Trong xã hội hiện đại, giới trẻ được xem là lực lượng nòng cốt, là tương lai của đất nước. Tuy nhiên, bên cạnh nhiều bạn trẻ sống có lý tưởng, hoài bão và trách nhiệm, vẫn còn một bộ phận giới trẻ đang có lối sống vô trách nhiệm, gây ra nhiều hệ lụy đáng lo ngại cho bản thân, gia đình và xã hội. Lối sống vô trách nhiệm trước hết thể hiện ở thái độ thờ ơ với bản thân và tương lai của chính mình. Nhiều bạn trẻ lười học tập, thiếu mục tiêu sống, chỉ ham mê trò chơi điện tử, mạng xã hội, ăn chơi hưởng thụ. Họ không ý thức được vai trò của việc học, không cố gắng rèn luyện đạo đức và kỹ năng, để rồi đánh mất những cơ hội quý giá trong cuộc đời. Sống không kế hoạch, không định hướng khiến họ dễ rơi vào thất bại và bế tắc. Không chỉ vậy, lối sống vô trách nhiệm còn thể hiện ở việc thiếu ý thức với gia đình và xã hội. Có những bạn trẻ sống ích kỉ, chỉ biết đòi hỏi mà không biết quan tâm, chia sẻ với cha mẹ. Ngoài xã hội, một số người vi phạm pháp luật, gây rối trật tự, xả rác bừa bãi, vô cảm trước những khó khăn của người khác. Những hành vi ấy không chỉ làm xấu hình ảnh của giới trẻ mà còn cản trở sự phát triển chung của cộng đồng. Nguyên nhân của lối sống vô trách nhiệm bắt nguồn từ nhiều phía: sự nuông chiều của gia đình, ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội, thiếu kỹ năng sống và đặc biệt là sự thiếu nhận thức về giá trị bản thân. Khi không hiểu rõ trách nhiệm của mình, người trẻ dễ buông thả, sống cho hiện tại mà không nghĩ đến hậu quả lâu dài. Hậu quả của lối sống vô trách nhiệm là vô cùng nghiêm trọng. Nó khiến con người mất niềm tin vào chính mình, đánh mất tương lai, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Một thế hệ trẻ sống thiếu trách nhiệm sẽ làm suy yếu nền tảng đạo đức và sự phát triển bền vững của đất nước. Trước thực trạng đó, mỗi bạn trẻ cần tự nhìn nhận và thay đổi bản thân. Chúng ta phải học cách sống có mục tiêu, có ước mơ, biết chịu trách nhiệm với lời nói và hành động của mình. Đồng thời, gia đình, nhà trường và xã hội cần quan tâm, giáo dục, định hướng lối sống đúng đắn cho giới trẻ, giúp họ phát huy những giá trị tốt đẹp của tuổi trẻ. Tuổi trẻ chỉ đến một lần trong đời. Sống có trách nhiệm không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cách để mỗi người khẳng định giá trị bản thân và góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tốt đẹp hơn.

Câu 1. Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Câu 2. Đối tượng trào phúng là chính tác giả (Nguyễn Khuyến), qua đó gián tiếp châm biếm những kẻ bất tài, sống làng nhàng, vô tích sự trong xã hội đương thời. Câu 3. “Làng nhàng” nghĩa là tầm thường, không nổi bật, không có thành tựu rõ rệt. Từ này thể hiện thái độ tự giễu, tự chê, pha chút chán nản, ngán ngẩm của tác giả về chính mình và cuộc đời. Câu 4. Nghệ thuật trào phúng: dùng hình ảnh ẩn dụ đời thường (cờ, bạc) kết hợp phóng đại – đối lập. Tác dụng: làm nổi bật cảnh thất bại, bất lực, không làm nên việc lớn; giọng thơ châm biếm nhưng thấm đẫm nỗi buồn tự ý thức. Câu 5. Hai câu thơ thể hiện tâm trạng tự vấn, tự chê trách của tác giả: thấy mình không có đóng góp xứng đáng, nhưng lại mỉa mai thực trạng danh hão, hình thức (“bia xanh, bảng vàng”) không phản ánh giá trị thực. Câu 6. Từ thông điệp bài thơ, giới trẻ ngày nay cần: Sống có lý tưởng, trách nhiệm, tránh lối sống thụ động, làng nhàng. Rèn tri thức, đạo đức, kỹ năng, dám dấn thân và cống hiến.