a.Chính sách cai trị của các triều đại phong kiến phương Bắc ở nước ta thời Bắc thuộc vô cùng tàn bạo, thâm hiểm và toàn diện trên mọi lĩnh vực. 

• Xóa bỏ tên nước: Các triều đại phương Bắc sáp nhập lãnh thổ nước ta vào Trung Quốc, chia lại thành các đơn vị hành chính nhỏ hơn như châu, quận, huyện.
• Nắm quyền lực cốt lõi: Họ đưa người Hán sang làm quan lại cai trị từ cấp quận trở lên, và từ sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng là đến tận cấp huyện.
• Trấn áp quân sự: Cho xây dựng các thành lũy lớn ở những vị trí trọng yếu và bố trí quân đội đồn trú dày đặc để sẵn sàng dập tắt các cuộc nổi dậy của nhân dân ta.
• Luật pháp hà khắc: Áp dụng hệ thống luật pháp tàn bạo của phong kiến phương Bắc để kìm kẹp người dân. 

• Chế độ tô thuế và lao dịch nặng nề: Áp đặt hàng trăm thứ thuế vô lý. Bắt nam thanh, nữ tú người Việt phải đi lao dịch nặng nhọc như lên rừng tìm sản vật, xuống biển mò ngọc trai.
• Cưỡng bức cống nạp: Bắt nhân dân ta phải cống nạp sản vật quý hiếm (ngà voi, sừng tê, ngọc trai, đồi mồi, trầm hương...) đem về chính quốc.
• Độc quyền sắt và muối: Đây là chính sách cực kỳ thâm hiểm. Độc quyền muối để người dân lệ thuộc vào chính quyền; độc quyền sắt để ngăn chặn người Việt đúc rèn vũ khí chống đối.
• Cướp đoạt ruộng đất: Biến ruộng đất của người Việt thành các ấp, trại để bắt nông dân cày cấy rồi nộp lại tô.

• Di dân để hòa tan: Chủ động đưa rất nhiều người Hán sang sinh sống lâu dài và ở lẫn lộn với người Việt.
• Áp đặt văn hóa Hán: Mở các lớp dạy chữ Hán tại các quận, truyền bá Nho giáo và các tư tưởng phong kiến Trung Quốc vào nước ta.
• Xóa bỏ bản sắc bản địa: Ép buộc người Việt phải thay đổi ngôn ngữ, cắt tóc, ăn mặc và sinh hoạt theo phong tục tập quán của người Hán.

• Điểm giống nhau: Cả hai quốc gia đều lấy sản xuất nông nghiệp trồng lúa nước làm gốc. Cư dân đều biết chăn nuôi, rèn đúc nông cụ và trao đổi hàng hóa ven biển.
• Điểm khác biệt:
• • Vương quốc Chăm-pa: Do địa hình miền Trung hẹp và nhiều đồi núi sát biển, cư dân tận dụng rừng để khai thác lâm - thổ sản quý như trầm hương, sừng tê. Họ cũng rất giỏi nghề đóng thuyền và làm gốm.
  • Vương quốc Phù Nam: Nằm ở vùng hạ lưu sông Mê Kông phẳng rộng, họ phát triển một nền kinh tế biển vô cùng rực rỡ. Người Phù Nam đóng vai trò là "trùm" hàng hải, có thương cảng quốc tế Óc Eo nổi tiếng kết nối giao thương trực tiếp với Ấn Độ, Trung Á và La Mã

• Điểm giống nhau: Cả hai đều được cai trị theo thể chế quân chủ chuyên chế: Vua là người đứng đầu nắm giữ quyền lực tối cao, giúp việc cho vua là hệ thống quan lại phân cấp.
• Điểm khác biệt:
• • Vương quốc Chăm-pa: Xã hội phân chia thành các tầng lớp rõ rệt gồm: Quý tộc (vua, quan), tu sĩ, dân tự do và nô lệ. Sự phân chia này chịu ảnh hưởng khá nặng nề từ chế độ đẳng cấp của Ấn Độ giáo.
  • Vương quốc Phù Nam: Cơ cấu xã hội chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi nền kinh tế thương mại sôi động. Xã hội gồm 5 tầng lớp chính: Quý tộc, tăng lữ, thương nhân, thợ thủ công và nông dân. Thương nhân và thợ thủ công chiếm tỷ lệ cao và có vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống xã hội. 

a. Thiên nhiên có tác động trực tiếp, toàn diện và sâu sắc tới mọi hoạt động sản xuất của con người, mang cả ý nghĩa tích cực (thuận lợi) lẫn tiêu cực (khó khăn). 

