Câu 1

Người chinh phụ trong đoạn trích Chinh phụ ngâm là hình ảnh tiêu biểu cho nỗi đau khổ, cô đơn và nhớ thương của người vợ có chồng ra trận. Nàng đã trải qua nhiều mùa xuân chờ đợi, nhưng “tin hãy vắng không”, thể hiện nỗi mong ngóng mỏi mòn, tuyệt vọng. Nỗi nhớ ấy khiến nàng làm nhiều việc vô vọng: nghe hơi sương đã sắm áo bông cho chồng, gieo quẻ bói cầu tin, trò chuyện cùng ngọn đèn, dạo hiên vắng, ngồi rèm thưa, tất cả đều chất chứa một tình yêu sâu nặng và niềm khắc khoải khôn nguôi. Người chinh phụ hiện lên yếu đuối mà chân thành, cô đơn mà vẫn thuỷ chung. Qua nhân vật này, tác giả đã thể hiện niềm cảm thông sâu sắc với thân phận người phụ nữ trong xã hội phong kiến, đồng thời tố cáo chiến tranh phi nghĩa đã cướp đi hạnh phúc lứa đôi. Hình tượng người chinh phụ là tiếng nói của khát vọng đoàn tụ, của quyền được yêu thương và sống bình yên – một giá trị nhân văn sâu sắc của tác phẩm

Câu 2

Chiến tranh – hai tiếng ấy luôn gợi lên trong lòng con người nỗi ám ảnh và đau thương. Đọc Chinh phụ ngâm, ta bắt gặp hình ảnh người vợ trẻ ngày đêm ngóng trông chồng ngoài biên ải, để hiểu rằng: đằng sau vinh quang của những cuộc binh đao là biết bao nước mắt, mất mát và chia ly.

Chiến tranh không chỉ cướp đi sự sống của hàng triệu con người, mà còn phá vỡ hạnh phúc của biết bao gia đình. Người ra đi có thể không trở lại, người ở lại chịu cảnh cô đơn, chờ đợi mỏi mòn. Hậu quả của chiến tranh còn là nỗi ám ảnh tinh thần, sự đổ nát, nghèo đói và thù hận. Dù lý tưởng nào được dựng lên, chiến tranh vẫn là bi kịch của con người. Những câu thơ trong Chinh phụ ngâm đã nói thay tiếng lòng của hàng vạn người phụ nữ — những người mất đi tuổi trẻ, hạnh phúc, và niềm tin vào ngày đoàn tụ.

Ngày nay, đất nước ta đang sống trong hoà bình và phát triển, nhưng điều đó không đến từ may mắn, mà được đánh đổi bằng xương máu của biết bao thế hệ cha anh. Vì thế, thế hệ trẻ hôm nay cần trân trọng giá trị của hoà bình, sống có lý tưởng, có trách nhiệm, góp phần giữ gìn chủ quyền, bảo vệ Tổ quốc, và xây dựng cuộc sống tốt đẹp, nhân ái. Bên cạnh đó, chúng ta phải phản đối mọi hành động gây hấn, bạo lực, nuôi dưỡng tinh thần nhân ái và lòng yêu chuộng hoà bình.

Chiến tranh mang đến đau thương, chỉ có hoà bình mới đem lại hạnh phúc và sự sống. Trân trọng hoà bình hôm nay chính là cách tốt nhất để đền đáp công lao những người đã ngã xuống, và là trách nhiệm thiêng liêng của thế hệ trẻ đối với tương lai đất nước.

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản.

→ Văn bản được viết theo thể song thất lục bát (hai câu 7 tiếng xen với một cặp 6 – 8 tiếng).

Câu 2. Chỉ ra dòng thơ cho thấy sự mong mỏi, ngóng trông tin chồng của người chinh phụ.

→ Dòng thơ thể hiện rõ nhất nỗi mong mỏi là:

“Trải mấy xuân tin đi tin lại,
Tới xuân này tin hãy vắng không.”

Hai câu thơ cho thấy thời gian chờ đợi đã rất dài (“mấy xuân”), nhưng vẫn “vắng không” tin tức — nỗi nhớ và khắc khoải của người vợ chinh phụ ngày càng da diết.

