Câu 1. Viết đoạn văn ngắn (khoảng 150 chữ) phân tích nội dung bài thơ "Đề đền Sầm Nghi Đống" của tác giả Hồ Xuân Hương.

Bài thơ "Đề đền Sầm Nghi Đống" là một bức chân dung châm biếm đanh thép về kẻ thù xâm lược qua lăng kính của nữ sĩ Hồ Xuân Hương. Mở đầu, bằng giọng thơ thản nhiên nhưng ẩn chứa ý tứ sâu xa, tác giả dùng từ "ghé mắt trông ngang" và hình ảnh "đứng cheo leo" để khắc họa ngôi đền cô độc, lạc lõng. Sự mỉa mai lên đến đỉnh điểm ở hai câu cuối, khi nhà thơ cất lên lời thách thức đầy khí phách: "Ví đây đổi phận làm trai được / Thì sự anh hùng há bấy nhiêu?" Câu hỏi tu từ này không chỉ là lời khẳng định niềm tự hào về chiến thắng hiển hách của dân tộc trước quân Thanh mà còn là lời chế giễu thâm thúy Sầm Nghi Đống - một kẻ thất bại thảm hại, không xứng đáng với bất kỳ sự tôn vinh nào. Bài thơ ngắn gọn nhưng hàm chứa tinh thần yêu nước và sự khinh bỉ mãnh liệt đối với kẻ thù.

Câu 2. Viết bài văn (khoảng 400 chữ) trình bày suy nghĩ về trách nhiệm của mỗi người trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước.

(Dàn ý cơ bản cho bài nghị luận 400 chữ)

Dàn ý Bài văn: Trách nhiệm của mỗi người trong việc xây dựng và bảo vệ đất nước

1. Mở bài (Khoảng 50 chữ):
2. • Dẫn dắt: Đất nước là thành quả của cha ông, là nơi ta sinh sống và gắn bó. Việc xây dựng và bảo vệ đất nước là trách nhiệm thiêng liêng của mỗi công dân.
   • Nêu vấn đề: Trách nhiệm này thể hiện qua nhiều hành động cụ thể trong cuộc sống hiện đại.
3. Thân bài (Khoảng 300 chữ):
4. • a) Giải thích: Trách nhiệm xây dựng và bảo vệ đất nước là gì? (Là ý thức và hành động hướng tới sự phát triển thịnh vượng, độc lập, chủ quyền quốc gia).
   • b) Biểu hiện của trách nhiệm (Xây dựng):
   • • Trong học tập và công việc: Tích lũy tri thức, kỹ năng để góp phần vào sự phát triển kinh tế, khoa học kỹ thuật của đất nước (Liên hệ trực tiếp với nội dung bài Tự Trào và đoạn văn trước: không sống "làng nhàng", phải có tài năng thực chất).
     • Trong ý thức xã hội: Tuân thủ pháp luật, bảo vệ môi trường, xây dựng văn hóa ứng xử văn minh.
   • c) Biểu hiện của trách nhiệm (Bảo vệ):
   • • Bảo vệ chủ quyền quốc gia (thể hiện qua lòng yêu nước, cảnh giác trước các âm mưu diễn biến hòa bình).
     • Giữ gìn văn hóa, truyền thống dân tộc (như tinh thần chiến thắng lẫy lừng được thể hiện qua bài thơ Đề đền Sầm Nghi Đống).
   • d) Phản đề: Phê phán những biểu hiện vô trách nhiệm (chỉ lo thân mình, thờ ơ với thời cuộc, xa hoa lãng phí,...) làm suy yếu sức mạnh nội tại của đất nước.
5. Kết bài (Khoảng 50 chữ):
6. • Khẳng định lại vai trò quan trọng của trách nhiệm cá nhân đối với vận mệnh đất nước.
   • Kêu gọi hành động: Mỗi người cần ý thức rõ ràng và hành động thiết thực ngay từ hôm nay để đất nước vững mạnh.

Câu 1. Xác định thể thơ của bài "Đề đền Sầm Nghi Đống".

