Ảnh hưởng tiêu cực: Chính trị: Các quốc gia Đông Nam Á mất chủ quyền, bị chia cắt lãnh thổ và áp đặt bộ máy cai trị thực dân, thực hiện chính sách "chia để trị" gây mất đoàn kết dân tộc. Kinh tế: Nền kinh tế bị biến thành nền kinh tế thuộc địa, phụ thuộc nặng nề vào chính quốc, chủ yếu cung cấp nguyên liệu và thị trường tiêu thụ, kìm hãm sự phát triển công nghiệp bản địa. Xã hội và Văn hóa: Thực dân thi hành chính sách "ngu dân", hạn chế giáo dục, áp đặt văn hóa ngoại lai và gây ra sự phân hóa sâu sắc trong xã hội, làm suy yếu các giá trị văn hóa truyền thống. Ảnh hưởng tích cực (hạn chế): Cơ sở hạ tầng: Một số cơ sở hạ tầng hiện đại (đường sá, cầu cống, cảng biển) được xây dựng phục vụ mục đích khai thác thuộc địa, nhưng cũng góp phần vào sự phát triển chung sau này. Chữ viết và Giáo dục: Chữ viết mới (chữ Quốc ngữ ở Việt Nam) và một số yếu tố văn hóa, giáo dục phương Tây được du nhập, tạo tiền đề cho sự phát triển văn hóa và trí thức mới. Liên hệ tình hình thực tế ở Việt Nam: Việt Nam chịu ảnh hưởng nặng nề từ chế độ thực dân Pháp trong hơn 80 năm. Những hậu quả tiêu cực vẫn còn tồn tại dai dẳng sau khi giành độc lập, như nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, cơ cấu xã hội phức tạp, và những tàn dư văn hóa nô dịch. Tuy nhiên, những yếu tố tích cực như chữ Quốc ngữ và một phần cơ sở hạ tầng đã được phát huy để phục vụ công cuộc xây dựng và phát triển đất nước sau này.

Giai đoạn ban đầu (Thế kỉ XVI - giữa thế kỉ XIX): Các nước phương Tây, chủ yếu là Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, và sau đó là Hà Lan, bắt đầu xâm nhập khu vực thông qua các hoạt động buôn bán, truyền giáo, và giao thương. Mục tiêu chính ban đầu là kiểm soát nguồn hương liệu và các tuyến đường hàng hải huyết mạch nối liền phương Đông và phương Tây. Họ tận dụng tình hình các quốc gia Đông Nam Á hải đảo đang trong thời kì khủng hoảng chính trị, kinh tế, xã hội để từng bước thiết lập cơ sở. Giai đoạn đẩy mạnh xâm lược và thiết lập thuộc địa (Nửa sau thế kỉ XIX - đầu thế kỉ XX): Tư bản phương Tây đẩy mạnh xâm lược nhằm biến các quốc gia này thành thuộc địa chính thức. Các nước như Phi-lip-pin lần lượt trở thành thuộc địa của Tây Ban Nha (sau đó là Mĩ), In-đô-nê-xi-a trở thành thuộc địa của Hà Lan. Các nước thực dân đã thực hiện chính sách "chia để trị" để ngăn cản phong trào đoàn kết đấu tranh của người dân bản địa.