Câu1:

Trong đoạn trích “Thổn thức gió đồng”, tâm trạng của nhân vật “tôi” có nhiều diễn biến tinh tế và sâu sắc. Trước hết, “tôi” mang nỗi buồn và sự bất an khi chứng kiến quê hương đổi thay: tiếng còi xe, nhạc băng ầm ĩ đã thay cho lời hát ru yên bình thuở trước. Đó là nỗi tiếc nuối trước sự mất dần của vẻ đẹp làng quê truyền thống. Khi dì Lam bất ngờ trở về, “tôi” lại thảng thốt, ngỡ ngàng xen lẫn xúc động. Hình ảnh dì Lam cùng đứa con gái nhỏ khiến “tôi” vừa thương vừa vui vì sau bao sóng gió, dì cuối cùng cũng tìm được hạnh phúc riêng. Nhân vật “tôi” còn dành cho dì sự cảm phục và thấu hiểu sâu sắc. “Tôi” nhận ra đằng sau vẻ bình thản của dì là cả một cuộc đời từng trải, đau đớn nhưng mạnh mẽ và can trường. Đặc biệt, khi chứng kiến mẹ khóc lúc gặp lại dì Lam, “tôi” càng thấm thía tình thân gia đình thiêng liêng, bền chặt. Qua dòng tâm trạng giàu cảm xúc của nhân vật “tôi”, đoạn trích thể hiện sự trân trọng đối với tình người, tình quê và nghị lực sống của con người sau những biến cố cuộc đời.

Câu 2:

Trong những ngày cả nước hướng về lễ kỉ niệm 50 năm ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, tôi đã chứng kiến rất nhiều hình ảnh đẹp: những lá cờ đỏ tung bay, những bạn trẻ xếp hàng ngay ngắn tham quan bảo tàng, cùng nhau hát vang những bài ca yêu nước. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn không ít hành vi thiếu văn hóa nơi công cộng như chen lấn, xả rác, nói tục, quay phim chụp ảnh bất chấp quy định hay thậm chí đùa cợt thiếu nghiêm túc trong những không gian mang ý nghĩa thiêng liêng. Điều đó khiến tôi suy nghĩ nhiều về văn hóa ứng xử nơi công cộng của thế hệ trẻ ngày nay.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng là cách con người cư xử, giao tiếp và thể hiện ý thức của mình ở những không gian chung như trường học, đường phố, công viên, di tích lịch sử hay trên mạng xã hội. Đó không chỉ là những hành động nhỏ như xếp hàng, giữ vệ sinh, nói năng lịch sự mà còn là thái độ tôn trọng người khác và trách nhiệm với cộng đồng. Một người trẻ có học thức chưa chắc đã là người có văn hóa nếu thiếu ý thức trong cách ứng xử nơi công cộng.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều bạn trẻ có lối sống văn minh, tích cực. Trong các dịp lễ lớn, nhiều bạn tình nguyện hỗ trợ du khách, nhặt rác sau sự kiện, nhường chỗ cho người già hay lan tỏa những thông điệp đẹp trên mạng xã hội. Những hành động ấy góp phần tạo nên hình ảnh một thế hệ trẻ năng động, có trách nhiệm và biết tự hào về đất nước. Tuy nhiên, vẫn tồn tại không ít biểu hiện đáng buồn. Có người chen lấn để chụp ảnh “check-in”, vô tư xả rác sau các buổi lễ, phát ngôn phản cảm trên mạng xã hội hoặc thiếu tôn trọng những giá trị lịch sử. Một số bạn trẻ thích thể hiện cá tính nhưng lại nhầm lẫn giữa tự do cá nhân và sự vô ý thức. Những hành vi ấy không chỉ gây khó chịu cho người xung quanh mà còn làm xấu hình ảnh của giới trẻ Việt Nam.

Theo tôi, nguyên nhân của thực trạng này xuất phát từ nhiều phía. Trước hết là do ý thức cá nhân còn hạn chế, nhiều người chưa hiểu rằng nơi công cộng là không gian chung cần được tôn trọng. Bên cạnh đó, sự phát triển của mạng xã hội khiến một số bạn trẻ chạy theo lượt thích, lượt xem mà quên đi chuẩn mực ứng xử. Gia đình và nhà trường đôi khi cũng chưa thật sự chú trọng giáo dục kĩ năng sống, thái độ ứng xử văn minh cho con em mình. Ngoài ra, việc xử phạt các hành vi thiếu văn hóa ở nơi công cộng đôi khi chưa đủ nghiêm nên chưa tạo được tính răn đe.

