Câu 1. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) trình bày cảm nhận về vẻ đẹp của con người Pa Dí được thể hiện trong đoạn trích ở phần đọc hiểu.

Trong đoạn trích “Cây hai ngàn lá”, Pờ Sảo Mìn đã khắc họa vẻ đẹp tuyệt vời của con người dân tộc Pa Dí – một dân tộc thiểu số chỉ có hai ngàn người. Dù dân số ít ỏi, họ vẫn kiên cường đứng vững như “một cây đứng trong muôn rừng cây”, trải qua bao gian khổ để lớn lên xanh tươi. Vẻ đẹp của người con trai Pa Dí hiện lên khỏe khoắn, cường tráng với sức lao động phi thường: “trần trong mặt trời nắng cháy”, “ép đá xanh thành rượu uống hàng ngày”. Người con gái Pa Dí hiện lên dịu dàng mà tài hoa: “đẹp trong sương giá đông sang”, khéo léo “tước vỏ cây thêu áo đẹp năm tháng”. Đặc biệt, họ sở hữu sức mạnh chinh phục thiên nhiên kỳ diệu: biết “gọi gió, gọi mưa, gọi nắng”, “chặn suối, ngăn sông, bắt nước ngược dòng” để có mùa màng bội thu, mang lại “hạnh phúc ấm no”. Qua đó, nhà thơ thể hiện niềm tự hào sâu sắc về vẻ đẹp cần cù, sáng tạo, giàu ý chí và khát vọng sống của đồng bào Pa Dí.

Câu 2. Viết bài văn (khoảng 200 chữ) trình bày ý kiến của anh/chị về tinh thần dám đổi mới của thế hệ trẻ hiện nay.

Trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, tinh thần dám đổi mới của thế hệ trẻ đóng vai trò vô cùng quan trọng. Thế hệ trẻ hôm nay không ngại thử thách, mạnh dạn sáng tạo, áp dụng công nghệ hiện đại vào học tập và khởi nghiệp. Nhiều bạn trẻ đã thành công với các ý tưởng startup, ứng dụng công nghệ hỗ trợ nông nghiệp, giáo dục trực tuyến hay bảo vệ môi trường. Tinh thần đổi mới giúp đất nước phát triển nhanh chóng, hội nhập quốc tế sâu rộng.

Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực vẫn còn một bộ phận thanh niên ngại thay đổi, ỷ lại vào truyền thống hoặc sợ thất bại. Để phát huy tinh thần dám đổi mới, thế hệ trẻ cần rèn luyện bản lĩnh, không ngừng học hỏi kiến thức mới, biết chấp nhận rủi ro và kiên trì với ý tưởng của mình. Gia đình, nhà trường và xã hội cũng cần tạo môi trường khuyến khích sáng tạo, hỗ trợ thanh niên thực hiện ý tưởng.

Em tin rằng, với tinh thần dám đổi mới, thế hệ trẻ Việt Nam sẽ góp phần đưa đất nước ngày càng phồn vinh và văn minh.

Câu 1. Xác định thể thơ của đoạn trích trên.

Thể thơ tự do.

Câu 2. Liệt kê những dòng thơ nói về vẻ đẹp của con trai, con gái trong đoạn trích trên.

• Vẻ đẹp của con trai: “Con trai trần trong mặt trời nắng cháy Ép đá xanh thành rượu uống hàng ngày”
• Vẻ đẹp của con gái: “Con gái đẹp trong sương giá đông sang Tước vỏ cây thêu áo đẹp năm tháng.”

Câu 3. Chỉ ra biện pháp tu từ trong hai dòng thơ sau và nêu tác dụng của biện pháp tu từ đó.

“Biết gọi gió, gọi mưa, gọi nắng
Chặn suối, ngăn sông, bắt nước ngược dòng”

• Biện pháp tu từ: Nhân hóa (kết hợp với điệp ngữ “gọi” và động từ mạnh). Nhà thơ gán cho con người Pa Dí những hành động của thần linh hoặc sức mạnh siêu nhiên (gọi gió, gọi mưa, gọi nắng; chặn suối, ngăn sông, bắt nước ngược dòng).
• Tác dụng: Làm nổi bật sức mạnh phi thường, ý chí kiên cường và khát vọng chinh phục thiên nhiên của đồng bào Pa Dí. Những con người nhỏ bé nhưng có khả năng “làm chủ” thiên nhiên khắc nghiệt, thể hiện tinh thần lao động cần cù, sáng tạo và nghị lực vượt khó để mang lại cuộc sống ấm no. Biện pháp này giúp hình ảnh con người Pa Dí trở nên hùng tráng, ấn tượng và giàu sức sống.