Câu 3. Nghĩ về người chồng đang chiến đấu nơi xa, người chinh phụ đã làm gì? Em có nhận xét gì về những hành động ấy?

→ Người chinh phụ nghe hơi sương đã sắm áo bông cho chồng, gieo quẻ bói để mong biết tin, dạo hiên vắng, ngồi rèm thưa đợi chờ, thậm chí trò chuyện với ngọn đèn.
→ Những hành động ấy tuy nhỏ bé và vô vọng, nhưng lại biểu hiện nỗi nhớ thương sâu sắc, tình yêu thuỷ chung, son sắt của người vợ dành cho chồng. Đồng thời, đó cũng là biểu hiện của sự cô đơn, khắc khoải, bất lực trong cảnh chia lìa bởi chiến tranh.

Câu 4. Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ mà em ấn tượng trong văn bản.

→ Biện pháp nhân hoá trong hai câu:

“Ngoài rèm, thước chẳng mách tin,
Trong rèm dường đã có đèn biết chăng.”
Tác dụng:

• Làm cho cảnh vật như có linh hồn, cùng chia sẻ nỗi cô đơn với người chinh phụ.
• Nhấn mạnh sự lẻ loi, cô độc, đến mức người vợ phải tìm sự cảm thông ở cả vật vô tri.
• Tăng thêm sắc thái bi thương và trữ tình cho đoạn ngâm.

Câu 5. Trong văn bản này, người chinh phụ đã thể hiện tâm trạng gì? Qua tâm trạng đó, em có suy nghĩ gì về giá trị của cuộc sống hoà bình hiện nay?

→ Người chinh phụ mang tâm trạng nhớ thương, cô đơn, đau khổ và tuyệt vọng khi chờ tin chồng trong vô vọng. Nỗi nhớ khiến nàng ngẩn ngơ, thẫn thờ, sống trong đêm dài lạnh lẽo, khát khao đoàn tụ nhưng không biết ngày nào mới hết cảnh chia lìa.

→ Qua tâm trạng ấy, em cảm nhận sâu sắc nỗi đau của con người trong chiến tranh — nơi chia cắt tình yêu, hạnh phúc, khiến bao người chịu cảnh cô đơn, mất mát. Từ đó, em càng trân trọng hơn giá trị của hoà bình hôm nay: nhờ có hoà bình, mọi người được sống trong ấm no, được yêu thương và đoàn tụ bên gia đình. Hoà bình là điều vô giá mà thế hệ trẻ hôm nay cần giữ gìn, biết ơn và trân trọng.

Câu 1

Nhân vật Lý Hữu Chi trong Chuyện Lý tướng quân là hình tượng điển hình cho kẻ tham lam, tàn bạo, coi thường đạo lý và pháp luật. Xuất thân từ người dân thường, nhờ có sức khỏe và tài đánh trận mà được tiến cử làm tướng quân, Hữu Chi lại tha hóa bởi quyền lực và vật chất, trở thành kẻ lộng quyền, hống hách, vơ vét của cải, chiếm đoạt ruộng đất, đàn áp dân lành. Không chỉ tham lam, hắn còn say mê tửu sắc, xem nho sĩ là kẻ thù, kết thân với bọn trộm cướp — biểu hiện của sự mất nhân tính, mất đạo đức. Khi được thầy tướng cảnh báo về hậu quả của việc ác, Hữu Chi vẫn ngạo mạn, coi thường lẽ trời, khinh thường nhân quả, tiếp tục sa đọa cho đến khi phải chịu cái chết và bị trừng phạt nơi địa ngục. Thông qua nhân vật này, Nguyễn Dữ đã gửi gắm thông điệp về quy luật nhân quả nghiêm minh: “ở hiền gặp lành, ở ác gặp ác”. Hữu Chi là lời cảnh tỉnh cho những kẻ tham lam, vô đạo, đồng thời thể hiện tinh thần nhân văn và tư tưởng đạo đức Nho – Phật – Lão trong Truyền kì mạn lục.

