câu 1 :

Quan niệm "Có tiền là có tất cả" là một cái nhìn phiến diện và cực đoan trong xã hội hiện đại. Không thể phủ nhận, tiền bạc là phương tiện quan trọng giúp chúng ta duy trì cuộc sống, tiếp cận giáo dục tốt hơn và hưởng thụ các tiện nghi vật chất. Tuy nhiên, tiền không phải là vạn năng. Tiền có thể mua được giường ngủ nhưng không mua được giấc ngủ ngon; mua được thuốc thang nhưng không mua được sức khỏe; mua được sự cung phụng nhưng không bao giờ mua được lòng thành kính hay tình yêu chân thật. Nếu tuyệt đối hóa sức mạnh của đồng tiền, con người dễ rơi vào lối sống thực dụng, đánh mất đi các giá trị đạo đức và sự bình an trong tâm hồn. Hạnh phúc đích thực đến từ sự kết nối giữa người với người, từ sự tu dưỡng trí tuệ và những trải nghiệm tinh thần mà không một xấp chi phiếu nào có thể chi trả. Vì vậy, thay vì tôn thờ đồng tiền như một vị thần, chúng ta nên coi nó là công cụ để xây dựng một cuộc sống ý nghĩa hơn. Đừng để mình trở thành nô lệ của tiền bạc, bởi có những thứ khi mất đi rồi, dù có bao nhiêu tiền cũng không thể tìm lại được.

câu 2

Nguyễn Bỉnh Khiêm là một nhà tư tưởng lớn, một bậc trí giả lỗi lạc của lịch sử văn học Việt Nam thế kỷ XVI. Sống trong một thời đại đầy biến động, chứng kiến cảnh cung đình tranh giành quyền lực và đạo đức xã hội suy đồi, ông đã chọn cách lui về ở ẩn nhưng vẫn không ngừng quan tâm đến thế sự. Bài thơ "Thế gian biến đổi" là một minh chứng sắc sảo cho cái nhìn thấu suốt nhân tình thế thái của ông, lột trần sự đổi trắng thay đen của lòng người trước sức mạnh của đồng tiền.

Mở đầu bài thơ, Nguyễn Bỉnh Khiêm đưa ra một quy luật khách quan của vũ trụ và cuộc đời:

"Thế gian biến cải vũng nên đồi, Mặn nhạt chua cay lẫn ngọt bùi."

Bằng hình ảnh ẩn dụ "vũng" hóa thành "đồi", tác giả khái quát sự thay đổi khôn lường của tạo hóa. Không có gì là vĩnh cửu, sự giàu sang hay nghèo khó cũng chỉ là nhất thời. Đi cùng với sự thay đổi của ngoại cảnh là những trải nghiệm về cảm xúc con người: "mặn nhạt chua cay lẫn ngọt bùi". Câu thơ không chỉ nói về vị giác mà là ẩn dụ cho những thăng trầm, đắng cay và hạnh phúc của đời người. Tác giả chấp nhận nó như một lẽ tự nhiên, chuẩn bị tâm thế để bước vào những phân tích sâu hơn về sự tha hóa của con người trong dòng biến đổi đó.

Sự "biến đổi" đáng sợ nhất không nằm ở cảnh vật, mà nằm ở lòng người. Hai câu thực đã trở thành những câu thơ kinh điển nói về sức mạnh chi phối của đồng tiền:

"Còn bạc, còn tiền, còn đệ tử, Hết cơm, hết bạn, hết ông tôi."

Phép đối triệt để giữa "còn" và "hết", giữa "bạc, tiền" và "cơm, bạn" đã tạo nên một nhịp điệu dồn dập, dứt khoát như một sự mặc cả. Ở đây, các mối quan hệ thiêng liêng như thầy trò (đệ tử), bạn bè và cả cách xưng hô lịch sự (ông tôi) đều bị đem ra cân đo bằng vật chất. Khi có tiền bạc, kẻ đưa người đón tấp nập; khi hết của cải, những mối quan hệ đó cũng tan rã như mây khói. Cách dùng từ ngữ bình dân, nôm na nhưng đầy sức nặng đã vạch trần thói thực dụng, giả tạo của xã hội lúc bấy giờ.

