Câu 1

Trong đoạn trích Sử thi Đăm Săn, hình tượng người anh hùng hiện lên với vẻ đẹp phi thường, tiêu biểu cho sức mạnh và khát vọng của cộng đồng Ê-đê.Trước hết, Đăm Săn là một dũng sĩ tài năng, mạnh mẽ, thể hiện qua những trận chiến lẫy lừng: chàng khiêu chiến ngang tàng, múa khiên uy dũng, chạy nhanh như gió và có sức mạnh vượt trội, đánh bại kẻ thù Mtao Mxây, cướp lại vợ và làm cho buôn làng thêm giàu mạnh. Phẩm chất ngay thẳng, tự tin và tinh thần quả cảm giúp chàng chiến đấu đến cùng, không lén lút mà đối mặt trực diện. Đồng thời, Đăm Săn là biểu tượng cho sự gắn kết cộng đồng: chàng chiến đấu có sự ủng hộ của thần linh (ông Trời) và sức mạnh tinh thần từ dân làng (miếng trầu của Hơ Nhị). Vẻ đẹp của Đăm Săn còn ở khát vọng chinh phục thiên nhiên, mở rộng lãnh thổ, khẳng định vị thế người anh hùng, cho thấy ý thức bảo vệ, làm giàu cho bộ tộc, điều này đặt sức mạnh con người ngang hàng với tự nhiên, tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo của người Ê-đê.Qua đó, Đăm Săn không chỉ là một cá nhân anh hùng mà còn là hiện thân cho lý tưởng, tinh thần bất khuất, làm nên vẻ đẹp kỳ vĩ trong văn học dân gian Tây Nguyên.

Câu 2 Thế giới hiện đại luôn đặt nặng tiêu chuẩn về hình ảnh, khiến chúng ta vô tình hình thành thói quen 'nhất bên trọng, nhất bên khinh' khi đối diện với người khác. Chỉ cần một cái liếc mắt, chúng ta đã vội vàng dán nhãn, phán xét giá trị của một người chỉ qua lớp vỏ bề ngoài hào nhoáng hay giản dị. Tuy nhiên, liệu lớp vỏ vật chất ấy có phản ánh đúng chiều sâu tâm hồn, trí tuệ và nhân cách của họ? Đây chính là lúc chúng ta cần nghiêm túc nhìn nhận và thuyết phục những người thân yêu từ bỏ thói quen đánh giá thiển cận này.

Việc đánh giá người khác qua vẻ bề ngoài là một phản ứng tự nhiên của bộ não, giúp chúng ta nhanh chóng phân loại và đưa ra quyết định trong tích tắc. Thế nhưng, trong xã hội phức tạp và đa chiều ngày nay, cơ chế "nhanh chóng" ấy lại trở thành một rào cản lớn. Chúng ta thường có xu hướng gán ghép những định kiến không chính xác: người ăn mặc xuề xòa thì kém cỏi, người xăm trổ thì không đàng hoàng, hay người có vẻ ngoài lạnh lùng thì khó gần. Những phán đoán vội vàng này đã tước đi cơ hội để ta tìm hiểu bản chất thật của họ—những điều quan trọng nhất: lòng nhân ái, sự thông minh, sự kiên trì, hay một câu chuyện cuộc đời đáng ngưỡng mộ. Ngoại hình chỉ là lớp vỏ vật chất có thể thay đổi theo thời gian, hoàn cảnh, hoặc sở thích cá nhân. Một người có thể đang trải qua khó khăn tài chính nhưng lại sở hữu một trí tuệ sắc bén và trái tim nhân hậu. Một người có vẻ ngoài gai góc lại có thể là chỗ dựa vững chắc và ấm áp cho gia đình. Nếu cứ khăng khăng nhìn vào vẻ ngoài, chúng ta sẽ tự đóng cánh cửa dẫn đến những mối quan hệ ý nghĩa và những bài học cuộc sống sâu sắc.

