Nhận định về sử thi Đăm Săn, nhà nghiên cứ Nhi-cu-lin nhận xét: “Sử thi Đăm Săn là câu chuyện thơ về cuộc đời của người dũng sĩ và những chiến công của chàng. Những người diễn xướng không chỉ ca ngợi thủ lĩnh của bộ lạc là Đăm Săn mà cất lời ca ngợi tất cả những người của cộng đồng – tất cả người làng”. Đây là nhận định hoàn toàn xác đáng, ngắn gọn để thấy được vẻ đẹp phẩm chất, ngoại hình của người anh hùng Đăm Săn.  Trước hết, Đăm Săn mang vẻ đẹp hình thể khỏe mạnh cường tráng. Vẻ đẹp hình thể của chàng không được miêu tả từ đầu đoạn trích, mà chủ yếu tập trung ở cuối đoạn trích, khi ăn mừng chiến thắng trở về. Hình thể cường tráng, vạm vỡ: “Bắp chân chàng to bằng cây xà nàng, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc: Đăm Săn vốn đã ngang tàng từ trong bụng mẹ”. Đoạn văn ngắn nhưng tác giả sử dụng hàng loạt biện pháp nghệ thuật so sánh, phóng đại trùng điệp, liên tiếp nhau để làm nổi bật vẻ đẹp hình thể của Đăm Săn. Qua đó thể hiện tình cảm yêu quý, kính trọng và ngợi ca vẻ đẹp của chàng, đồng thời cũng là sự khẳng định vẻ đẹp sức mạnh của cộng đồng.  Không chỉ đẹp về ngoại hình, Đăm Săn còn hội tụ đầy đủ trong mình phẩm chất anh hùng, phẩm chất đó được thể hiện rõ trong trận chiến với Mtao Mxây. Mtao Mxây cướp vợ Đăm Săn trong khi chàng đang đi làm nương cùng bà con trên rẫy. Khi trở về buôn, Đăm Săn dẫn mọi người đến buôn làng của Mtao Mxây để khiêu chiến. Trước thái độ ngạo mạn, khiêu khích của Mtao Mxây: “Tay ta đang còn bận ôm vợ hai chúng ta ở trên nhà này cơ mà”, Đăm Săn càng tỏ ra kiên quyết, mạnh mẽ hơn: “Xuống ngay, diêng! Xuống, diêng”. Thái độ của chàng vô cùng dứt khoát, dồn kẻ thù vào cuộc giao đấu, chàng quyết sống chết với Mtao Mxây một trận để phân chia thắng bại. Đăm Săn và Mtao Mxây trải qua hai hiệp đấu. Mỗi hiệp chàng lại hiện lên với một vẻ đẹp khác nhau. Hiệp thứ nhất, chàng múa những đường khiên vô cùng đẹp mắt: “Đăm Săn rung khiên múa. Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía Đông, vun vút qua phía Tây”. Thủ pháp phóng đại đã cho thấy sức mạnh, vẻ đẹp phi thường của Đăm Săn. Càng về sau sức mạnh của Mtao Mxây càng yếu, hắn yêu cầu Hơ Nhị ném cho mình thêm miếng trầu để gia tăng sức mạnh, nhưng Đăm Săn đã nhanh chóng đoạt được miếng trầu, khiến cho sức mạnh của chàng tăng lên gấp bội. Sự xuất hiện của miếng trầu và người vợ có ý nghĩa đặc biệt với Đăm Săn. Hơ Nhị là vợ chính thức của chàng, bởi vậy, miếng trầu ném ra Đăm Săn bắt được chính là tình yêu tiếp sức cho chàng, để Đăm Săn phóng giáo trúng đùi Mtao Mxây. Nhưng áo giáp của Mtao Mxây không thủng, khiến cho Đăm Săn thấm mệt, chàng vừa chạy vừa ngủ và nằm mơ thấy ông Trời. Trong giấc mơ ông Trời đã chỉ ra lí do vì sao chàng chưa chiến thắng được Mtao Mxây và đưa ra giải pháp cho chàng. Ông Trời là nhân vật trở thủ thứ hai giúp đỡ cho chàng, chi tiết này cho thấy cuộc chiến đấu