Câu 2

Trong cuộc sống, ai cũng có mong muốn được đầy đủ, sung túc, hạnh phúc. Nhưng khi những mong muốn ấy vượt quá giới hạn, trở thành lòng tham vô độ, con người sẽ đánh mất chính mình và gây ra nhiều hậu quả khôn lường. Câu chuyện về Lý Hữu Chi trong Chuyện Lý tướng quân là một minh chứng sâu sắc: chỉ vì lòng tham vật chất và quyền lực, hắn đã phải chịu kết cục bi thảm, vừa mất mạng, vừa bị trừng phạt nơi âm ty.

Lòng tham là khát vọng chiếm hữu quá mức, không biết điểm dừng. Nó khiến con người đánh mất lý trí, đạo đức và nhân cách. Trong xã hội hiện đại, biểu hiện của lòng tham rất đa dạng: quan tham vơ vét của công, học sinh gian lận để đạt điểm cao, doanh nghiệp sẵn sàng xả thải hủy hoại môi trường để thu lợi nhuận, hay những người vì tiền mà lừa dối, phản bội tình thân. Hậu quả của lòng tham không chỉ làm tha hóa con người, mà còn gây bất công, mất niềm tin xã hội, và phá vỡ các giá trị đạo đức. Lòng tham như một thứ thuốc độc ngọt ngào – lúc đầu tưởng mang lại lợi ích, nhưng cuối cùng lại hủy diệt cả người mang nó.

Để hạn chế lòng tham, mỗi người cần tu dưỡng đạo đức, rèn luyện bản lĩnh sống trung thực, biết đủ, biết dừng đúng lúc. Gia đình và nhà trường cần giáo dục con người hướng thiện, biết chia sẻ, biết cống hiến. Xã hội cũng cần có cơ chế minh bạch, kỷ luật nghiêm khắc để ngăn ngừa hành vi tham lam, vụ lợi. Khi lòng tham được kiểm soát, lòng nhân, lòng chính trực và tinh thần vị tha sẽ có cơ hội nảy nở, giúp cuộc sống trở nên tốt đẹp hơn.

Tóm lại, lòng tham là nguồn gốc của nhiều tội lỗi và bất hạnh, còn biết đủ là nền tảng của hạnh phúc. Câu chuyện của Lý Hữu Chi mãi là lời nhắc nhở rằng: “Thiện giả thiện báo, ác giả ác báo” — lưới trời tuy thưa mà chẳng bao giờ lọt.

Câu 1.
Văn bản “Chuyện Lý tướng quân” thuộc thể loại truyền kỳ – một thể loại văn xuôi tự sự trung đại, kết hợp yếu tố hiện thực và kỳ ảo để phản ánh đời sống và bày tỏ tư tưởng, đạo lý.

Câu 2.
Văn bản được kể theo ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mình, đóng vai trò người quan sát, thuật lại toàn bộ sự việc, đồng thời bộc lộ thái độ đánh giá, phê phán nhân vật.

Câu 3.
Nhân vật chính trong truyện là Lý Hữu Chi (Lý tướng quân).
Ông được miêu tả là một kẻ có sức khỏe, lập được công lao, nhưng tính tình hung bạo, tham lam, kiêu ngạo, tàn ác, ham mê sắc dục và tiền tài, coi thường người khác. Khi được cảnh báo về quả báo, ông vẫn cố chấp, không hối cải, cuối cùng phải chịu hình phạt khủng khiếp ở cõi âm.

Câu 4.
Chi tiết hoang đường, kỳ ảo: Thúc Khoản được người bạn đã chết là Nguyễn Quỳ dẫn xuống cõi âm chứng kiến cảnh xét xử linh hồn và hình phạt của cha mình (Lý Hữu Chi).
→ Tác dụng: Làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn, huyền bí; đồng thời thể hiện quan niệm “thiện có báo, ác có quả”, khẳng định đạo lý nhân quả, công bằng của trời đất và giáo dục con người sống hướng thiện.