• Thuận lợi: Khí hậu, nguồn nước, ánh sáng và độ phì nhiêu của đất quyết định đến cơ cấu cây trồng, mùa vụ và năng suất. Chẳng hạn như các đồng bằng phù sa màu mỡ rất thuận lợi để trồng lúa nước.
• Khó khăn: Thời tiết thất thường, sương muối, hạn hán hay bão lũ làm thu hẹp diện tích canh tác, gây mất mùa và dịch bệnh trên gia súc. 

• Cung cấp tài nguyên: Đất, nước, sinh vật và đặc biệt là khoáng sản (than, dầu mỏ, quặng kim loại) là nguồn nguyên liệu, nhiên liệu trực tiếp cho các ngành luyện kim, hóa chất, năng lượng.
• Mặt bằng sản xuất: Địa hình bằng phẳng hay hiểm trở ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng các nhà máy, khu công nghiệp hoặc các đập thủy điện. 

• Giao thông vận tải: Các mạng lưới sông, suối, biển tạo điều kiện phát triển giao thông đường thủy. Ngược lại, thời tiết xấu như sương mù, bão tuyết hay mưa bão sẽ gây cản trở, làm đình trệ hoặc hoãn các chuyến bay, chuyến tàu.
• Du lịch: Những nơi sở hữu cảnh quan thiên nhiên kỳ vĩ, độc đáo (như bãi biển đẹp, hang động, khí hậu mát mẻ vùng núi) là tài nguyên vô giá để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng.

• Các thảm họa thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán, động đất làm phá hủy cơ sở hạ tầng và gây thiệt hại nặng nề cho nền kinh tế.
• Biến đổi khí hậu đang làm thời tiết trở nên cực đoan hơn, trực tiếp đe dọa đến tính bền vững của các mô hình sản xuất hiện tại. 

• Tài nguyên khoáng sản: Việc khai thác ồ ạt phục vụ công nghiệp với tốc độ nhanh chóng đang làm các nguồn tài nguyên không tái tạo (than đá, dầu mỏ, quặng kim loại) đứng trước nguy cơ cạn kiệt.
• Tài nguyên sinh vật: Hoạt động đánh bắt thủy hải sản bằng các phương pháp hủy diệt (kích điện, chất nổ), săn bắt động vật hoang dã trái phép làm suy giảm nghiêm trọng đa dạng sinh học.

• Con người phá rừng lấy gỗ, đốt rừng làm nương rẫy hoặc lấy mặt bằng để phát triển đô thị và công nghiệp.
• Hậu quả: Làm mất đi thảm thực vật bảo vệ đất, gia tăng xói mòn lớp đất màu mỡ và phá hủy môi trường sống của các loài sinh vật. 

• Việc bón quá nhiều phân bón hóa học và phun thuốc trừ sâu bừa bãi liên tục trong thời gian dài khiến đất đai bị nhiễm độc, chua hóa, bạc màu.
• Những chất độc này thấm qua các tầng đất làm ô nhiễm nghiêm trọng cả nguồn nước ngầm. 

• Rác thải và nước thải: Các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt xả trực tiếp các chất thải chưa qua xử lý vào sông, hồ, biển làm biến chất nguồn tài nguyên nước.
• Khí thải: Việc đốt nhiên liệu hóa thạch tạo ra lượng lớn khí carbon dioxide dẫn đến hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu toàn cầu, gián tiếp làm suy thoái các hệ sinh thái tự nhiên. 

Theo em, chúng ta cần phát huy về bảo vệ môi trường. Không nên vứt rác bừa bãi. Không chặt phá rừng cây. Hãy dùng năng lượng tiết kiệm hết sức có thể mà vẫn hiệu quả cho người dùng năng lượng. hãy làm những việc làm thiết thực để bảo vệ môi trường sống và làm cho Trái Đất thêm xanh, sạch, đẹp.

nwjgkveowgjorwegbwejbkbkenbksdskdnbfkhnkewangkwenkwhkegmkrelldsl;fewlrekrekgerkgmernnkgmgjerkgjgfdgjenggdmgkfdgjkowirugofknvcfdkgdkfkjdkjfng gkjgrjewjjfeenenbnewkgnjnds,koewgnkrjrerggg

nwjgkveowgjorwegbwejbkbkenbksdskdnbfkhnkewangkwenkwhkegmkrelldsl;fewlrekrekgerkgmernnkgmgjerkgjgfdgjenggdmgkfdgjkowirugofknvcfdkgdkfkjdkjfng gkjgrjewjjfeenenbnewkgnjnds,koewgnkrjrerggg