Bài thơ “Giếng ông đồ Bốn ở phố Hàng Sắt” của Trần Tế Xương là một tác phẩm giàu giá trị hiện thực và nhân văn, thể hiện rõ phong cách trào phúng mà thấm đẫm nỗi xót xa của nhà thơ trước sự lụi tàn của một lớp người trí thức Nho học trong xã hội đương thời. Hình ảnh trung tâm của bài thơ là giếng ông đồ Bốn – một không gian quen thuộc, gắn bó với đời sống sinh hoạt và tinh thần của người dân phố Hàng Sắt. Giếng nước vốn là biểu tượng của sự sống, của sinh hoạt cộng đồng, nhưng qua cái nhìn của Trần Tế Xương, giếng không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn là chứng nhân cho sự đổi thay của thời cuộc. Từ một nơi đông vui, thân thuộc, giếng dần trở nên lặng lẽ, gợi cảm giác hoang vắng, buồn bã. Ông đồ Bốn – nhân vật được nhắc đến trong bài thơ – là hình ảnh tiêu biểu cho tầng lớp nho sĩ cuối mùa. Đó là người từng được kính trọng nhờ chữ nghĩa, học vấn, nhưng khi xã hội chuyển mình sang con đường Tây học, chữ Nho mất dần vị thế, ông đồ cũng bị đẩy ra bên lề cuộc sống. Những câu thơ với giọng điệu nửa như kể, nửa như than đã khắc họa rõ số phận lẻ loi, tủi phận của ông đồ giữa dòng đời đổi thay. Sự “không học mà sao cũng gọi đồ” thể hiện nỗi chua chát khi danh xưng cũ trở nên lạc lõng, rỗng nghĩa trong xã hội mới. Bên cạnh nỗi buồn cho thân phận ông đồ, bài thơ còn thể hiện tấm lòng nhân ái và sự cảm thông sâu sắc của Trần Tế Xương. Nhà thơ không cười cợt một cách vô cảm, mà tiếng cười trào phúng của ông luôn ẩn chứa nước mắt. Qua hình ảnh người mẹ gọi con, qua những âm thanh đời thường vang lên quanh giếng nước, tác giả gợi lại một không gian sinh hoạt bình dị, ấm áp, để từ đó làm nổi bật sự lạc lõng của ông đồ giữa cuộc đời. Nghệ thuật của bài thơ mang đậm phong cách Trần Tế Xương: ngôn ngữ giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày; giọng thơ linh hoạt, khi nhẹ nhàng, khi chua xót; hình ảnh giàu tính gợi tả. Chính sự kết hợp giữa chất trào phúng và cảm xúc nhân văn đã tạo nên sức ám ảnh lâu bền cho tác phẩm. “Giếng ông đồ Bốn ở phố Hàng Sắt” không chỉ là bức tranh sinh hoạt của một góc phố xưa mà còn là lời tiễn biệt đầy xót xa dành cho một lớp người, một nền văn hóa đang dần lùi vào dĩ vãng. Qua bài thơ, Trần Tế Xương bày tỏ thái độ trân trọng đối với những giá trị cũ, đồng thời phản ánh sâu sắc bi kịch tinh thần của con người trong buổi giao thời của lịch sử.

Bài thơ “Giếng ông đồ Bốn ở phố Hàng Sắt” của Trần Tế Xương là một tác phẩm giàu giá trị hiện thực và nhân văn, thể hiện rõ phong cách trào phúng mà thấm đẫm nỗi xót xa của nhà thơ trước sự lụi tàn của một lớp người trí thức Nho học trong xã hội đương thời. Hình ảnh trung tâm của bài thơ là giếng ông đồ Bốn – một không gian quen thuộc, gắn bó với đời sống sinh hoạt và tinh thần của người dân phố Hàng Sắt. Giếng nước vốn là biểu tượng của sự sống, của sinh hoạt cộng đồng, nhưng qua cái nhìn của Trần Tế Xương, giếng không chỉ mang ý nghĩa vật chất mà còn là chứng nhân cho sự đổi thay của thời cuộc. Từ một nơi đông vui, thân thuộc, giếng dần trở nên lặng lẽ, gợi cảm giác hoang vắng, buồn bã. Ông đồ Bốn – nhân vật được nhắc đến trong bài thơ – là hình ảnh tiêu biểu cho tầng lớp nho sĩ cuối mùa. Đó là người từng được kính trọng nhờ chữ nghĩa, học vấn, nhưng khi xã hội chuyển mình sang con đường Tây học, chữ Nho mất dần vị thế, ông đồ cũng bị đẩy ra bên lề cuộc sống. Những câu thơ với giọng điệu nửa như kể, nửa như than đã khắc họa rõ số phận lẻ loi, tủi phận của ông đồ giữa dòng đời đổi thay. Sự “không học mà sao cũng gọi đồ” thể hiện nỗi chua chát khi danh xưng cũ trở nên lạc lõng, rỗng nghĩa trong xã hội mới. Bên cạnh nỗi buồn cho thân phận ông đồ, bài thơ còn thể hiện tấm lòng nhân ái và sự cảm thông sâu sắc của Trần Tế Xương. Nhà thơ không cười cợt một cách vô cảm, mà tiếng cười trào phúng của ông luôn ẩn chứa nước mắt. Qua hình ảnh người mẹ gọi con, qua những âm thanh đời thường vang lên quanh giếng nước, tác giả gợi lại một không gian sinh hoạt bình dị, ấm áp, để từ đó làm nổi bật sự lạc lõng của ông đồ giữa cuộc đời. Nghệ thuật của bài thơ mang đậm phong cách Trần Tế Xương: ngôn ngữ giản dị, gần với lời ăn tiếng nói hằng ngày; giọng thơ linh hoạt, khi nhẹ nhàng, khi chua xót; hình ảnh giàu tính gợi tả. Chính sự kết hợp giữa chất trào phúng và cảm xúc nhân văn đã tạo nên sức ám ảnh lâu bền cho tác phẩm. “Giếng ông đồ Bốn ở phố Hàng Sắt” không chỉ là bức tranh sinh hoạt của một góc phố xưa mà còn là lời tiễn biệt đầy xót xa dành cho một lớp người, một nền văn hóa đang dần lùi vào dĩ vãng. Qua bài thơ, Trần Tế Xương bày tỏ thái độ trân trọng đối với những giá trị cũ, đồng thời phản ánh sâu sắc bi kịch tinh thần của con người trong buổi giao thời của lịch sử.

Theo em bài thơ này gửi gắm thông điệp về lòng yêu nước,tinh thần trách nhiệm của người dân trước họa xâm lăng, và sự phê phán đối với những kẻ làm quan vô trách nhiệm​​​​​​​