Đứng trước thực trạng buồn lòng ấy, nhà thơ vẫn khẳng định những giá trị đạo đức bền vững:

"Xưa nay đều trọng người chân thật, Ai nấy nào ưa kẻ đãi buôi."

Dẫu thói đời có thay đen đổi trắng, Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn tin vào sức mạnh của sự chân thành. "Chân thật" là gốc rễ của đạo làm người, còn "đãi buôi" (thói nịnh hót, giả dối) chỉ là những thứ phù phiếm, chóng qua. Đây là lời nhắc nhở, cũng là lời răn dạy con người phải biết giữ mình trước những cám dỗ của lợi danh.

Bài thơ khép lại bằng một lời tổng kết cay đắng nhưng chân thực:

"Ở thế mới hay người bạc ác, Giàu thì tìm đến, khó thì lui."

Từ "bạc ác" vang lên như một sự phê phán quyết liệt. Tác giả vạch trần bộ mặt của những kẻ "phù thịnh chứ không phù suy". Sự xuất hiện hay biến mất của những người xung quanh ta đôi khi chỉ là thước đo cho mức độ giàu nghèo của chính ta. Câu thơ cuối mang âm hưởng buồn bã, thể hiện sự cô độc của người hiền triết giữa một thế gian đầy rẫy những toan tính đổi chác.

Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật nhưng ngôn ngữ lại rất giản dị, gần gũi với ca dao, tục ngữ. Cách sử dụng phép đối, điệp từ và ngắt nhịp linh hoạt đã làm nổi bật tính triết lý của tác phẩm. Giọng thơ vừa mỉa mai, vừa xót xa, lại vừa điềm tĩnh của một người đã đứng ngoài vòng danh lợi.

Tóm lại, "Thế gian biến đổi" không chỉ là bức tranh chân thực về xã hội thời bấy giờ mà còn là bài học về nhân cách cho muôn đời sau. Nguyễn Bỉnh Khiêm đã giúp chúng ta nhận ra rằng: Tiền bạc có thể thay đổi vị thế của một con người, nhưng sự chân thành và phẩm giá mới là thứ giúp con người đứng vững trước sự biến cải của thời gian.

Câu 1: Văn bản thuộc kiểu văn bản nghị luận (nghị luận xã hội/tản văn nghị luận).

Câu 2: Các phương thức biểu đạt được sử dụng: Nghị luận (chính), kết hợp với biểu cảm và tự sự.

Câu 3: Mục đích của tác giả: Đưa ra một cái nhìn đa chiều, khách quan và đúng đắn về giá trị của đồng tiền. Tác giả muốn khẳng định tiền bạc là công cụ hữu ích nếu được tạo ra và sử dụng chính đáng, đồng thời nhắc nhở con người đừng để tham vọng mù quáng làm tha hóa bản chất, cần biết trân trọng những giá trị tinh thần không thể mua được bằng tiền.

Câu 4: Nhận xét về cách lập luận, dẫn dắt:

• Cách dẫn dắt: Tự nhiên, gần gũi (bắt đầu từ lời ru của mẹ, những trải nghiệm cá nhân đến các trích dẫn văn học, triết học).
• Lập luận: Chặt chẽ, giàu sức thuyết phục. Tác giả sử dụng các thao tác so sánh, bác bỏ (bác bỏ quan điểm tiền là tội lỗi), phân tích (sự khác nhau giữa giá trị vật chất và tinh thần). Ngôn ngữ giàu hình ảnh, cảm xúc giúp vấn đề lý trí trở nên mềm mại, dễ đi vào lòng người.

Câu 5: Suy nghĩ về đoạn văn: Đây là một quan điểm rất sâu sắc và công bằng. Tác giả đã "giải oan" cho đồng tiền, trả nó về đúng bản chất là một "vật trung gian thanh toán". Đoạn văn nhấn mạnh rằng tiền bạc vốn trung tính; thiện hay ác, cao thượng hay thấp hèn đều do thái độ và mục đích của người sử dụng. Qua đó, nhắc nhở chúng ta cần kiểm soát tham vọng cá nhân và nỗ lực tạo ra giá trị thực thay vì chạy theo những ảo vọng phù phiếm.