Thói quen đánh giá người khác chỉ qua vẻ bề ngoài gây ra những tác hại nghiêm trọng, tạo ra một vòng luẩn quẩn của sự bất công và bỏ lỡ. Tác hại lớn nhất đối với người bị phán xét là sự bất công và tổn thương tinh thần sâu sắc. Khi giá trị nội tại (nhân cách, trí tuệ) bị lu mờ bởi những tiêu chuẩn hình thức nông cạn, họ sẽ cảm thấy bị kỳ thị, lòng tự trọng bị ảnh hưởng, và quan trọng hơn là bị tước đi cơ hội phát triển sự nghiệp hoặc xây dựng các mối quan hệ có ý nghĩa chỉ vì không đạt "chuẩn" xã hội. Ngược lại, đối với chính người đánh giá, thói quen này tạo ra một cái nhìn thiển cận và hẹp hòi, khiến họ dễ dàng mắc phải sai lầm kép: một là bỏ lỡ những người bạn, đối tác chân thành, tài năng chỉ vì vẻ ngoài giản dị; hai là dễ bị lừa dối bởi những kẻ có vẻ ngoài hào nhoáng nhưng bản chất thiếu trung thực. Suy cho cùng, việc chấp nhận định kiến bề ngoài không chỉ làm tổn thương người khác mà còn giam hãm tư duy của chính chúng ta trong những khuôn khổ cứng nhắc, ngăn cản chúng ta tiếp cận sự thật và sự phong phú của nhân loại. Việc từ bỏ thói quen này không chỉ giúp người thân mở rộng vòng tròn quan hệ mà còn mang lại lợi ích lớn cho chính mình. Khi ta tập trung vào giá trị cốt lõi và tính cách thay vì lớp vỏ bên ngoài, ta sẽ trở nên bao dung và công bằng hơn trong mọi nhận định. Điều này giúp người thân tránh được sự thất vọng khi vẻ ngoài hào nhoáng không đi kèm với nhân cách tốt, đồng thời tránh được sự hối tiếc khi bỏ lỡ một người bạn, một đối tác, hay một người thân đáng quý chỉ vì họ không "đủ đẹp" hoặc "đủ sang" theo tiêu chuẩn xã hội.

Để giúp người thân từ bỏ thói quen đánh giá qua vẻ bề ngoài, chúng ta cần áp dụng những giải pháp thiết thực, bắt đầu từ nhận thức đến hành động. Giải pháp cốt lõi là thay đổi trọng tâm từ "thị giác" sang "thấu hiểu". Hãy cùng nhau thực hành nguyên tắc "Dừng lại và Lắng nghe": thay vì đưa ra kết luận ngay lập tức khi nhìn thấy ai đó, hãy kiên nhẫn dành thời gian tương tác, lắng nghe câu chuyện và quan sát hành động, cách họ đối xử với người khác. Thứ hai, người thân có thể chủ động tìm hiểu những câu chuyện minh chứng cho giá trị nội tại—những nhân vật thành công, có nhân cách tốt nhưng có vẻ ngoài giản dị hoặc khác biệt. Việc tiếp xúc với những tấm gương này sẽ phá vỡ định kiến rằng vẻ ngoài luôn tỷ lệ thuận với giá trị. Cuối cùng, bản thân mỗi thành viên trong gia đình cần thực hành sự bao dung bằng cách nhắc nhở nhau khi nhận thấy ai đó đang phán xét vội vàng, để dần dần, việc tôn trọng phẩm chất và nhân cách sẽ trở thành thước đo duy nhất trong mọi mối quan hệ. Thay đổi một thói quen đã ăn sâu là điều không dễ dàng, nhưng đó là một bước tiến quan trọng hướng tới sự trưởng thành và bao dung. Khi chúng ta ngừng phán xét vẻ bề ngoài, chúng ta không chỉ đối xử công bằng hơn với người khác mà còn giải phóng chính mình khỏi những tiêu chuẩn hẹp hòi. Chúng ta tin rằng, việc người thân từ bỏ thói quen này sẽ làm cho mối quan hệ của chúng ta trở nên sâu sắc hơn, vì chúng ta sẽ học được cách chấp nhận sự khác biệt và trân trọng mọi người dựa trên những phẩm chất quý giá nhất của họ. Hãy để lòng nhân ái và sự thấu hiểu trở thành kim chỉ nam trong mọi nhận định của chúng ta.