Câu 4. Tác giả đã thể hiện tình cảm, cảm xúc gì qua đoạn trích trên?
Qua đoạn trích, tác giả Pờ Sảo Mìn thể hiện tình yêu thương sâu sắc, niềm tự hào dân tộc và lòng biết ơn đối với dân tộc Pa Dí – một dân tộc ít người chỉ có hai ngàn nhân khẩu.

Tác giả ví dân tộc mình như “cây hai ngàn lá” đứng vững trong “muôn rừng cây”, đã trải qua bao gian khổ, chịu đựng để lớn lên xanh tươi. Ông ca ngợi vẻ đẹp khỏe khoắn, cần cù, tài hoa của con trai, con gái Pa Dí và sức mạnh chinh phục thiên nhiên để tạo nên mùa màng hạnh phúc. Cảm xúc chủ đạo là tự hào, trân trọng và lạc quan về sức sống bền bỉ của đồng bào mình.

Câu 5. Anh/Chị rút ra bài học gì cho bản thân từ đoạn trích trên?
Từ đoạn trích “Cây hai ngàn lá”, em rút ra bài học quý giá:

Dù hoàn cảnh sống có khó khăn, dân tộc có ít người hay nhiều người, chúng ta cũng phải giữ vững ý chí, đoàn kết và nỗ lực lao động không ngừng. Con người Pa Dí dù chỉ hai ngàn người nhưng biết vượt qua nắng cháy, sương giá, chinh phục thiên nhiên khắc nghiệt để có cuộc sống ấm no.

Em học được rằng: Phải tự hào về dân tộc, về cội nguồn của mình; biết trân trọng công sức của ông cha; rèn luyện ý chí kiên cường, sáng tạo trong học tập và lao động. Là học sinh, em sẽ cố gắng học tập tốt, rèn luyện bản thân để góp phần xây dựng đất nước, không phụ lòng các thế hệ đi trước.

Câu 1. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) cảm nhận đặc sắc nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ

Trong đoạn thơ trích “Phía sau làng” của Trương Trọng Nghĩa, người đọc cảm nhận sâu sắc nỗi buồn man mác trước sự đổi thay của làng quê Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa. Nội dung đoạn thơ khắc họa cảnh làng quê xưa với những dấu chân bạn bè, tiếng hát dân ca, tóc dài của thiếu nữ, lũy tre xanh… nay đã thay bằng sự ra đi kiếm sống, nhà cửa chen chúc, cánh đồng bị thu hẹp. Hạnh phúc tuổi thơ và bản sắc văn hóa làng quê dần mất mát, chỉ còn lại nỗi buồn ruộng rẫy được người thơ mang theo lên phố.

Về nghệ thuật, nhà thơ sử dụng thể thơ tự do với nhịp điệu chậm, buồn, giàu hình ảnh đối lập (xưa – nay) và biện pháp hoán dụ, ẩn dụ (“giẫm lên dấu chân”, “nỗi buồn ruộng rẫy”). Những câu thơ ngắn, ngắt nhịp tạo cảm giác day dứt, tiếc nuối. Qua đó, đoạn thơ không chỉ thể hiện tình yêu làng quê tha thiết mà còn gửi gắm nỗi lo về sự mai một giá trị truyền thống trong xã hội hiện đại. (198 chữ)

Câu 2. Viết bài văn (khoảng 600 chữ) bày tỏ ý kiến về mạng xã hội trong cuộc sống hiện đại ngày nay

Trong cuộc sống hiện đại, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu, mang lại cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Là học sinh, em nhận thấy cần có cái nhìn cân bằng và sử dụng mạng xã hội một cách thông minh.

