Tiến sĩ giấy” là bài thơ trào phúng tiêu biểu của Nguyễn Khuyến, mượn hình tượng ông tiến sĩ làm bằng giấy để châm biếm tầng lớp trí thức giả danh trong xã hội phong kiến cuối thế kỉ XIX.

Bề ngoài, “tiến sĩ giấy” có đủ mũ áo chỉnh tề, trông giống như người thật – tượng trưng cho những kẻ đỗ đạt, có danh phận. Nhưng chỉ cần gặp mưa là “rụng”, “nát” – chi tiết này phơi bày bản chất yếu ớt, rỗng tuếch, khôngcó tài năng hay khí chất đích thực. Nguyễn Khuyến dùng tiếng cười hóm hỉnh mà sâu cay để đả kích những kẻ chỉ chú trọng hình thức, chạy theo hư danh, góp phần làm suy đồi nền học vấn.

Đằng sau tiếng cười là nỗi đau thời thế: một xã hội trọng bằng cấp nhưng lại sản sinh ra những “tiến sĩ” hữu danh vô thực. Tác giả bộc lộ thái độ tiếc nuối đối với giá trị chân chính của Nho học và khát vọng về một tầng lớp trí thức có thực tài, thực đức.

Thiếu phụ trong bài thơ có nghĩa là mổ người phụ nữ trẻ, chưa có chồng .

Ý nghĩa của tiếng cười trong đời sống không chỉ mang lại niềm vui mà còn là một phương tiện phê phán, một vũ khí tinh thần sắc bén chống lại những thói hư, tật xấu và những điều tiêu cực trong xã hội.