Câu 1: Phân tích nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ "Than đạo học" (Nguyễn Khuyến) Bài làm: Trong dòng chảy của văn học trung đại Việt Nam, Nguyễn Khuyến hiện lên như một nhân cách thanh cao với những vần thơ đầy trăn trở về thời cuộc. Bài thơ "Than đạo học" là một tiếng thở dài đầy xót xa trước thực trạng đạo học suy vi cuối thế kỷ XIX. Về nội dung, tác phẩm đã phơi bày sự lố lăng của nền khoa cử lúc bấy giờ – nơi mà việc học không còn nhằm mục đích tu thân, tề gia hay giúp đời, mà biến tướng thành công cụ cầu danh lợi tầm thường. Những từ ngữ như "chẳng được bao nhiêu cũng gọi là" hay hình ảnh sĩ tử "loạng choạng" đi thi đã lột tả sự xuống cấp của trí thức đương thời. Nỗi lòng của nhà thơ không chỉ là nỗi đau cá nhân mà còn là sự lo âu cho vận mệnh dân tộc khi nền tảng tri thức bị lung lay. Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ Đường luật với ngôn ngữ giản dị, thuần Việt, mang đậm phong vị làng quê nhưng lại ẩn chứa sức công phá mạnh mẽ. Giọng điệu trào phúng nhẹ nhàng mà sâu cay, kết hợp với phép đối tài tình đã tạo nên một bức tranh hiện thực vừa bi vừa hài. Qua đó, ta thấy được một tâm hồn yêu nước kín đáo và nhân cách cao đẹp của "Cụ Tam Nguyên Yên Đổ" trước cơn lốc của buổi giao thời. Câu 2: Nghị luận về ý thức học tập của học sinh hiện nay Bài làm: Trong thế kỷ XXI – kỷ nguyên của nền kinh tế tri thức và trí tuệ nhân tạo, việc học không còn đơn thuần là nghĩa vụ mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để sinh tồn và phát triển. Thế nhưng, nhìn vào thực tế hiện nay, ý thức học tập của học sinh đang là một bức tranh đa sắc với cả những mảng sáng hy vọng và những khoảng tối đầy lo ngại. Trước hết, ta không thể phủ nhận một bộ phận lớn học sinh hiện nay có ý thức học tập rất tuyệt vời. Các bạn không chỉ dừng lại ở sách vở trên lớp mà còn chủ động tìm kiếm kiến thức qua Internet, các khóa học trực tuyến và các diễn đàn quốc tế. Những giải thưởng Olympic quốc tế, những dự án khởi nghiệp từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường hay những tấm gương tự học ngoại ngữ thành thạo là minh chứng rõ nhất cho tinh thần cầu tiến. Với họ, học tập là quá trình tự thân vận động để chiếm lĩnh đỉnh cao tri thức, với mục tiêu rõ ràng là phụng sự bản thân và xã hội. Tuy nhiên, song song với đó, một thực trạng đáng buồn là hội chứng "lười tư duy" đang lan rộng trong một bộ phận học sinh. Nhiều bạn đến trường với tâm thế đối phó, học chỉ để lấy điểm số, để đẹp học bạ hoặc để chiều lòng cha mẹ. Sự bùng nổ của công nghệ, nếu không được sử dụng đúng cách, lại trở thành con dao hai lưỡi: học sinh sa đà vào mạng xã hội, trò chơi điện tử, hoặc lạm dụng các công cụ hỗ trợ để gian lận, sao chép bài làm thay vì tự suy nghĩ. Đây là một kiểu "học giả" dẫn đến "trí thức rỗng", khiến các em thiếu hụt kỹ năng thực tế và khả năng thích nghi khi bước vào đời. Nguyên nhân của tình trạng thiếu ý thức này một phần đến từ áp lực thành tích quá nặng nề từ phía gia đình và nhà trường, khiến các em cảm thấy học tập là một gánh nặng thay vì niềm vui. Nhưng quan trọng nhất vẫn là nguyên nhân chủ quan: các em chưa xác định được lý tưởng sống và chưa hiểu được giá trị thực sự của tri thức. Để thay đổi điều này, mỗi học sinh cần khắc sâu thông điệp của UNESCO: "Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình". Chúng ta cần hiểu rằng, kiến thức trong sách vở chỉ là những viên gạch đầu tiên, còn ý thức tự học và tư duy phản biện mới là chất keo gắn kết để xây dựng nên tòa đài thành công. Gia đình và nhà trường cũng cần thay đổi cách đánh giá, bớt chú trọng điểm số mà hãy khơi gợi niềm đam mê và sự tò mò trong mỗi cá nhân. Tóm lại, ý thức học tập chính là thước đo giá trị của người học sinh trong thời đại mới. Như nhà văn Maxim Gorky từng nói: "Học vấn là những gì còn lại sau khi người ta đã quên đi tất cả những gì đã học ở trường". Đừng để những năm tháng thanh xuân trôi qua trong sự thụ động; hãy học bằng cả trái tim và sự tự giác, bởi tri thức là tài sản duy nhất không ai có thể lấy mất của bạn.

Câu 1. (0.5 điểm) Thể thơ: Thất ngôn bát cú Đường luật. Câu 2. (0.5 điểm) Đề tài: Đạo học/ Sự suy tàn của Nho học. Câu 3. (1.0 điểm) Tác giả cho rằng "Đạo học ngày nay chán lắm rồi" vì đạo học không còn được coi trọng như trước. Việc học hành sa sút, nhiều người chán chường, lựa chọn bỏ học, sĩ khí giảm sút và mục tiêu của việc học không còn vì đạo lí hay trí tuệ mà đã trở nên thực dụng, chạy theo danh lợi. Câu 4. (1.0 điểm) Những từ láy được sử dụng trong văn bản: lim dim, nhấp nhổm, rụt rè, liều lĩnh. Nhận xét: Những từ láy kể trên có tác dụng gợi tả một cách chân thực sự uể oải khi chẳng có người mua sách, sự sốt ruột khi không có người theo học, sự dè dặt, e ngại và sự bất chấp của những sĩ tử thời bấy giờ. Tất cả những chi tiết ấy đã góp phần tạo nên bối cảnh thực tiễn Nho học suy tàn. Câu 5. (1.0 điểm) Nội dung: Bài thơ đã khắc họa thành công bối cảnh đạo học suy tàn cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX, qua đó, thể hiện nỗi buồn, sự chua xót của tác giả khi việc học hành không được coi trọng, sĩ khí của những nhà Nho giảm sút, con người chạy theo lợi ích thực dụng thay vì những lý tưởng cao đẹp.