Trước hết, mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích rõ rệt. Nó giúp con người kết nối nhanh chóng, xóa nhòa khoảng cách địa lý. Chỉ với một chiếc điện thoại, chúng ta có thể trò chuyện với bạn bè, người thân ở xa, học hỏi kiến thức qua các trang giáo dục, cập nhật tin tức tức thì. Đối với học sinh như em, mạng xã hội là kho tài liệu phong phú, nơi chia sẻ kinh nghiệm học tập, tham gia các nhóm ôn thi, xem video bài giảng miễn phí. Nhiều bạn trẻ còn phát triển kỹ năng, kinh doanh online hoặc lan tỏa các giá trị tốt đẹp qua nội dung sáng tạo.

Tuy nhiên, mạng xã hội cũng chứa đựng không ít mặt trái. Nhiều người lạm dụng, dành quá nhiều thời gian lướt Facebook, TikTok, Instagram dẫn đến ảnh hưởng sức khỏe, giảm sút kết quả học tập. Tin giả, thông tin độc hại lan truyền nhanh chóng gây hoang mang dư luận. Đặc biệt, áp lực so sánh bản thân với hình ảnh “hoàn hảo” trên mạng khiến nhiều bạn trẻ tự ti, trầm cảm, thậm chí bắt nạt trực tuyến (cyberbullying). Ở Việt Nam, không ít vụ việc đáng tiếc xảy ra do nghiện mạng xã hội hoặc tin vào thông tin sai sự thật.

Theo em, để mạng xã hội thực sự trở thành công cụ hữu ích, mỗi chúng ta cần tự giác và có ý thức. Hãy đặt giới hạn thời gian sử dụng (ví dụ: không quá 1-2 giờ/ngày), chọn lọc nội dung lành mạnh, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ và ưu tiên cuộc sống thực tế bên gia đình, bạn bè. Nhà nước và nhà trường cũng cần tăng cường giáo dục kỹ năng số, quản lý chặt chẽ các nền tảng để hạn chế nội dung xấu.

Tóm lại, mạng xã hội là “con dao hai lưỡi”. Nếu biết sử dụng đúng cách, nó sẽ là người bạn đồng hành tuyệt vời giúp chúng ta học tập, giao lưu và phát triển. Ngược lại, nếu lạm dụng, nó sẽ trở thành “kẻ cướp” thời gian và sức khỏe. Là thế hệ trẻ, chúng ta hãy làm chủ công nghệ chứ không để công nghệ chi phối mình.

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản trên.

Đáp án: Thể thơ tự do

Câu 2. Trong văn bản trên, hạnh phúc được miêu tả qua những tính từ nào?
Hạnh phúc được miêu tả qua các tính từ sau:

• xanh (lá xanh)
• thơm (quả thơm)
• im lặng, dịu dàng (quả thơm trong im lặng, dịu dàng)
• vô tư (sông vô tư)

Câu 3. Anh/Chị hiểu nội dung của đoạn thơ sau như thế nào?

“Hạnh phúc
đôi khi như quả
thơm trong im lặng, dịu dàng”
Đoạn thơ cho thấy hạnh phúc đôi khi rất đỗi giản dị và lặng lẽ.
Hạnh phúc không phải lúc nào cũng rực rỡ, ồn ào mà có khi như một quả chín thơm ngát, tỏa hương dịu dàng trong sự im lặng, không phô trương. Nó xuất hiện một cách êm đềm, gần gũi trong cuộc sống thường ngày, đòi hỏi con người phải biết lắng nghe và cảm nhận bằng trái tim tinh tế.

Câu 4. Nêu tác dụng của biện pháp tu từ so sánh trong đoạn thơ sau:

“Hạnh phúc
đôi khi như sông
vô tư trôi về biển cả
Chẳng cần biết mình
đầy vơi
Biện pháp so sánh (“hạnh phúc đôi khi như sông”) đã khắc họa một quan niệm đẹp về hạnh phúc:

• Hạnh phúc là sự vô tư, nhẹ nhàng, không bon chen, không toan tính.
• Hạnh phúc như dòng sông chảy về biển cả một cách tự nhiên, không quan tâm mình đang “đầy” hay “vơi”. → Tác dụng: Làm cho hình ảnh hạnh phúc trở nên sinh động, gần gũi với thiên nhiên; thể hiện triết lý sống tự nhiên, chấp nhận, không chấp trước vào được – mất, hơn – thua. Nhờ đó, thông điệp thơ trở nên sâu sắc và dễ đi vào lòng người.

