Các nhân tố kinh tế – xã hội đóng vai trò quyết định và mang tính định hướng đối với sự phát triển và phân bố nông nghiệp. Cụ thể, dân cư và nguồn lao động vừa là lực lượng sản xuất trực tiếp vừa là thị trường tiêu thụ rộng lớn; cơ sở vật chất – kỹ thuật (như hệ thống thủy lợi, công nghệ giống) giúp nâng cao năng suất và giảm phụ thuộc vào tự nhiên. Bên cạnh đó, các chính sách phát triển tạo động lực và môi trường pháp lý cho sản xuất, trong khi thị trường tiêu thụ đóng vai trò điều tiết, quyết định quy mô và hướng chuyên môn hóa cây trồng, vật nuôi. Sự kết hợp của các nhân tố này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng mà còn làm thay đổi diện mạo ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại hóa.

Các nguồn lực phát triển kinh tế bao gồm ba nhóm chính: vị trí địa lí, nguồn lực tự nhiên và nguồn lực kinh tế - xã hội. Trong đó, nguồn lực vị trí địa lí đóng vai trò là điều kiện cần, tạo môi trường thuận lợi hoặc gây khó khăn cho việc phát triển kinh tế. Cụ thể, vị trí địa lí tác động trực tiếp đến khả năng giao thương, giúp mở cửa nền kinh tế và thu hút vốn đầu tư nước ngoài thông qua các trục giao thông quốc tế. Đồng thời, nó còn quy định đặc điểm tự nhiên để định hướng phát triển các ngành kinh tế phù hợp (như kinh tế biển hay nông nghiệp) và ảnh hưởng đến sự ổn định chính trị, tạo nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng bền vững của một quốc gia.

Các nhân tố tự nhiên là tiền đề quan trọng để phát triển và phân bố ngành nông nghiệp.

Các yếu tố tự nhiên đóng vai trò là tiền đề quan trọng cho sự phát triển và phân bố của ngành nông nghiệp, ảnh hưởng đến năng suất, loại cây trồng và vật nuôi, cũng như phương thức canh tác.

Khí hậu là yếu tố tự nhiên quan trọng hàng đầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và phát triển của cây trồng, vật nuôi. Nhiệt độ, lượng mưa, ánh sáng, độ ẩm... quyết định đến khả năng thích nghi của các loài cây trồng, vật nuôi, từ đó hình thành các vùng chuyên canh nông nghiệp khác nhau. Ví dụ, vùng khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa thích hợp cho trồng lúa nước, cây công nghiệp ngắn ngày, trong khi vùng khí hậu ôn đới lại phù hợp cho trồng lúa mì, ngô, các loại cây ăn quả ôn đới.

Đất đai là môi trường sinh trưởng của cây trồng, cung cấp chất dinh dưỡng, nước và oxy cho cây. Độ phì nhiêu, thành phần cơ giới, độ chua, độ mặn của đất ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng nông sản. Các loại đất khác nhau phù hợp với các loại cây trồng khác nhau. Ví dụ, đất phù sa ven sông thích hợp cho trồng lúa, rau màu, trong khi đất đỏ bazan lại thích hợp cho trồng cây công nghiệp dài ngày như cà phê, cao su, hồ tiêu.

Nguồn nước là yếu tố không thể thiếu cho sự phát triển của nông nghiệp. Nước được sử dụng cho tưới tiêu, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản. Sự phân bố nguồn nước ảnh hưởng đến khả năng thâm canh, tăng vụ và mở rộng diện tích canh tác. Những vùng có nguồn nước dồi dào thường có nền nông nghiệp phát triển hơn so với những vùng khô hạn.

Địa hình ảnh hưởng đến việc sử dụng đất, bố trí cây trồng, vật nuôi và phương thức canh tác. Vùng đồng bằng thuận lợi cho trồng lúa nước, rau màu, trong khi vùng đồi núi lại thích hợp cho trồng cây công nghiệp, cây ăn quả, chăn nuôi gia súc lớn. Độ dốc địa hình cũng ảnh hưởng đến quá trình xói mòn đất, cần có các biện pháp canh tác phù hợp để bảo vệ đất.

Cơ cấu kinh tế là tổng thể các ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ, tương tác qua lại với nhau cả về số lượng và chất lượng trong một không gian và thời gian nhất định, phù hợp với một mục tiêu phát triển cụ thể.

1, Cơ cấu kinh tế theo ngành phản ánh mối quan hệ tỉ lệ giữa các ngành kinh tế khác nhau trong nền kinh tế quốc dân. Các ngành kinh tế thường được chia thành ba nhóm chính: Ngành nông, lâm, ngư nghiệp: Bao gồm các hoạt động sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và khai thác, nuôi trồng thủy sản.

Ngành công nghiệp và xây dựng: Bao gồm các hoạt động sản xuất công nghiệp, khai thác khoáng sản và xây dựng cơ sở hạ tầng.

Ngành dịch vụ: Bao gồm các hoạt động thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch, vận tải, giáo dục, y tế và các dịch vụ công cộng khác.

2, Cơ cấu kinh tế theo thành phần kinh tế phản ánh mối quan hệ tỉ lệ giữa các thành phần kinh tế khác nhau trong nền kinh tế quốc dân. Các thành phần kinh tế thường bao gồm:

Kinh tế nhà nước: Bao gồm các doanh nghiệp nhà nước và các tổ chức kinh tế do nhà nước quản lý.

Kinh tế tập thể: Bao gồm các hợp tác xã và các tổ chức kinh tế tập thể khác.

Kinh tế tư nhân: Bao gồm các doanh nghiệp tư nhân, hộ kinh doanh cá thể và các tổ chức kinh tế tư nhân khác.

Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài: Bao gồm các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và các tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài khác.

3, Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ phản ánh mối quan hệ tỉ lệ giữa các vùng kinh tế khác nhau trong một quốc gia. Các vùng kinh tế thường được phân chia dựa trên các tiêu chí như vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, trình độ phát triển kinh tế và cơ sở hạ tầng.

Cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ cho thấy sự phân bố không gian của các hoạt động kinh tế, đồng thời phản ánh sự khác biệt về trình độ phát triển kinh tế giữa các vùng. Nó cũng cho thấy sự liên kết và hợp tác giữa các vùng trong quá trình phát triển kinh tế chung của cả nước.