Câu 5.
Văn bản “Chuyện Lý tướng quân” thể hiện quan niệm nhân quả báo ứng của dân gian và của nhà Nho thời trung đại: kẻ làm điều ác dù quyền thế, giàu sang đến đâu cuối cùng cũng phải chịu trừng phạt. Tác phẩm nhắc nhở con người phải biết sống nhân nghĩa, tránh tham lam, tàn bạo, luôn làm điều thiện để được thanh thản, hạnh phúc.
→ Bài học bản thân: Cần sống lương thiện, tôn trọng người khác, không ỷ thế làm điều sai trái, vì “ở hiền gặp lành, ở ác gặp dữ.”

Chinh phụ ngâm” là một kiệt tác của văn học trung đại Việt Nam, thể hiện sâu sắc nỗi lòng người vợ có chồng ra trận. Tác phẩm do Đặng Trần Côn sáng tác bằng chữ Hán và được Đoàn Thị Điểm dịch ra Nôm bằng thể song thất lục bát. Đoạn trích dưới đây là một trong những đoạn thơ tiêu biểu, diễn tả nỗi cô đơn, nhớ thương, buồn tủi của người chinh phụ trong những đêm dài mòn mỏi chờ tin chồng.

Ngay từ những câu thơ đầu, hình ảnh người chinh phụ hiện lên thật nhỏ bé và tội nghiệp giữa không gian tĩnh mịch của khuê phòng:
“Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,
Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen.”
Những bước đi “thầm gieo”, “rủ thác đòi phen” cho thấy nàng bồn chồn, thấp thỏm, hết ra lại vào, hết ngồi rồi lại đứng. Không gian “hiên vắng”, “rèm thưa” gợi lên sự trống trải, cô độc. Càng mong ngóng, nàng càng tuyệt vọng, vì mọi thứ quanh mình đều lặng im:
“Ngoài rèm thước chẳng mách tin,
Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng?”
Chim thước vốn là điềm báo tin vui, nhưng nay “chẳng mách tin”, càng khiến lòng nàng thêm tê tái. Người chinh phụ chỉ còn biết gửi gắm nỗi niềm cho ngọn đèn cô độc trong đêm. Câu hỏi “đèn biết chăng?” như một tiếng nức nở, một lời tự sự của trái tim đang đau khổ.

Thế nhưng, ngọn đèn vô tri cũng chẳng thể chia sẻ được tâm trạng của nàng:
“Đèn có biết dường bằng chẳng biết,
Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.”
Ngọn đèn chỉ soi sáng gian phòng, nhưng không thể soi thấu nỗi cô đơn của con người. Giữa đêm khuya, người chinh phụ chỉ còn “bi thiết mà thôi” — một nỗi đau âm ỉ, không biết san sẻ cùng ai.

Cảnh vật và thời gian càng khiến nỗi cô đơn ấy thêm sâu sắc. Tiếng gà “eo óc gáy sương năm trống”, bóng hoè “phất phơ rủ bóng bốn bên” gợi nên sự hiu hắt, lạnh lẽo. Thời gian trôi chậm chạp, lê thê, từng khắc, từng giờ kéo dài như cả năm trời:
“Khắc giờ đằng đẵng như niên,
Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.”
Hai từ láy “đằng đẵng”, “dằng dặc” diễn tả độ dài vô tận của thời gian và nỗi buồn sâu thẳm, mênh mang như biển cả. Không chỉ là nỗi nhớ thương người chồng nơi biên ải, đó còn là nỗi sầu của thân phận người phụ nữ bị chiến tranh cướp mất hạnh phúc.

Đến cuối đoạn, nỗi cô đơn đã trở nên kiệt quệ, mọi niềm vui sống dường như tắt lịm. Người chinh phụ cố gượng làm những việc thường ngày nhưng tất cả đều trở nên vô nghĩa:
“Hương gượng đốt hồn đà mê mải,
Gương gượng soi lệ lại châu chan.
Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,
Dây uyên kinh đứt phím loan ngại chùng.”
Từ “gượng” được lặp lại ba lần diễn tả trạng thái miễn cưỡng, vô hồn. Đốt hương, soi gương, gảy đàn — những việc từng gắn với vẻ đẹp và niềm vui của người phụ nữ — nay chỉ còn là sự gắng gượng trong nỗi cô độc. Đặc biệt, hình ảnh “dây uyên kinh đứt” mang ý nghĩa tượng trưng sâu sắc: “dây uyên” tượng trưng cho tình vợ chồng, mà nay đã “đứt” — một dự cảm về chia lìa, tan vỡ. Câu thơ khép lại bằng âm hưởng buồn thương, xót xa, như tiếng đứt lòng của người chinh phụ cô đơn giữa đêm khuya.