Câu 5. Nhận xét quan niệm về hạnh phúc của tác giả được thể hiện trong đoạn trích.

Quan niệm về hạnh phúc của tác giả Nguyễn Loan trong đoạn thơ là gần gũi, giản dị, đa dạng và mang tính triết lý sâu sắc.

Cụ thể:

• Hạnh phúc không phải là thứ gì đó xa xôi, to lớn hay luôn rực rỡ. Nó có nhiều hình thái khác nhau:
• • Có khi rực rỡ, tràn đầy sức sống như “lá xanh trong nắng dội, mưa tràn”.
  • Có khi lặng lẽ, dịu dàng như “quả thơm trong im lặng”.
  • Có khi vô tư, tự nhiên như “dòng sông trôi về biển cả”.
• Tác giả nhấn mạnh hạnh phúc nằm ở sự vô tư và chấp nhận (“Chẳng cần biết mình đầy vơi”). Con người nên sống nhẹ nhàng, không quá bận tâm đến được mất, đầy vơi để cảm nhận được hạnh phúc một cách trọn vẹn nhất.

→ Tổng thể, quan niệm hạnh phúc của tác giả mang tính nhân văn cao, khuyên con người hãy biết trân trọng những điều giản dị, sống hài hòa với tự nhiên và với chính bản thân mình.

Câu 1. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích những nét đặc sắc về nội dung, nghệ thuật của bài thơ “Chiếc lá đầu tiên”.

Bài thơ “Chiếc lá đầu tiên” của Hoàng Nhuận Cầm là một khúc ca da diết về nỗi nhớ tuổi học trò trong sáng, hồn nhiên. Về nội dung, tác phẩm khắc họa những kỉ niệm gắn bó với trường cũ: hoa súng tím, chùm phượng hồng, tiếng ve xé hồ nước, sân trường rụng trái bàng đêm, tiếng cười với chuyện Bạch Tuyết và bảy chú lùn, những trò nghịch ngợm khắc bàn ghế, cùng tình yêu đầu e ấp mong manh. Qua đó, bài thơ thể hiện nỗi tiếc nuối, bâng khuâng trước thời gian trôi qua không trở lại, đặc biệt là khoảnh khắc chia ly khi tác giả rời ghế nhà trường lên đường ra chiến trường. Về nghệ thuật, bài thơ sử dụng thể thơ tự do với nhịp điệu linh hoạt, giàu nhạc tính; ngôn ngữ gần gũi, giàu hình ảnh thiên nhiên (hoa, ve, lá, trái cây) và biện pháp tu từ nhân hóa (“tiếng ve trong veo xé đôi hồ nước”, “sân trường đêm - rụng xuống trái bàng đêm”), điệp ngữ, tạo sức gợi cảm xúc mạnh mẽ. Nhan đề “Chiếc lá đầu tiên” là hình ảnh biểu tượng sâu sắc cho sự bắt đầu của tình yêu và những kỉ niệm đẹp đẽ nhất của tuổi học trò. Tất cả tạo nên giá trị đặc sắc, khơi dậy trong lòng người đọc nỗi nhớ tha thiết về một thời vô tư, lãng mạn. (198 chữ)

Câu 2. Viết bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của em về câu văn trên.

Trong cuốn tiểu thuyết “Sáu người đi khắp thế gian” của James Michener, có câu: “Mặc dù bọn trẻ ném đá vào lũ ếch để đùa vui, nhưng lũ ếch không chết đùa mà chết thật.” Câu văn sâu sắc này xuất phát từ một châm ngôn cổ của Bion, nhắc nhở chúng ta về hậu quả nghiêm trọng của những hành động “đùa vui” thiếu suy nghĩ.

Trước hết, câu văn cảnh báo rằng nhiều hành vi tưởng chừng vô hại lại gây tổn hại thực sự cho người khác. Bọn trẻ ném đá vào ếch chỉ vì thích thú, cười đùa, nhưng với con ếch, đó là nỗi đau và cái chết thật sự. Trong cuộc sống, nhiều người lớn cũng vô tình gây tổn thương cho người khác bằng lời nói, hành động “đùa giỡn”: nói xấu sau lưng, bắt nạt bạn bè, bình luận tiêu cực trên mạng xã hội, hay đùa cợt về khuyết điểm của ai đó. Những “viên đá” vô hình ấy có thể khiến người khác đau lòng, mất tự tin, thậm chí dẫn đến trầm cảm hoặc hậu quả khôn lường.

