Quan điểm được triển khai qua giải thích – phân tích – so sánh – lập luận nghệ thuật với hệ thống hình ảnh giàu chất thơ. Nhờ đó, Lê Đạt khẳng định mạnh mẽ rằng nhà thơ được hình thành bởi khả năng làm chủ và sáng tạo trên chữ nghĩa, chứ không chỉ nhờ cảm hứng.

Lí lẽ 1: Nhà thơ phải lao động chữ nghĩa giống như người nông dân trên đồng ruộng

→ Dẫn chứng: hình ảnh “nhà thơ một nắng hai sương”, “lầm lũi, lực điền trên cánh đồng giấy”.
Những hình ảnh này là phép so sánh sinh động cho thấy việc làm thơ cần sự nhẫn nại, cần cù.

Lí lẽ 2: Một chữ thơ hay đạt được là kết quả của quá trình tìm tòi rất công phu

→ Dẫn chứng: “đổi bát mồ hôi lấy từng hạt chữ”.
Ông ví một chữ thơ như một “hạt chữ” quý giá, phải đánh đổi bằng lao động trí tuệ bền bỉ.

Lí lẽ 3: Thơ không chỉ đến từ cảm hứng mà từ khả năng khai phá của người viết

→ Dẫn chứng: khẳng định rằng những chữ khó tính, những chữ có sức gợi mới thực sự “bầu lên nhà thơ”.
Đó là những chữ buộc nhà thơ phải nỗ lực sáng tạo.
Nhận xét

• Lí lẽ thuyết phục, rõ ràng, được triển khai từ việc so sánh thơ ca với lao động sản xuất quen thuộc nên người đọc dễ hình dung.
• Hệ thống hình ảnh giàu sức gợi: “cánh đồng giấy”, “hạt chữ”, “bát mồ hôi”… làm cho lập luận có tính nghệ thuật, đúng tinh thần của một nhà thơ nói về thơ.
• Tư tưởng mới mẻ, sâu sắc: ông đề cao vai trò lao động nghệ thuật, phản bác quan niệm xem thơ chỉ là cảm xúc bột phát.
• Ngôn ngữ giàu chất biểu tượng khiến phần tranh luận vừa có lí trí vừa có chất thơ, tạo sức hấp dẫn đặc biệt.

1. “Một nắng hai sương, lầm lũi, lực điền”

Hình ảnh này thường dùng để chỉ người nông dân làm việc vất vả, bền bỉ, âm thầm. Khi Lê Đạt đem so sánh nhà thơ với người “lực điền”, ông muốn nhấn mạnh rằng làm thơ không phải là cảm hứng tự nhiên mà là lao động nghiêm túc, cần sự kiên trì, nhẫn nại và bền bỉ giống như người nông dân trên đồng ruộng.

2. “Cánh đồng giấy”

Đây là ẩn dụ chỉ trang giấy – nơi nhà thơ gieo trồng cảm xúc và ý tưởng, giống như nông dân gieo hạt trên ruộng đồng.
Nó cho thấy thơ là kết quả của quá trình sáng tạo trên chất liệu chữ nghĩa.

3. “Đổi bát mồ hôi lấy từng hạt chữ”

Hình ảnh “hạt chữ” thể hiện giá trị quý giá của chữ trong thơ.
Nhà thơ phải bỏ ra lao động trí tuệ cực nhọc, suy nghĩ, gọt giũa, nghiền ngẫm… mới tìm được một chữ hay, một hình ảnh đắt giá.

Ý nghĩa chung của ý kiến:

Câu nói ca ngợi sự lao động nghệ thuật nghiêm túc, bền bỉ và đầy gian khổ của nhà thơ.
Thơ hay không chỉ đến từ cảm xúc mà còn từ mồ hôi và công sức – từ việc lựa chọn, thử nghiệm, gọt giũa từng con chữ.
Đó là quan niệm coi lao động sáng tạo của nhà thơ cũng vất vả và đáng trân trọng như lao động chân tay của người nông dân.

Trong bài, Lê Đạt cho biết ông không mê những cái sáo mòn, những chữ dùng theo thói quen, dễ dãi, lâu ngày thành cũ kỹ. Ông rất ghét những chữ lười biếng, không chịu “lao động”, không gợi được ý nghĩa mới.
Ông ưa những con chữ khó tính, những chữ độc đáo, có sức gợi, buộc người viết phải lao động thực sự để “khai phá”. Đó là những con chữ có cá tính và có khả năng làm mới thơ.