của Đăm Săn là chính nghĩa bởi vậy nên không chỉ nhận được sự ủng hộ của con người mà còn nhận được sự trợ giúp của các thế lực siêu nhiên. Đăm Săn choàng tỉnh và tiếp tục chiến đấu với Mtao Mxây. Cuối cùng chàng đã giành được thắng lợi vẻ vảng, khiến cho Mtao Mxây phải sợ hãi rúc vào chuồng lợn xin hàng. Cuộc chiến với Mtao Mxây càng cho ta thấy rõ sự anh dũng, sức mạnh phi thường của chàng Đăm Săn.Không chỉ là một anh hùng, Mtao Mxây còn là người có lòng nhân hậu và đức khoan dung. Trong đoạn trích cũng như toàn bộ tác phẩm ta thấy rằng không có chi tiết nào nói về việc Đăm Săn đi cướp bóc của buôn làng khác. Chàng đến buôn làng của Mtao Mxây mục đích là để đòi lại vợ. Sau khi giết chết Mtao Mxây, dân làng không còn ai đứng đầu, họ cần một tù trưởng để dẫn dắt, cần một cộng đồng để chung sống. Bởi vậy, Đăm Săn mới ra lời ướm hỏi và kêu gọi họ: “Ơ nghìn chim sẻ, ơ vạn chim ngói! Ơ tất cả tôi tớ bằng này! Các ngươi có đi với ta không?”. Chàng còn gõ vào mạch, vào phên từng nhà trong làng. Những cử chỉ hành động đó cũng đủ cho thấy sự chân thành của chàng. Đáp lại sự chân thành đó, dân làng: “Không đi sao được, làng chúng tôi phía bắc đã mọc cỏ gấu, phía nam đã mọc cỏ hoang, người giàu cầm đầu chúng tôi nay đã không còn nữa”. “Đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến, như mối. Tôi tớ mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước”. Không khí trở về tấp nập, nhộn nhịp, buôn làng của Đăm Săn càng trở nên vững mạnh, giàu có và thịnh vượng hơn.Ngoài ra, cũng cần thấy rằng Đăm Săn còn là người trọng tình nghĩa, ghi nhớ công ơn tổ tiên và những người đã ngã xuống. Mặc dù đoạn trích không miêu tả cảnh đổ máu, nhưng chắc chắn rằng trong trận đấu đó đã có rất nhiều người ngã xuống. Bởi vậy lễ cúng người mất và thần linh để tưởng nhớ và biết ơn những người đã hi sinh vì nghĩa lớn đã được tổ chức. Lễ vật dùng cúng thần, tổ tiên vô cùng long trọng và hậu hĩnh để cầu sức khỏe, bình yên và sự thịnh vượng. Sau đó lễ ăn mừng chiến thắng cũng diễn ra hết sức long trọng, tưng bừng: tiếng cồng chiêng vang lên khắp nơi, người đến từ bốn phương, chật ních. Ai cũng được đón tiếp long trọng, ăn uống no say thỏa thích. Xây dựng nhân vật Đăm Săn tác giả dân gian đã sử dụng linh hoạt các biện pháp so sánh, phóng đại để làm nổi bật vẻ đẹp và sức mạnh phi thường của chàng. Ngôn ngữ đối thoại của nhân vật hết sức linh hoạt, giàu kịch tính, những câu yêu cầu, mệnh lệnh, lời kêu gọi tạo nên không khí hùng tráng cho toàn bộ thiên truyện. Qua đoạn trích ta có thể thấy Đăm Săn là một người anh hùng, hội tụ những phẩm chất đẹp đẽ nhất: trọng danh dự, gắn bó với hạnh phúc gia đình, chiến đấu không chỉ để cứu vợ mà còn nhằm mục đích cao cả hơn đó là làm cho cuộc sống của mọi người được ấm no, hạnh phúc. Ta có thể thấy Đăm Săn là hội tụ vẻ đẹp, tài năng, sức mạnh và ý chí của cộng đồng, dân tộc

