Câu 1:

• Nữ đế đầu tiên và cũng là cuối cùng sau nữ vương Trưng Trắc: Bà Triệu (Triệu Thị Trinh)

Câu 2:

• Trường đại học đầu tiên ở Việt Nam: Quốc Tử Giám (thành lập thời Lý, thế kỷ XI)

Câu 3:

• Thánh Gióng đánh giặc Ân năm 3 tuổi

Đoạn thơ:

"Mặt trời xuống biển như hòn lửa
Sóng đã cài then đêm sập cửa
Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi
Câu hát căng buồm cùng gió khơi."

Câu 1: Nguồn gốc đoạn thơ

• Bài thơ: Đoàn thuyền đánh cá
• Tác giả: Huy Cận

Câu 2: Phép tu từ trong đoạn thơ

1. So sánh:

• “Mặt trời xuống biển như hòn lửa” → hình ảnh mặt trời đỏ rực được so sánh với hòn lửa, sinh động, giàu hình ảnh.

1. Nhân hóa:

• “Sóng đã cài then đêm sập cửa” → gán cho sóng hành động của con người, làm đêm tối trở nên sống động, gần gũi.

Câu 3: Giá trị của biện pháp tu từ

1. So sánh:

• Tạo hình ảnh sống động, rực rỡ về cảnh hoàng hôn trên biển, dễ gợi cảm xúc cho người đọc.
• Thể hiện sức mạnh, nhiệt huyết và vẻ đẹp của thiên nhiên.

1. Nhân hóa:

• Gợi cảm giác đêm xuống nhẹ nhàng, êm ả nhưng vẫn có nhịp điệu, khiến cảnh biển trở nên gần gũi và sinh động.
• Nhấn mạnh bối cảnh thời gian và không gian, làm nổi bật sự bắt đầu của một chuyến ra khơi mới.

1. Tổng thể:

• Hai biện pháp kết hợp tạo nên bức tranh thiên nhiên hài hòa, rực rỡ và hùng tráng, đồng thời làm nổi bật niềm hăng say lao động của ngư dân, gợi cảm giác lạc quan, tràn đầy sức sống.

Đoạn trích:

*"Ở đâu năm cửa, nàng ơi?
Sông nào sáu khúc nước chảy xuôi một dòng?
Sông nào bên đục bên trong?
Núi nào thắt cổ bồng mà có thánh sinh?
Đền nào thiêng nhất xứ Thanh?
Ở đâu lại có cái thành tiên xây?

Thành Hà Nội năm cửa, chàng ơi!
Sông Lục Đầu sáu khúc nước chảy xuôi một dòng.
Nước sông Thương bên đục bên trong,
Núi đức thánh Tản thắt cổ bồng mà lại có thánh sinh.
Đền Sòng thiêng nhất tỉnh Thanh,"*

1. Thể loại của văn bản

• Thể loại: Văn bản tục ngữ – ca dao – dân ca (hoặc văn bản tản văn ca ngợi truyền thống, cảnh vật, địa danh).
• Trong văn học Việt Nam, đây là thể loại văn miêu tả – biểu cảm dân gian, dùng ngôn ngữ giàu hình ảnh, nhịp điệu câu hỏi – trả lời.

2. Đặc điểm nghệ thuật của thể loại trong văn bản

• Câu hỏi – trả lời: Các câu hỏi mở đầu tạo nhịp điệu, lôi cuốn người đọc, rồi phần trả lời nêu danh thắng, địa danh, thần tích.
• Hình ảnh cụ thể, giàu tượng trưng: Mỗi địa danh đi kèm chi tiết đặc trưng (thành năm cửa, sông sáu khúc, núi thắt cổ bồng) → giúp người đọc hình dung sinh động.
• Ngôn ngữ dân gian, nhịp điệu tự nhiên: Dễ nhớ, dễ thuộc, mang tính truyền miệng.
• Ca ngợi và tôn vinh: Văn bản ca ngợi vẻ đẹp, sự thiêng liêng, giá trị văn hóa – lịch sử của đất nước.

3. Nội dung của văn bản

• Miêu tả và ca ngợi các danh lam, địa danh nổi tiếng: Thành Hà Nội, sông Lục Đầu, núi Tản Viên, đền Sòng.
• Nêu bật đặc trưng thiên nhiên, kiến trúc và thần tích đi kèm, thể hiện tình yêu quê hương, niềm tự hào dân tộc.

4. Ý nghĩa rút ra

• Giáo dục lòng tự hào dân tộc, trân trọng văn hóa, lịch sử và các danh thắng của đất nước.
• Nhắc nhở thế hệ trẻ về giá trị truyền thống, tinh thần bảo vệ và gìn giữ quê hương.
• Gợi ý rằng việc nhận biết, hiểu và tôn vinh quê hương là cách giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Hai câu thơ:
"Kể từ khi gặp chàng Kim,
Khi ngày quạt ước, khi đêm chén thề"

1. Biện pháp tu từ được sử dụng

1. Điệp từ / câu điệp

• “khi… khi…” → lặp lại cấu trúc “khi” đầu mỗi vế → nhấn mạnh khoảng thời gian, gợi cảm giác liên tục, dạt dào cảm xúc.

