Nguyễn Khuyến sinh năm 1835 mất năm 1909 là một trong những gương mặt xuất sắc của văn học trung đại Việt Nam cuối thế kỷ XIX .Được mệnh danh là Tam Nguyên Yên Đổ được biết đến với những vần thơ trữ tình thấm đượm nỗi lòng yêu nước, thương dân ,những sáng tác thấm đậm tình quê và cả những bài thơ trào phúng sâu cay với giọng điệu trào phúng sắc sảo ,dùng tiếng cười để phê phán những thói hư tật xấu trong xã hội bài thơ chế học trò ngủ gật là tác phẩm tiêu biểu cho phong cách sáng tác của Nguyễn Khuyến. Tác phẩm viết ra nhằm mục đích nói về một học trò lười biếng ngủ gật trong lớp học. Tác phẩm không chỉ mang lại tiếng cười mà còn ẩn chứa giá trị phê phán sâu sắc về nền giáo dục thời phong kiến bấy giờ.

Chủ đề chính của tác phẩm là chế giễu sự lười nhác và thói học hành đối phó, thể hiện qua cảnh tượng lớp học không hề nghiêm túc ,được Nguyễn Khuyến triển khai một cách tinh tế. Bài thơ mở đầu bằng giọng điệu chất vấn nửa đùa nửa thật tiếng cười bật ra ngay ở cặp câu đầu:

"Trò trữ tình chi bay học cạnh thầy,

Gật gà gật gương nực cười thay"

Từ ghép độc đáo "gật gà gật gưỡng" là trung tâm của tiếng cười ,diễn tả trạng thái mơ màng nửa ngủ nửa thức một cách lố bịch, làm nổi bật sự lơ đễnh đáng chê trách.

Cảnh tượng được đào sâu hơn vào các biểu hiện vật lý ở cặp câu thực:

"Giọng khê nồng nặc không ra tiếng

Mắt lại lịm dìm nhấp đã cay"

Các từ láy tượng thanh "giọng khê nồng nặc" và trạng thái "lim dim" đã khắc họa chi tiết và trực diện sự chống đối vô vọng của cơ thể trước cơn buồn ngủ tăng tính trào phúng trực diện.

Sự lười biếng được cường điệu hóa qua hai câu luận:

" Đồng nổi đâu đây la liệt đảo

Ma men chi đấy tít mù say"

Tác giả sử dụng thủ pháp so sánh phóng đại, ví cơn buồn ngủ với cơn say rượu "tít mù" ngụ ý rằng học trò đang mất kiểm soát ,vô trách nhiệm với việc học không khác gì một người say. Hiện tượng "la liệt đảo" mô tả cảm giác chao đảo mất thăng bằng khi chìm sâu vào giấc ngủ ,nhấn mạnh sự tệ hại của thái độ học tập này.

"Dè chừng bắt chước Chu Y đỗ

Quyển có câu thần vậy gật ngay"

Việc mỉa mai gọi hành động ngủ gật vô thức ,lười biếng của học trò là đang bắt chước Chu Y (một điển tích về sự tận tụy) chính là thủ pháp tâng bốc giả tạo đầy mỉa mai. Tiếng cười lúc này chuyển hóa thành phê phán sự hư danh ,mượn cớ cao quý để che đậy sự lười nhác và sự dễ dãi của xã hội đã dung thứ cho thái độ đối phó.

Bài thơ chế học trò ngủ gật là một tác phẩm trào phúng xuất sắc, được viết theo thể thơ Thất ngôn bát cú .Bằng nghệ thuật sử dụng từ láy ,từ ghép độc đáo và thủ pháp mỉa mai ,hình ảnh linh hoạt gần gũi với các biện pháp tu từ độc đáo, Nguyễn Khuyến đã mang đến tiếng cười hài hước cho độc giả. Giá trị của bài thơ chính là ở chỗ: nhắc nhở con người rằng học tập là con đường rèn luyện bản thân không thể xem nhẹ hay làm qua loa.

"Chế học trò ngủ gật" là bài thơ trào phúng có hàm chứa nhiều ý nghĩa .Với giọng thơ duyên dáng, nghệ thuật châm biếm tinh tế và tấm lòng thiết tha với việc học, Nguyễn Khuyến đã để lại một tác phẩm vừa buồn cười vừa đáng suy nghĩ .Dẫu thời gian đã trôi qua hơn trăm năm, bài thơ vẫn còn nguyên giá trị giáo dục, nhắc thế hệ hôm nay giữ thái độ nghiêm túc và trân trọng tri thức trên con đường học vấn.

Từ " thiếu phụ không chỉ đơn thuần chỉ giới tính và độ tuổi, mà nó mang sắc thái trân trọng, thanh cao, góp phần phần tôn lên thông điệp về vẻ đẹp của sự thân thiện mà Dale Carnegie muốn truyền tải

Mơi rơi trên lá biếc,

Giọt ngọc sáng long lanh,

Đất trời như tỉnh giấc,

Ngập tràn bao an lành

= 75×(1074-74)

=75×1000

=75000

=75000