Câu 2 :

Jack Canfield từng nói: “Để thay đổi thói quen xấu, ta phải học tập thói quen tốt của những người thành đạt” hay “Thói quen của bạn sẽ quyết định tương lai của bạn”. Thật vậy, thói quen tốt sẽ giúp chúng ta thành công hơn trong cuộc sống và được mọi người yêu mến hơn. Ngược lại, thói quen xấu sẽ như “con tằm” gặm nhấm nhân cách, hành động và suy nghĩ của chúng ta. Tuy nhiên, không phải ai cũng nhận ra điều đó. Thậm chí còn rất nhiều người mắc phải thói quen xấu gây ra những hậu quả nặng nề. Trong đó, đáng chú ý nhất là thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài.

Đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài là cách con người đưa ra nhận xét, kết luận về một người dựa chủ yếu hoặc hoàn toàn vào những gì nhìn thấy ban đầu, như khuôn mặt, dáng người, cách ăn mặc, kiểu tóc, phong thái hay biểu hiện bên ngoài, mà chưa có sự tìm hiểu sâu về nội tâm, tính cách, suy nghĩ, đạo đức và năng lực thực sự của người đó.Trong cuộc sống hằng ngày, khi mới gặp một người, chúng ta thường hình thành ấn tượng đầu tiên rất nhanh. Từ ấn tượng ấy, nhiều người dễ cho rằng người ăn mặc sang trọng thì giàu có, thành đạt; người ăn mặc giản dị thì kém cỏi; người có vẻ ngoài nghiêm túc thì lạnh lùng; người trông hiền lành thì yếu đuối. Tuy nhiên, những phán đoán này thường mang tính chủ quan và thiếu chính xác, vì vẻ bề ngoài có thể bị chi phối bởi hoàn cảnh sống, điều kiện kinh tế, văn hóa hoặc sở thích cá nhân.

Thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài được thể hiện khá rõ trong cách suy nghĩ và hành động của nhiều người trong cuộc sống hằng ngày. Khi mới gặp một ai đó, họ thường vội vàng nhận xét và kết luận chỉ dựa vào ngoại hình, cách ăn mặc hay dáng vẻ bên ngoài mà chưa hề tìm hiểu về tính cách, suy nghĩ và năng lực thật sự của người đó. Nhiều người có xu hướng đề cao, thiện cảm với những người có vẻ ngoài ưa nhìn, ăn mặc sang trọng, lịch sự, trong khi lại xem nhẹ, thậm chí coi thường những người ăn mặc giản dị hoặc không nổi bật. Bên cạnh đó, thói quen này còn thể hiện qua việc gắn nhãn, dán mác người khác, cho rằng người xăm trổ hay ăn mặc cá tính là hư hỏng, người trông hiền lành thì yếu đuối, kém bản lĩnh. Chính những định kiến ấy khiến họ đối xử khác nhau với từng người, ít chịu lắng nghe và tìm hiểu sâu, dẫn đến những hiểu lầm và sự thiếu công bằng trong các mối quan hệ xã hội.

Thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau trong đời sống. Trước hết, con người thường có tâm lý đánh giá nhanh để tạo ấn tượng ban đầu, nên dễ dựa vào những gì nhìn thấy rõ nhất như ngoại hình, cách ăn mặc hay phong thái bên ngoài. Bên cạnh đó, những định kiến sẵn có trong xã hội, ảnh hưởng từ gia đình, bạn bè và truyền thông cũng khiến nhiều người hình thành suy nghĩ sai lệch, cho rằng vẻ ngoài phản ánh giá trị con người. Ngoài ra, sự thiếu kiên nhẫn và chưa có thói quen lắng nghe, tìm hiểu sâu về người khác cũng là nguyên nhân khiến con người dễ đánh giá phiến diện. Chính những nguyên nhân ấy đã tạo nên thói quen nhìn nhận người khác qua vẻ bề ngoài, dẫn đến những hiểu lầm, đối xử thiếu công bằng và làm ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ trong cuộc sống.

Thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng đối với cả cá nhân và xã hội. Trước hết, thói quen này dễ dẫn đến những nhận xét sai lệch và hiểu lầm, bởi vẻ bề ngoài không thể phản ánh đầy đủ nhân cách, trí tuệ hay năng lực thật sự của một con người. Khi bị đánh giá chỉ qua hình thức, nhiều người cảm thấy tổn thương, tự ti, mặc cảm, dần mất đi sự tự tin và động lực trong học tập cũng như trong cuộc sống. Bên cạnh đó, việc đánh giá phiến diện còn khiến con người đối xử thiếu công bằng, ưu ái người có vẻ ngoài nổi bật nhưng lại xem nhẹ những người giản dị, từ đó làm nảy sinh sự phân biệt và bất bình đẳng trong xã hội. Thói quen này cũng làm xấu đi các mối quan hệ giữa con người với nhau, tạo ra khoảng cách, sự nghi ngờ và thiếu tôn trọng, khiến con người khó thấu hiểu và cảm thông cho nhau. Về lâu dài, xã hội có thể đánh mất nhiều giá trị tốt đẹp, bỏ lỡ những người có tài năng, đạo đức và lòng nhân ái chỉ vì họ không gây ấn tượng về hình thức. Chính vì vậy, đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài không chỉ gây tổn hại cho cá nhân mà còn ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển lành mạnh của xã hội.

•  Để từ bỏ thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài, mỗi người cần chủ động thay đổi từ suy nghĩ đến hành động. Trước hết, cần nâng cao nhận thức, hiểu rằng vẻ bề ngoài chỉ là yếu tố bên ngoài và không phản ánh đầy đủ phẩm chất, năng lực hay giá trị thật sự của con người. Khi tiếp xúc với người khác, chúng ta nên tránh vội vàng kết luận, tập thói quen bình tĩnh quan sát và dành thời gian tìm hiểu qua lời nói, hành động và cách ứng xử. Bên cạnh đó, cần rèn luyện sự tôn trọng và đồng cảm, đặt mình vào vị trí của người khác để hiểu và chia sẻ, từ đó giảm bớt định kiến. Gia đình và nhà trường cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục thái độ sống tích cực, khuyến khích nhìn nhận con người bằng nhân cách và giá trị bên trong thay vì hình thức. Cuối cùng, mỗi cá nhân cần tự soi lại bản thân, điều chỉnh cách suy nghĩ và cư xử hằng ngày để xây dựng những mối quan hệ lành mạnh, công bằng và nhân văn hơn.