1. Ẩn dụ

• “ngày quạt ước” → ẩn dụ cho những lời hẹn hò, niềm vui lứa đôi vào ban ngày.
• “đêm chén thề” → ẩn dụ cho lời thề hẹn, sự gắn kết tình cảm vào ban đêm.

1. Tượng trưng / hình ảnh cụ thể

• “quạt ước”, “chén thề” → dùng hình ảnh cụ thể để tượng trưng cho tình yêu, lời hứa và sự gắn bó.

2. Hiệu quả nghệ thuật

• Gợi cảm xúc lãng mạn, nồng nàn: Điệp từ “khi… khi…” tạo nhịp điệu nhẹ nhàng, như nhịp tim của tình yêu.
• Tạo hình ảnh sinh động, giàu biểu cảm: Ẩn dụ “ngày quạt ước – đêm chén thề” khiến người đọc tưởng tượng ra những khoảnh khắc hẹn hò, lời thề gắn bó.
• Nhấn mạnh chiều dài và sự bền bỉ của tình cảm: Cảm xúc không chỉ thoáng qua mà diễn ra suốt ngày và đêm, thể hiện tình yêu sâu sắc, say đắm.

Hai câu thơ:
"Tôi hoảng sợ ngày bàn tay mẹ mỏi
Minh vẫn còn một thứ quả non xanh"

1. Biện pháp tu từ được sử dụng

1. Ẩn dụ

• “bàn tay mẹ mỏi” → ẩn dụ cho sự vất vả, hy sinh, cực nhọc của mẹ.
• “một thứ quả non xanh” → ẩn dụ cho đứa con (tác giả khi còn nhỏ), còn non nớt, cần sự chăm sóc, bảo bọc.

1. Tương phản

• Giữa “bàn tay mẹ mỏi” (sự vất vả, mệt nhọc) và “quả non xanh” (sự yếu ớt, cần chăm sóc) → nhấn mạnh tình mẫu tử và trách nhiệm của người con đối với mẹ.

1. Biểu cảm

• “Tôi hoảng sợ” → thể hiện cảm xúc của người con trước sự vất vả của mẹ, tạo chiều sâu cảm xúc.

2. Ý nghĩa của các biện pháp tu từ

• Ẩn dụ: Giúp hình ảnh trở nên gợi cảm và giàu ý nghĩa, không chỉ nói về bàn tay mệt mỏi hay quả non cụ thể mà còn nói lên tình mẫu tử và trách nhiệm của con cái.
• Tương phản: Làm nổi bật sự hi sinh của mẹ và sự non nớt, cần được chăm sóc của con, khiến người đọc dễ cảm nhận được mối quan hệ thiêng liêng giữa mẹ và con.
• Biểu cảm: Thể hiện tình cảm chân thật, xúc động của người con, giúp người đọc đồng cảm và thấm thía giá trị gia đình.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính

• Tự sự: kể lại sự việc Dế Mèn và hai chim én chơi cùng nhau.
• Kết hợp miêu tả: diễn tả hành động, tâm lý của Dế Mèn để người đọc hình dung rõ ràng câu chuyện.

Câu 2: Khi Dế Mèn há mồm ra

• Dế Mèn quyết định thả hai con én đi để chơi một mình.
• Hành động này sẽ dẫn đến việc mất đi bạn bè, mất niềm vui chung, đồng thời là kết quả của tính ích kỷ, chưa nghĩ đến cảm giác của người khác.

Câu 3: Bài học rút ra

1. Không nên ích kỷ, chỉ nghĩ đến mình mà làm tổn thương người khác.
2. Học cách chia sẻ niềm vui và gắn kết với bạn bè.
3. Sống đoàn kết, hợp tác sẽ vui vẻ hơn là cô lập mình, hưởng thụ riêng lẻ.

Câu 4: Gợi ý bài văn bày tỏ suy nghĩ

Bài văn tham khảo (~120–150 chữ):

Câu chuyện về Dế Mèn và hai con én là một bài học sâu sắc về tình bạn và cách ứng xử trong cuộc sống. Dế Mèn ban đầu được chơi cùng bạn bè, vui vẻ, nhưng vì tính ích kỷ, muốn chơi một mình mà thả các bạn đi, dẫn đến mất niềm vui chung. Qua đó, chúng ta nhận thấy rằng sống chỉ nghĩ đến bản thân sẽ khiến ta cô lập và đánh mất hạnh phúc. Niềm vui sẽ nhân lên khi biết chia sẻ, hợp tác và quan tâm đến người khác. Câu chuyện nhắc nhở chúng ta rằng tình bạn, sự đoàn kết và lòng biết nghĩ cho người khác là những giá trị quý báu, giúp cuộc sống thêm trọn vẹn và hạnh phúc.

Câu văn:
"Áo sa chùm ngoài áo cánh trắng càng làm rõ cảnh nghèo khổ ẩn ở trong; hai túi nhét đầy những thứ lạ gì, há hốc miệng như kêu đói; một giải lưng lụa đã ám màu xơ xác thoáng qua sợi sa thưa."