Thực tế cho thấy, hậu quả của sự vô tâm thường rất lớn. Nhiều vụ bắt nạt học đường, cyberbullying đã đẩy nạn nhân vào tuyệt vọng. Ngược lại, nếu mỗi người biết đặt mình vào vị trí của người khác, biết dừng lại trước khi “ném đá”, chúng ta sẽ xây dựng được một môi trường sống nhân văn, tôn trọng và yêu thương hơn.

Từ câu văn trên, em nhận thức rằng: dù là đùa vui hay nghiêm túc, mọi hành động của chúng ta đều có thể ảnh hưởng đến người khác. Là học sinh, em sẽ rèn luyện sự đồng cảm, suy nghĩ trước khi nói và làm, tránh gây tổn thương vô ích cho bạn bè, thầy cô và những người xung quanh. Chỉ khi biết quý trọng sinh mạng và cảm xúc của người khác, chúng ta mới thực sự sống có trách nhiệm và ý nghĩa.

Tóm lại, câu văn của James Michener là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm đạo đức trong từng hành vi hàng ngày. “Lũ ếch không chết đùa mà chết thật” – vì vậy, hãy để sự đùa vui của chúng ta không bao giờ trở thành nỗi đau của ai đó.

Câu 1. Xác định thể thơ được sử dụng trong bài thơ trên.

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Đặc điểm nổi bật:

• Không bị ràng buộc bởi số chữ cố định trong mỗi dòng (có dòng ngắn 4-5 chữ, có dòng dài hơn).
• Nhịp thơ linh hoạt, gần với lời nói tự nhiên, giàu nhạc tính và cảm xúc.
• Thể thơ này giúp nhà thơ dễ dàng bày tỏ nỗi nhớ da diết, dòng chảy ký ức về tuổi học trò một cách tự do, chân thực.

Câu 2. Phương thức biểu đạt chính trong bài thơ này là gì?

Phương thức biểu đạt chính là biểu cảm (kết hợp với tự sự và miêu tả).

Bài thơ là lời tự tình, tâm sự của nhân vật trữ tình (người lính trẻ vừa rời ghế nhà trường) về nỗi nhớ da diết đối với tuổi thơ, mái trường, thầy cô, bạn bè và tình yêu đầu. Các hình ảnh được miêu tả để khắc họa ký ức, nhưng xuyên suốt là cảm xúc tiếc nuối, xúc động và bâng khuâng trước thời gian trôi qua.

Câu 3. Chỉ ra ít nhất 5 hình ảnh, dòng thơ mà tác giả sử dụng để khắc họa những kỉ niệm gắn với trường cũ. Theo em, những kỉ niệm ấy có gì đặc biệt?

Một số hình ảnh, dòng thơ tiêu biểu khắc họa kỉ niệm trường cũ:

• “Hoa súng tím vào trong mắt lắm mê say” / “Chùm phượng hồng yêu dấu ấy rời tay” (hình ảnh hoa mùa hè rực rỡ).
• “Tiếng ve trong veo xé đôi hồ nước” (tiếng ve báo hiệu mùa hè và tình yêu chớm nở).
• “Một lớp học buâng khuâng màu xanh rủ” / “Sân trường đêm - rụng xuống trái bàng đêm”.
• “Có một nàng Bạch Tuyết các bạn ơi / Với lại bảy chú lùn rất quấy!” (trò chơi, tiếng cười trong lớp học).
• “Thôi đã hết thời bím tóc trắng ngủ quên / Hết thời cầm dao khắc lăng nhăng lên bàn ghế cũ”.
• “Quả đã ngọt trên mấy cành đu đủ / Hoa đã vàng, hoa mướp của ta ơi”.

Đặc biệt của những kỉ niệm ấy:
Chúng trong sáng, ngây thơ, hồn nhiên và đầy sức sống của tuổi học trò (hoa, ve, tiếng cười, trò nghịch ngợm). Đồng thời mang tính khái quát, gần gũi với mọi thế hệ học sinh, gợi nỗi nhớ chung về một thời vô tư, chưa lo toan. Những kỉ niệm này trở nên thiêng liêng vì gắn với tình yêu đầu và sự chia ly (ra chiến trường), nên càng thêm da diết, tiếc nuối.