  Bên cạnh những hành động bằng ngôn ngữ như đánh giá, phán xét, chê bai ác ý về vẻ bề ngoài của một ai đó, "miệt thị ngoại hình" cũng là thuật ngữ để chỉ suy nghĩ tự miệt thị bản thân, tự ti vào ngoại hình của chính mình. Tình trạng này tỷ lệ thuận với sự phát triển của mạng xã hội và gia tăng trong thời kì đại dịch COVID-19.Kết quả nghiên cứu tại Anh với hơn 1.500 người trẻ từ 14 - 24 tuổi cho thấy, việc sử dụng thường xuyên các mạng xã hội làm tăng cảm giác mặc cảm, tự ti và lo lắng về bản thân ở người trẻ tuổi. Nhiều người được phỏng vấn cho rằng, sử dụng mạng xã hội khiến họ ngủ không ngon giấc, tự ti về ngoại hình cơ thể khi thấy hình người khác đăng tải. Trong đó, ứng dụng chia sẻ hình ảnh Instagram được đánh giá là có tác động tiêu cực nhất về vấn đề này.Ngoài ra, trong đại dịch COVID-19, nhiều người đã trải qua sự phân biệt đối xử về ngoại hình hoặc tự ti trước hàng loạt thông tin rằng người thừa cân mà mắc COVID-19 thì có thể gặp nguy hiểm hơn đến tính mạng, dẫn đến một làn sóng ăn kiêng có hại trong thời kỳ đại dịch.Cách đây ít ngày, trên sân khấu lễ trao giải Oscar 2022, cái tát của tài tử Will Smith dành cho người dẫn chương trình Chris Rock đã làm lu mờ mọi diễn biến còn lại của sự kiện. Đâycó lẽ sẽ trở thành một trong những khoảnh khắc đáng tiếc nhất lịch sử giải thưởng điện ảnh danh giá này. Nguyên nhân là bởi để tạo sự hài hước cho lễ trao giải, MC Chris Rock đã đem hình ảnh mái đầu bị hội chứng rụng tóc của vợ Will Smith ra đùa cợt.Hành vi bạo lực tất nhiên không bao giờ nhận được sự ủng hộ. Lẽ ra Will Smith có thể dùng cách khác để phản đối việc Chris Rock đưa ngoại hình của vợ mình ra pha trò. Tuy nhiên, sự việc ầm ĩ này cũng nhắc chúng ta về một thực trạng đáng buồn khác vẫn tồn tại trong giới giải trí và cuộc sống đời thường, đó là nạn miệt thị ngoại hình - body shaming.Theo khảo sát của tờ Independent, gần một nửa số người lớn từng bị miệt thị ngoại hình. Nghiên cứu tại Mỹ cũng cho thấy, 94% thiếu niên nữ, 64% thiếu niên nam là nạn nhân của nạn miệt thị về ngoại hình.

  Có ý kiến cho rằng việc đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài là điều bình thường và cần thiết, bởi ngoại hình, cách ăn mặc hay phong thái ban đầu có thể phần nào phản ánh lối sống, tính cách và giúp con người nhanh chóng tạo ấn tượng trong giao tiếp. Trong một số tình huống, ấn tượng ban đầu còn giúp chúng ta lựa chọn cách ứng xử phù hợp, tiết kiệm thời gian tìm hiểu.Tuy nhiên, ý kiến này chưa thật sự thuyết phục, vì vẻ bề ngoài chỉ là yếu tố bên ngoài, dễ thay đổi và chịu ảnh hưởng bởi hoàn cảnh sống, điều kiện kinh tế hay văn hóa cá nhân. Việc vội vàng đánh giá con người chỉ qua hình thức rất dễ dẫn đến định kiến, hiểu lầm và đối xử thiếu công bằng, khiến nhiều người có phẩm chất tốt nhưng vẻ ngoài giản dị bị xem nhẹ. Giá trị thật sự của con người được thể hiện qua nhân cách, hành động và cách sống, chứ không phải qua những gì nhìn thấy trong phút ban đầu. Vì vậy, thay vì đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài, chúng ta cần học cách nhìn nhận con người một cách toàn diện và công bằng hơn.

  Mình biết rằng bạn là một người tốt nhưng bạn lại có thói quen đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài. Điều này khiến bạn bỏ lỡ nhiều cơ hội tốt đẹp trong cuộc sống. Mình mong rằng bạn sẽ thay đổi thói quen này. Hãy học cách nhìn nhận con người một cách toàn diện, không chỉ dựa vào vẻ bề ngoài. Khi bạn làm được điều đó, bạn sẽ thấy cuộc sống trở nên tươi đẹp và ý nghĩa hơn.