Bài thơ được viết theo thể Thất ngôn bát cú Đường luật (8 câu, 7 chữ mỗi câu, có luật bằng trắc chặt chẽ).

Câu 2. Chỉ ra trợ từ và từ tượng hình được sử dụng trong bài thơ.

• Trợ từ: Trong hai câu thơ đầu, có trợ từ "đương" (trong "Cờ đương dở cuộc" ở bài Tự Trào, nhưng trong bài này không có trợ từ rõ ràng như vậy). Trong bài "Đề đền Sầm Nghi Đống", trợ từ có thể được hiểu là "kìa" (thán từ kiêm trợ từ biểu thị sự chỉ trỏ, nhấn mạnh).
• Từ tượng hình: Từ miêu tả hình dáng, gợi hình ảnh: "cheo leo".

Câu 3. Ghi lại các từ ngữ miêu tả thái độ của nữ sĩ khi đi qua đền Sầm Nghi Đống trong bài thơ. Nêu nhận xét của em về thái độ ấy.

• Từ ngữ miêu tả thái độ: "Ghé mắt trông ngang" (tỏ ý thờ ơ, không thiết tha), "kìa" (thán từ biểu thị sự ngạc nhiên pha lẫn khinh miệt), và đặc biệt là câu hỏi tu từ đầy thách thức và hàm ý khinh bỉ: "Ví đây đổi phận làm trai được / Thì sự anh hùng há bấy nhiêu?".
• Nhận xét về thái độ: Thái độ của Hồ Xuân Hương là thái độ khinh bỉ, hả hê, tự hào dân tộc sâu sắc trước thất bại của kẻ thù. Bà không hề tỏ ra thương xót mà dùng giọng thơ đanh thép, sắc sảo để chế giễu kẻ xâm lược đã bại trận thảm hại dưới tay nghĩa quân Tây Sơn.

Câu 4. Xác định và phân tích tác dụng biện pháp tu từ trong đoạn thơ:

• Biện pháp tu từ chính:
• 1. Nghệ thuật miêu tả không gian (Gợi hình): Cụm từ "đứng cheo leo" là từ tượng hình, gợi tả sự đơn độc, cô đơn, chông chênh, lạc lõng của ngôi đền giữa không gian mênh mông, như thể nó sắp bị nhấn chìm hoặc không có chỗ đứng vững chắc.
  2. Câu cảm thán/Thán từ: Từ "Kìa" thán lên, biểu thị sự ngạc nhiên pha lẫn mỉa mai, thu hút sự chú ý của người đọc vào cái sự "cheo leo" đáng cười kia.
• Tác dụng: Hai câu thơ này đã tạo ra một bối cảnh châm biếm hiệu quả. Ngôi đền vốn được xây để tôn vinh một kẻ bại trận, nay lại đứng một cách cô đơn, lạc lõng, gợi lên ý nghĩa sâu xa: Kẻ thù đã bị đánh bại không còn xứng đáng được tôn vinh, và sự tồn tại của ngôi đền cũng trở nên vô nghĩa, đáng khinh miệt.

Câu 5. Nêu thông điệp tác giả gửi gắm qua bài thơ.

Thông điệp cốt lõi mà Hồ Xuân Hương gửi gắm là:

1. Khẳng định niềm tự hào dân tộc: Ca ngợi chiến công hiển hách của dân tộc Việt Nam (chiến thắng Tây Sơn đánh tan quân Thanh) và sự thất bại nhục nhã của quân xâm lược.
2. Khinh bỉ kẻ thù và sự giả dối: Chế giễu những kẻ xâm lược, dù có được lập đền thờ cúng, cũng không thể che giấu được bản chất bại trận và sự bất tài của chúng.
3. Khát vọng về người anh hùng thực sự: Qua lời thách thức đầy khí phách ("Ví đây đổi phận làm trai được / Thì sự anh hùng há bấy nhiêu?"), bà gửi gắm niềm tin vào ý chí anh hùng của dân tộc, đồng thời ngầm thể hiện sự tiếc nuối thân phận phụ nữ bị ràng buộc, không thể trực tiếp cầm quân đánh giặc.