Câu 4. Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong dòng thơ: “Tiếng ve trong veo xé đôi hồ nước”.

Trong dòng thơ trên, tác giả sử dụng biện pháp nhân hóa (kết hợp với ẩn dụ).

• “Tiếng ve” vốn là âm thanh của thiên nhiên được nhân hóa thành một thực thể có hành động mạnh mẽ: “xé đôi hồ nước”.
• Tác dụng:
• • Tạo hình ảnh sống động, giàu sức gợi: tiếng ve không chỉ vang vọng mà như có sức mạnh cắt ngang, xé toạc mặt hồ yên bình, báo hiệu sự chuyển biến của thời gian và tình cảm (từ vô tư sang rung động yêu đương).
  • Tăng chiều sâu cảm xúc: gợi sự bất ngờ, xáo động trong lòng người (con ve “tiên tri vô tâm” báo trước tình yêu đầu).
  • Làm nổi bật không khí mùa hè rực rỡ, trong trẻo nhưng cũng chứa đựng nỗi buồn man mác của sự chia ly.

Câu 5. Em ấn tượng với hình ảnh nào nhất? Vì sao?

Em ấn tượng nhất với hình ảnh “Không thấy trên sân trường chiếc lá buổi đầu tiên” (dòng cuối bài).

Lý do:
Hình ảnh “chiếc lá đầu tiên” là biểu tượng xuyên suốt bài thơ, tượng trưng cho khoảnh khắc bắt đầu của tình yêu học trò – rung động đầu tiên, e ấp, trong sáng và mong manh. Khi nhân vật trữ tình “nhớ quá” mà chỉ lo ngoảnh lại, anh không còn thấy chiếc lá ấy nữa, thể hiện nỗi tiếc nuối khôn nguôi trước thời gian trôi qua không trở lại. Hình ảnh này vừa gần gũi (chiếc lá rơi trên sân trường), vừa sâu sắc, gợi cảm giác mất mát, day dứt. Nó khép lại bài thơ một cách mở, để lại dư âm khiến người đọc cũng bâng khuâng, nhớ về những “chiếc lá đầu tiên” của chính mình.

Câu 1. Viết đoạn văn (khoảng 200 chữ) phân tích tình yêu quê hương của nhân vật trữ tình.

Trong bài thơ “Tên làng” của Y Phương, tình yêu quê hương của nhân vật trữ tình được thể hiện sâu sắc qua lời tâm sự tha thiết của người con với mẹ và làng Hiếu Lễ. Nhân vật trữ tình tự hào khẳng định mình là “con trai của mẹ”, là “người đàn ông ở làng Hiếu Lễ” – một người lính từng mang vết thương và cơn sốt cao nguyên từ mặt trận trở về. Dù trải qua gian khổ, anh vẫn được quê hương chữa lành bằng “ơn cây cỏ quê nhà”, được làng nuôi dưỡng để xây dựng gia đình hạnh phúc với ngôi nhà đá hộc, vườn rau xanh và tiếng khóc con thơ. Tình yêu ấy càng thêm thấm thía khi nhân vật nhận ra “ý nghĩ khôn lên nỗi buồn thấm tháp”, bàn chân từng đạp đá sắc giờ trở về bập bẹ tiếng làng. Qua hình ảnh “lúa chín tràn trề”, “tiếng thác vang trời vọng đất”, nhân vật trữ tình bày tỏ niềm tự hào mãnh liệt với cái tên làng Hiếu Lễ – nơi sinh ra, chở che và định hình nhân cách con người. Tình yêu quê hương ở đây không chỉ là nỗi nhớ mà còn là sự gắn bó máu thịt, là nguồn sức mạnh giúp con người vượt qua thử thách và trưởng thành. (198 chữ)

Câu 2.Viết bài văn nghị luận (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ của em về câu nói của Raxun Gamzatov.