  
  

  
  

Câu 1

Phương thức biểu đạt chính Tự Sự

Câu 2

Sau khi Đăm Săn đốn hạ cây thần, chị em Hơ Nhị, Hơ Bhị chết vì cây thần gãy và gây tai họa cho họ. Cây thần, khi bị chặt, đã ngã theo mọi hướng mà Hơ Nhị và Hơ Bhị chạy, khiến họ bị cây đè, dẫn đến cái chết. Cây thần là một biểu tượng quan trọng trong nền văn hóa của dân làng, và việc chặt hạ nó đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là đối với những người có mối liên hệ với cây thần như Hơ Nhị và Hơ Bhị.

Câu 3

Một chi tiết kỳ ảo trong văn bản là khi cây thần bị chặt và ngã theo hướng mà Hơ Nhị và Hơ Bhị chạy. Cây thần có khả năng tự thay đổi hướng theo sự di chuyển của họ, và sau đó, cây đổ khiến cả hai chị em bị chết. Đây là một chi tiết kỳ ảo vì cây thần có sức mạnh huyền bí, dường như có sự sống và sức ảnh hưởng đến con người, thể hiện mối liên hệ mật thiết giữa thiên nhiên và con người trong thế giới quan của dân tộc mà sử thi này phản ánh. Tác dụng của chi tiết này là làm nổi bật tính thần thánh và quyền lực của cây thần, đồng thời tăng thêm sự bi kịch cho câu chuyện.

Câu 4: Tóm tắt văn bản trên bằng những sự kiện chính và nhận xét về cốt truyện của văn bản.

Tóm tắt: Đăm Săn và tôi tớ vào rừng để chặt cây thần. Cây này có ý nghĩa rất lớn đối với dân làng, được cho là gắn liền với tổ tiên và có quyền lực thần bí. Sau khi Đăm Săn quyết tâm chặt cây, cây rung lên mạnh mẽ và chị em Hơ Nhị, Hơ Bhị phản đối. Họ chạy trốn nhưng bị cây đè chết. Đăm Săn đau buồn và quyết lên trời tìm ông Trời để tìm cách cứu vợ. Ông Trời đã chỉ cho chàng cách để Hơ Nhị và Hơ Bhị sống lại. Cốt truyện có yếu tố kỳ ảo, thể hiện sự đối đầu giữa con người và thế lực thần linh, cũng như mối quan hệ giữa các lực lượng thiên nhiên và con người trong quan niệm dân gian.

Nhận xét: Cốt truyện mang đậm yếu tố kỳ ảo, phản ánh tín ngưỡng và quan niệm của người xưa về sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Mặc dù có sự can thiệp của các thế lực thần linh, nhưng cốt truyện cũng đề cao ý chí và hành động quyết liệt của nhân vật Đăm Săn trong việc bảo vệ những người thân yêu.

Câu 5: Hành động quyết đốn hạ cây thần và bắt vạ ông Trời của Đăm Săn cho thấy chàng là người như thế nào? Những hành động ấy thể hiện điều gì ở con người thời đó?

Hành động quyết đốn hạ cây thần và bắt vạ ông Trời của Đăm Săn cho thấy chàng là người can đảm, quyết đoán, không sợ hãi trước quyền lực thần linh. Chàng thể hiện sự dũng cảm khi chặt cây thần dù biết rằng đó là một hành động có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, và sau khi cây thần gây tai họa, Đăm Săn không ngần ngại đối mặt với ông Trời để tìm cách cứu vợ. Điều này phản ánh tính mạnh mẽ, kiên quyết và khả năng đối phó với thử thách của con người thời đó. Các hành động của Đăm Săn cũng thể hiện niềm tin vào sự công bằng và quyền lực của con người, dù phải đối mặt với những lực lượng thần thánh và bất khả chiến bại. Những hành động này là đặc trưng của người anh hùng trong các sử thi, luôn đối đầu với khó khăn và chiến đấu để bảo vệ gia đình và cộng đồng