Là người trẻ, tôi cho rằng mỗi chúng ta cần bắt đầu từ những việc nhỏ nhất: không xả rác bừa bãi, biết nói lời cảm ơn và xin lỗi, xếp hàng nơi công cộng, tôn trọng nội quy ở những nơi linh thiêng hay di tích lịch sử. Đặc biệt, cần biết kiểm soát hành vi và lời nói của mình trên mạng xã hội, bởi đó cũng là một không gian công cộng. Khi mỗi người trẻ có ý thức hơn, xã hội sẽ trở nên văn minh và tốt đẹp hơn.

Văn hóa ứng xử nơi công cộng là tấm gương phản chiếu nhân cách của mỗi con người và bộ mặt của cả một thế hệ. Một đất nước phát triển không chỉ cần những con người giỏi giang mà còn cần những công dân có văn hóa, biết sống trách nhiệm với cộng đồng. Tôi tin rằng thế hệ trẻ hôm nay hoàn toàn có thể xây dựng hình ảnh đẹp, văn minh và đầy tự hào bằng chính những hành động nhỏ trong cuộc sống hằng ngày.

Câu 1.
Dấu hiệu xác định ngôi kể trong đoạn trích là người kể chuyện xưng “tôi” (“Tôi trở lại với ruộng đồng”, “Tôi thảng thốt”, “Tôi nhớ dì Lam của tôi”…). Vì vậy, đoạn trích được kể theo ngôi thứ nhất.

Câu 2.
Các chi tiết cho thấy sự thay đổi của làng quê nơi nhân vật “tôi” sống:

• Người dân không chỉ làm nông mà chuyển sang “đi làm thợ xây và làm thuê cho dự án”.
• “Cuộc sống bớt lam lũ và cơ cực hơn”.
• Tiếng “còi xe và nhạc băng ầm ĩ” thay cho lời hát ru xưa.
• “Những ngôi nhà trong làng đã khang trang”.
• Không khí làng quê “khác trước nhiều lắm”.

Câu 3.
Biện pháp tu từ được sử dụng là phép đối lập trong hai vế:

• “tiều tụy đi, yếu mòn đi”
  ↔ “can trường và bền bỉ”.

Tác dụng:

• Nhấn mạnh sự tác động hai mặt của thời gian đối với con người: thời gian có thể làm con người hao mòn về thể xác nhưng cũng tôi luyện ý chí, nghị lực tinh thần.
• Làm nổi bật vẻ đẹp nội tâm, sự mạnh mẽ và bản lĩnh của dì Lam sau những đau khổ, mất mát.
• Góp phần thể hiện chiều sâu triết lí nhân sinh của đoạn trích.

Câu 4.
Điểm nhìn trần thuật được đặt vào nhân vật “tôi” – người cháu gắn bó, yêu thương và thấu hiểu dì Lam. Điểm nhìn này phù hợp vì:

• Giúp câu chuyện trở nên chân thực, gần gũi và giàu cảm xúc.
• Những thay đổi của quê hương và số phận dì Lam được nhìn qua suy nghĩ, cảm nhận của “tôi” nên có chiều sâu nội tâm.
• Qua cái nhìn đầy yêu thương, cảm thông của nhân vật “tôi”, vẻ đẹp của dì Lam hiện lên rõ nét: giàu nghị lực, từng trải nhưng vẫn giữ được sự bình thản, an yên.
• Đồng thời, điểm nhìn ấy cũng góp phần thể hiện chủ đề của đoạn trích: sự đổi thay của quê hương và khát vọng tìm kiếm hạnh phúc, bình yên của con người sau những biến động cuộc đời.

Câu 5.
Cuộc sống ở nhiều vùng nông thôn hiện nay đang có nhiều đổi thay tích cực. Đường sá, nhà cửa khang trang hơn, đời sống vật chất của người dân cũng được nâng cao. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển ấy, nhiều nét đẹp bình dị của làng quê dần mất đi, như không gian yên ả hay tình cảm gắn bó mộc mạc giữa con người với nhau. Vì vậy, theo tôi, phát triển kinh tế là cần thiết nhưng cần đi đôi với việc giữ gìn bản sắc văn hóa và vẻ đẹp truyền thống của nông thôn Việt Nam. Chỉ khi đó, quê hương mới thực sự trở thành nơi đáng sống và bình yên cho mỗi người.