Raxun Gamzatov từng nói: “Người ta chỉ có thể tách con người ra khỏi quê hương, chứ không thể tách quê hương ra khỏi con người.” Câu nói sâu sắc này khẳng định mối liên hệ máu thịt không thể chia cắt giữa con người và quê hương.

Trước hết, cần hiểu quê hương không chỉ là nơi chôn nhau cắt rốn mà còn là cội nguồn văn hóa, tình cảm và nhân cách của mỗi người. Con người có thể xa quê vì học hành, làm ăn hoặc hoàn cảnh, thậm chí định cư nơi đất khách. Nhưng quê hương vẫn in sâu trong tâm hồn qua những kỷ niệm tuổi thơ, lời ru của mẹ, hương lúa chín, tiếng thác reo hay nét văn hóa dân tộc. Quê hương trở thành một phần không thể tách rời, nuôi dưỡng tâm hồn và định hướng lối sống.

Trong thực tế, nhiều người xa quê vẫn mang nặng nỗi nhớ da diết. Như nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” của Kim Lân, dù bị nghi là Việt gian, ông vẫn day dứt, tự hào về làng mình và kháng chiến. Trong bài thơ “Tên làng” của Y Phương, người lính trở về vẫn tự hào là “người đàn ông ở làng Hiếu Lễ”, coi quê hương là nguồn chữa lành vết thương và sức sống. Những ví dụ ấy chứng minh: dù thể xác có rời xa, tình cảm và bản sắc quê hương vẫn tồn tại vĩnh viễn trong con người.

Tuy nhiên, để quê hương thực sự là chỗ dựa tinh thần, mỗi chúng ta cần có ý thức gìn giữ và xây dựng quê hương. Không nên chỉ nhớ mà phải hành động: học tập tốt, lao động có ích, góp phần phát triển đất nước.

Tóm lại, câu nói của Raxun Gamzatov là chân lý bất diệt. Quê hương là mạch nguồn nuôi dưỡng con người suốt đời. Là học sinh, em nhận thức rằng dù tương lai đi đâu, em cũng sẽ luôn mang theo tình yêu quê hương Việt Nam trong tim và nỗ lực góp phần làm quê hương ngày càng giàu đẹp.

Câu 1. Xác định thể thơ được sử dụng trong bài thơ trên.

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Đặc điểm:

• Không gò bó vào số chữ cố định trong mỗi dòng (có dòng 4-5 chữ, có dòng dài hơn).
• Không có vần điệu cố định, nhịp thơ linh hoạt, gần với lời nói tự nhiên, giàu sức biểu cảm.
• Thể thơ này giúp nhà thơ dễ dàng bộc lộ cảm xúc chân thực, tự nhiên như lời tâm sự của người con với quê hương.

Câu 2. Chỉ ra những phương thức biểu đạt được sử dụng trong bài thơ.

Bài thơ chủ yếu sử dụng các phương thức biểu đạt sau:

• Tự sự (kể chuyện): Kể về hành trình của người đàn ông làng Hiếu Lễ – từ lúc ra trận, trở về, lập gia đình, xây dựng cuộc sống đến những trải nghiệm trưởng thành của người con (tiếng khóc, gọi ông bà, ý nghĩ khôn lên…).
• Miêu tả: Miêu tả hình ảnh làng quê (ngôi nhà xây bằng đá hộc, con đường trâu bò, lúa chín, tiếng thác…) và hình ảnh người cha (vết thương, cơn sốt cao nguyên, bàn chân đạp đá sắc…).
• Biểu cảm: Thể hiện tình cảm sâu sắc, tự hào, biết ơn của người con dành cho mẹ và làng quê (cảm xúc dạt dào, tha thiết qua lời “Con là con trai của mẹ”, “Ơi cái làng của mẹ sinh con”…).
• Ngợi ca (lyric): Ca ngợi vẻ đẹp của quê hương, sức sống bền bỉ của làng Hiếu Lễ và tình mẫu tử thiêng liêng.

Các phương thức này đan xen hài hòa, tạo nên giọng điệu ấm áp, gần gũi mà sâu lắng.

Câu 3. Nhan đề của bài thơ gợi cho em những cảm nhận gì? Nhan đề ấy có tác dụng gì trong việc thể hiện nội dung bài thơ?