Câu 1

Phương thức biểu đạt tự sự

Câu 2

Sau khi Đăm Săn đốn hạ cây thần, chị em Hơ Nhị, Hơ Bhị chết vì cây thần gãy và gây tai họa cho họ. Cây thần, khi bị chặt, đã ngã theo mọi hướng mà Hơ Nhị và Hơ Bhị chạy, khiến họ bị cây đè, dẫn đến cái chết. Cây thần là một biểu tượng quan trọng trong nền văn hóa của dân làng, và việc chặt hạ nó đã gây ra hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt là đối với những người có mối liên hệ với cây thần như Hơ Nhị và Hơ Bhị.

Câu 3

Một chi tiết kỳ ảo trong văn bản là khi cây thần bị chặt và ngã theo hướng mà Hơ Nhị và Hơ Bhị chạy. Cây thần có khả năng tự thay đổi hướng theo sự di chuyển của họ, và sau đó, cây đổ khiến cả hai chị em bị chết. Đây là một chi tiết kỳ ảo vì cây thần có sức mạnh huyền bí, dường như có sự sống và sức ảnh hưởng đến con người, thể hiện mối liên hệ mật thiết giữa thiên nhiên và con người trong thế giới quan của dân tộc mà sử thi này phản ánh. Tác dụng của chi tiết này là làm nổi bật tính thần thánh và quyền lực của cây thần, đồng thời tăng thêm sự bi kịch cho câu chuyện.

Câu 4 Tóm tắt: Đăm Săn và tôi tớ vào rừng để chặt cây thần. Cây này có ý nghĩa rất lớn đối với dân làng, được cho là gắn liền với tổ tiên và có quyền lực thần bí. Sau khi Đăm Săn quyết tâm chặt cây, cây rung lên mạnh mẽ và chị em Hơ Nhị, Hơ Bhị phản đối. Họ chạy trốn nhưng bị cây đè chết. Đăm Săn đau buồn và quyết lên trời tìm ông Trời để tìm cách cứu vợ. Ông Trời đã chỉ cho chàng cách để Hơ Nhị và Hơ Bhị sống lại. Cốt truyện có yếu tố kỳ ảo, thể hiện sự đối đầu giữa con người và thế lực thần linh, cũng như mối quan hệ giữa các lực lượng thiên nhiên và con người trong quan niệm dân gian. Nhận xét: Cốt truyện mang đậm yếu tố kỳ ảo, phản ánh tín ngưỡng và quan niệm của người xưa về sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Mặc dù có sự can thiệp của các thế lực thần linh, nhưng cốt truyện cũng đề cao ý chí và hành động quyết liệt của nhân vật Đăm Săn trong việc bảo vệ những người thân yêu.

Câu 5 Hành động quyết đốn hạ cây thần và bắt vạ ông Trời của Đăm Săn cho thấy chàng là người can đảm, quyết đoán, không sợ hãi trước quyền lực thần linh. Chàng thể hiện sự dũng cảm khi chặt cây thần dù biết rằng đó là một hành động có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, và sau khi cây thần gây tai họa, Đăm Săn không ngần ngại đối mặt với ông Trời để tìm cách cứu vợ. Điều này phản ánh tính mạnh mẽ, kiên quyết và khả năng đối phó với thử thách của con người thời đó. Các hành động của Đăm Săn cũng thể hiện niềm tin vào sự công bằng và quyền lực của con người, dù phải đối mặt với những lực lượng thần thánh và bất khả chiến bại. Những hành động này là đặc trưng của người anh hùng trong các sử thi, luôn đối đầu với khó khăn và chiến đấu để bảo vệ gia đình và cộng đồng.