Trong xã hội hiện đại, một bộ phận giới trẻ đang đối mặt với nhiều vấn đề liên quan đến lối sống vô trách nhiệm. Đây là hiện tượng đáng lo ngại và cần phải được nhận thức, ngăn chặn, bởi vì lối sống này không chỉ ảnh hưởng đến cá nhân mà còn tác động đến cộng đồng và tương lai của xã hội.

Trước hết, lối sống vô trách nhiệm có thể thể hiện qua việc thiếu sự quan tâm, đầu tư vào học tập, công việc và tương lai. Một số bạn trẻ hiện nay không coi trọng việc học hành, dễ dàng bỏ cuộc trước những thử thách. Thay vào đó, họ tìm kiếm sự hài lòng nhất thời qua các thú vui như chơi game, lướt mạng xã hội mà quên đi trách nhiệm của bản thân đối với việc phát triển bản thân. Họ không nhận thức rõ ràng được tầm quan trọng của học tập trong việc xây dựng tương lai và sự nghiệp. Điều này dẫn đến một thế hệ không có nền tảng vững chắc, thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết để đối mặt với những thách thức trong cuộc sống.

Thứ hai, lối sống vô trách nhiệm còn thể hiện ở việc một bộ phận giới trẻ thiếu ý thức với xã hội và môi trường xung quanh. Một số bạn trẻ không quan tâm đến các vấn đề như bảo vệ môi trường, tình hình an toàn giao thông hay những hành vi bạo lực, phân biệt trong xã hội. Những hành động thiếu trách nhiệm này không chỉ gây hại đến cộng đồng mà còn tạo ra những ảnh hưởng tiêu cực đối với những người xung quanh. Nếu mỗi người không ý thức được trách nhiệm của mình đối với xã hội, đất nước sẽ gặp phải nhiều khó khăn và bất ổn.

Ngoài ra, lối sống vô trách nhiệm còn thể hiện qua việc một số bạn trẻ dễ dàng chối bỏ trách nhiệm đối với gia đình. Trong nhiều gia đình, sự thiếu quan tâm của con cái đối với cha mẹ, thiếu sự tôn trọng và chăm sóc người lớn tuổi đang ngày càng trở nên phổ biến. Điều này không chỉ làm rạn nứt mối quan hệ gia đình mà còn làm mất đi giá trị truyền thống của một xã hội đoàn kết, yêu thương.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng không phải tất cả giới trẻ đều sống vô trách nhiệm. Nhiều bạn trẻ hiện nay đang rất nỗ lực, chăm chỉ học tập, làm việc, và đóng góp tích cực cho xã hội. Họ luôn ý thức được vai trò và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng một xã hội văn minh và phát triển. Điều quan trọng là chúng ta cần phải tuyên truyền, giáo dục để giúp các bạn trẻ nhận thức rõ hơn về trách nhiệm của bản thân đối với gia đình, xã hội và đất nước.

Để khắc phục tình trạng lối sống vô trách nhiệm, mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng cần chung tay giáo dục và nâng cao ý thức của giới trẻ. Nhà trường và xã hội cần cung cấp cho các bạn trẻ những kiến thức về trách nhiệm, lòng yêu nước, và ý thức cộng đồng. Các hoạt động ngoại khóa, tình nguyện cũng sẽ giúp các bạn trẻ rèn luyện tinh thần trách nhiệm và cảm nhận được giá trị của việc đóng góp cho xã hội.

Câu 1. Bài thơ được viết theo thể thơ nào?

Bài thơ được viết theo thể Thất ngôn bát cú Đường luật (8 câu, 7 chữ mỗi câu, tuân theo luật bằng trắc và niêm luật chặt chẽ của thơ Đường).

Câu 2. Đối tượng trào phúng trong bài thơ là ai?

Đối tượng trào phúng chính là chính bản thân tác giả (tự trào). Nguyễn Khuyến dùng nghệ thuật tự châm biếm để thể hiện sự bất mãn với hoàn cảnh sống và thân phận của mình sau khi cáo quan về ở ẩn.