Cảm nhận về nhan đề “Tên làng”:
Nhan đề gợi cảm giác giản dị, gần gũi nhưng rất đỗi thiêng liêng và tự hào. “Tên làng” không chỉ là cái tên địa danh thông thường mà còn là biểu tượng cho nguồn cội, bản sắc, sức sống và tình yêu quê hương sâu nặng. Nó gợi lên hình ảnh một làng quê vùng cao (Hiếu Lễ – Cao Bằng) với đá hộc, trâu bò, lúa chín, tiếng thác… – một không gian bình dị mà vững chãi, nuôi dưỡng con người.

Tác dụng của nhan đề:

• Tập trung nội dung: Nhan đề khái quát toàn bộ bài thơ – bài thơ là lời khẳng định, ca ngợi và tri ân tên làng của mình. Toàn bài xoay quanh việc người con tự hào mang “tên làng Hiếu Lễ của con”.
• Tạo điểm nhấn cảm xúc: Làm nổi bật giá trị của quê hương trong hành trình trưởng thành của con người (từ chiến trường trở về, chữa lành vết thương, xây dựng gia đình, nuôi dạy con cái…).
• Gợi sức liên tưởng: Khuyến khích người đọc suy ngẫm về mối quan hệ giữa cá nhân và cộng đồng, giữa con người và quê hương – tên làng chính là “cái nôi” định hình nhân cách và tình cảm của con người.

Câu 4. Phân tích tác dụng của việc lặp lại nhiều lần dòng thơ: “Người đàn ông ở làng Hiếu Lễ”.

Dòng thơ “Người đàn ông ở làng Hiếu Lễ” được lặp lại 3 lần (kết hợp với “Con là con trai của mẹ”), tạo thành điệp ngữ mạnh mẽ. Tác dụng cụ thể:

• Nhấn mạnh bản sắc: Nhắc đi nhắc lại để khẳng định mạnh mẽ nguồn gốc, danh phận của người cha (và cũng là của người con). Anh không chỉ là người lính, người chồng, người cha mà trước hết là người đàn ông của làng Hiếu Lễ – gắn bó máu thịt với quê hương.
• Tạo nhịp điệu và điểm nhấn cảm xúc: Lặp lại như một điệp khúc, tạo nhịp thơ da diết, trang nghiêm, giúp người đọc dễ nhớ và khắc sâu hình ảnh. Mỗi lần lặp lại lại mở ra một tầng nội dung mới: lần 1 – cuộc sống sau chiến tranh; lần 2 – vết thương và ơn quê hương; lần 3 – hành trình trưởng thành của người con.
• Thể hiện tình cảm tự hào và biết ơn: Qua sự lặp lại, nhà thơ thể hiện niềm tự hào sâu sắc vì được sinh ra và lớn lên từ làng quê. Đồng thời nhấn mạnh rằng tất cả những gì người đàn ông ấy có (sức khỏe, gia đình, con cái…) đều nhờ quê hương chở che, chữa lành.
• Tăng sức biểu cảm: Làm cho giọng thơ gần với lời ru, lời kể chuyện dân gian, tăng tính nhạc và chiều sâu cảm xúc.

Câu 5. Nội dung của bài thơ này là gì?

Nội dung chính của bài thơ “Tên làng” là tình cảm gắn bó máu thịt, niềm tự hào và lòng biết ơn sâu sắc của người con (người lính trở về) đối với mẹ và quê hương làng Hiếu Lễ.

Cụ thể:

• Bài thơ khắc họa hình ảnh người đàn ông làng Hiếu Lễ – một người lính đã trải qua chiến tranh (cơn sốt cao nguyên, vết thương), trở về xây dựng cuộc sống bình dị (cưới vợ, làm nhà, trồng rau), rồi làm cha và truyền lại cho con cái tình yêu quê hương.
• Qua đó, nhà thơ ca ngợi sức sống bền bỉ, khả năng chữa lành và nuôi dưỡng của quê hương (cây cỏ, đá hộc, lúa chín, tiếng thác…).
• Đồng thời thể hiện hành trình trưởng thành của người con: từ tiếng khóc sơ sinh đến “ý nghĩ khôn lên”, nhận ra nỗi buồn đời, và tự hào mang tên làng Hiếu Lễ – cái tên gắn liền với cội nguồn, với mẹ, với đất và với tình yêu quê hương tha thiết.