Bằng ngôn ngữ mềm mại, tinh tế, nhịp điệu thơ song thất lục bát uyển chuyển, bản dịch của Đoàn Thị Điểm đã truyền tải trọn vẹn nỗi buồn thấm thía của nguyên tác. Nghệ thuật nhân hoá, ẩn dụ, câu hỏi tu từ được sử dụng linh hoạt, giúp bộc lộ rõ tâm trạng con người. Cảnh và tình hòa quyện, tạo nên một không gian thấm đẫm nỗi sầu nhân thế. Qua đó, tác phẩm thể hiện tiếng nói nhân đạo sâu sắc, cảm thương cho số phận người phụ nữ và phê phán chiến tranh phi nghĩa đã chia lìa hạnh phúc lứa đôi.

Đoạn trích trong “Chinh phụ ngâm” là bức tranh tâm trạng tuyệt đẹp mà buồn thương, nơi người phụ nữ hiện lên với nỗi nhớ thương, khắc khoải và cô đơn vô tận. Với ngòi bút tài hoa của Đoàn Thị Điểm, những vần thơ ấy không chỉ chạm đến trái tim người đọc xưa mà còn để lại âm hưởng day dứt trong lòng bao thế hệ sau này — âm hưởng của tình yêu, của nỗi buồn, và của khát vọng hạnh phúc con người.

Thông điệp ý nghĩa nhất:
Con người luôn khao khát một cuộc sống đẹp đẽ, thanh cao và hạnh phúc, nhưng giữa cõi đời vô thường, mọi hạnh phúc, lý tưởng đều mong manh, khó bền lâu; chỉ khi biết dung hòa giữa mộng và thực, con người mới có thể tìm thấy sự an yên thật sự.

Lí giải:

• Từ Thức là người yêu cái đẹp, yêu thiên nhiên, ghét danh lợi trần tục nên tìm đến chốn tiên để thỏa ước mơ.
• Nhưng ở cõi tiên, chàng vẫn vương lòng trần thế; đến khi trở lại trần gian thì mọi thứ đã đổi thay, khiến chàng không còn nơi nương tựa.
• Câu chuyện gửi gắm triết lí nhân sinh sâu sắc: cuộc đời là vô thường, con người không thể sống mãi trong mộng tưởng hay tách rời hiện thực. Hạnh phúc chỉ tồn tại khi ta biết trân trọng hiện tại và sống hòa hợp với cuộc đời thật.

Thông điệp ý nghĩa nhất:
Con người luôn khao khát một cuộc sống đẹp đẽ, thanh cao và hạnh phúc, nhưng giữa cõi đời vô thường, mọi hạnh phúc, lý tưởng đều mong manh, khó bền lâu; chỉ khi biết dung hòa giữa mộng và thực, con người mới có thể tìm thấy sự an yên thật sự.

Lí giải:

• Từ Thức là người yêu cái đẹp, yêu thiên nhiên, ghét danh lợi trần tục nên tìm đến chốn tiên để thỏa ước mơ.
• Nhưng ở cõi tiên, chàng vẫn vương lòng trần thế; đến khi trở lại trần gian thì mọi thứ đã đổi thay, khiến chàng không còn nơi nương tựa.
• Câu chuyện gửi gắm triết lí nhân sinh sâu sắc: cuộc đời là vô thường, con người không thể sống mãi trong mộng tưởng hay tách rời hiện thực. Hạnh phúc chỉ tồn tại khi ta biết trân trọng hiện tại và sống hòa hợp với cuộc đời thật.