Câu 3. Từ “làng nhàng” trong bài thơ có nghĩa là gì? Từ này góp phần thể hiện thái độ, cảm xúc gì của tác giả?

• Nghĩa của từ “làng nhàng”: Trong ngữ cảnh này, "làng nhàng" có nghĩa là tầm thường, không ra đâu vào đâu, không hơn không kém, chỉ ở mức trung bình, nhạt nhẽo, không có gì nổi bật, lề mề.
• Thái độ, cảm xúc: Từ này thể hiện thái độ tự chán nản, tự hạ mình, xót xa trước thân phận "thất bại" của mình: không giàu sang, không gầy gò khắc khổ, chỉ ở mức lưng lửng, không có gì đáng tự hào.

Câu 4. Chỉ ra nghệ thuật trào phúng trong hai câu thơ sau và nêu tác dụng của nó.

• Nghệ thuật trào phúng:
• 1. Liệt kê hành động tiêu khiển tầm thường: Tác giả lấy ví dụ từ trò chơi (cờ bạc) để nói về cuộc đời mình.
  2. Sử dụng biện pháp đối: Hai vế đối nhau hoàn hảo về từ loại, cấu trúc và ý nghĩa: Cờ/Bạc, dở cuộc/chưa thâu canh, không còn nước/đã chạy làng.
• Tác dụng:
• 1. Tạo tiếng cười mỉa mai: Tiếng cười xuất phát từ sự đối lập bi hài giữa một trí thức lớn (Nguyễn Khuyến) lại phải tự ví mình thất bại thảm hại như một kẻ nghiện cờ bạc, thua trắng tay.
  2. Nhấn mạnh sự bế tắc: Sự thất bại trong cả cờ và bạc thể hiện sự bế tắc hoàn toàn trong cuộc sống, không còn đường lui hay khả năng xoay xở.

Câu 5. Em hiểu thế nào về hai câu thơ sau?

• • Ý nghĩa: Hai câu thơ này thể hiện sự mâu thuẫn gay gắt giữa danh vọng bên ngoài và thực chất bên trong
  • "Nghĩ mình lại ngán cho mình nhỉ": Là lời tự vấn, tự thương cảm cay đắng. Tác giả cảm thấy chán ngán thân phận mình khi phải sống một cuộc đời không đúng với tài năng và khí phách.
  • "Mà cũng bia xanh, cũng bảng vàng": "Bia xanh" (ghi công danh) và "Bảng vàng" (ghi tên người đỗ đạt) là những biểu tượng cao quý của công danh. Điều trớ trêu là dù có danh vọng như vậy (chắc chắn Nguyễn Khuyến đỗ đạt cao), nhưng cuộc sống thực tế lại tầm thường ("làng nhàng"), khiến danh vọng đó trở nên vô nghĩa.

Câu 6. Từ nội dung, thông điệp của bài thơ, theo em, giới trẻ ngày nay cần làm gì để cống hiến, xây dựng quê hương đất nước?

Bài thơ truyền tải thông điệp sâu sắc về giá trị đích thực của con người: Tài năng và phẩm cách phải đi đôi với thực tế cuộc sống. Nếu chỉ có danh hão mà không có thực chất, con người sẽ tự thấy chán ghét chính mình.

Để cống hiến, xây dựng quê hương đất nước, giới trẻ ngày nay cần:

1. Tránh xa lối sống "làng nhàng": Không tự mãn với những thành tựu nhỏ bé hay danh hiệu hão huyền. Cần có chí tiến thủ, không tự thỏa hiệp với sự tầm thường.
2. Chú trọng vào giá trị thực chất: Thay vì chạy theo vẻ hào nhoáng bên ngoài ("bia xanh, bảng vàng"), cần tập trung rèn luyện năng lực chuyên môn, đạo đức và có đóng góp cụ thể, thiết thực cho xã hội, tránh xa lối sống hưởng thụ, buông thả ("chén mãi tít cung thang").
3. Giữ vững khí tiết: Dù trong hoàn cảnh nào (như Nguyễn Khuyến về ở ẩn), vẫn phải giữ được cốt cách thanh cao và không sa ngã trước cám dỗ vật chất.