1. Biện pháp tu từ:
2. • So sánh: “há hốc miệng như kêu đói” → so sánh hành động há miệng với cử chỉ kêu đói.
   • Ẩn dụ: “cảnh nghèo khổ ẩn ở trong”, “giải lưng lụa đã ám màu xơ xác” → dùng trang phục và đồ vật để gợi hoàn cảnh nghèo khó.
   • Liệt kê: “Áo sa…; hai túi…; một giải lưng lụa…” → liệt kê các chi tiết để tạo bức tranh sinh động, cụ thể về cảnh nghèo.
3. Tác dụng:
4. • So sánh giúp hình dung sinh động nỗi đói khát, cảm nhận rõ trạng thái nhân vật.
   • Ẩn dụ khắc họa hoàn cảnh khó khăn, tăng chiều sâu biểu cảm.
   • Liệt kê nhấn mạnh sự thiếu thốn, vừa cụ thể vừa tăng nhịp điệu câu văn, làm hình ảnh sinh động hơn.

Câu văn sử dụng biện pháp so sánh:

• “đôi bàn tay của Hê-ra-clet, như đôi kìm sắt thít chặt lấy cổ họng nó”
• Ở đây, đôi bàn tay của Hê-ra-clet được so sánh trực tiếp với đôi kìm sắt, tạo hình ảnh cụ thể và sinh động.

Biện pháp so sánh này có những hiệu quả sau:

1. Làm nổi bật sức mạnh và sự cứng rắn của Hê-ra-clet
2. • So sánh với “kìm sắt” khiến người đọc tưởng tượng ngay ra đôi tay mạnh mẽ, siết chặt đến mức không thể chống cự.
   • Qua đó, nhấn mạnh Hê-ra-clet là một nhân vật có sức mạnh phi thường, vượt trội so với đối tượng bị siết.
3. Gợi cảm giác đau đớn và ngạt thở của vật bị siết
4. • Hình ảnh “thít chặt lấy cổ họng” kết hợp với “ngạt thở phải há hốc mồm ra và hộc hộc lên từng cơn” khiến người đọc cảm nhận được sự đau đớn, khó thở, căng thẳng tột độ.
   • So sánh với “kìm sắt” làm tăng tính căng thẳng, khốc liệt của cảnh tượng.
5. Tạo hình ảnh sinh động, dễ hình dung
6. • So sánh giúp câu văn không khô cứng mà trở nên hình ảnh, cụ thể, giúp người đọc dễ tưởng tượng và cảm nhận trực tiếp sức mạnh, bạo lực, và nỗi sợ hãi trong tình huống.

Biện pháp so sánh trong câu văn này đã giúp tác giả:

• Khắc họa sinh động sức mạnh phi thường của Hê-ra-clet,
• Nhấn mạnh cảm giác đau đớn và căng thẳng của nạn nhân,
• Làm câu văn sinh động, hấp dẫn, dễ gợi hình cho người đọc.

Phân tích truyện Lý Tướng Quân của Nguyễn Dữ

Trong kho tàng Truyền kỳ mạn lục, truyện Lý Tướng Quân không chỉ là một câu chuyện huyền ảo đầy hấp dẫn mà còn ẩn chứa những thông điệp sâu sắc về nhân quả, luân lý và trách nhiệm của con người trước quyền lực. Qua hình ảnh Lý Hữu Chi – một tướng quân quyền cao nhưng tham lam, tàn bạo – Nguyễn Dữ nhấn mạnh rằng quyền lực nếu bị lạm dụng sẽ dẫn đến tai họa khôn lường, và không ai có thể thoát khỏi quy luật báo ứng của đời sống.

Truyện mở ra khi Lý Hữu Chi được tiến cử làm tướng, nắm trong tay quyền lực và binh lực. Thế nhưng, thay vì dùng sức mạnh để bảo vệ dân chúng, Lý lại lao vào tham vọng cá nhân: ruồng bỏ bậc sĩ nhân, tích trữ của cải, hưởng thụ xa hoa và khai thác quyền lực để trừng phạt người khác. Những hành vi này khiến nhân vật hiện lên rõ nét với hai mặt đối lập: bên ngoài quyền lực uy nghi, bên trong lòng tham vô tận. Nguyễn Dữ qua đó nhấn mạnh rằng dù con người có quyền lực thế nào, nếu không biết kiềm chế, họ sẽ tự rước tai họa về mình.

Một điểm nổi bật trong truyện là sự xuất hiện của thầy tướng số, người đưa ra lời cảnh báo về tương lai của Lý Tướng Quân. Ông nhắc rằng “điều thiện ác tích lâu sẽ rõ, sự báo ứng không sai chút nào”. Đây chính là giọng nói của lương tri, là tiếng chuông cảnh tỉnh quyền lực bị lạm dụng. Yếu tố huyền ảo này không chỉ làm tăng sức hấp dẫn cho truyện mà còn khéo léo lồng ghép tư tưởng nhân sinh: mọi hành động đều có hậu quả, không ai có thể né tránh nghiệp báo.

Về nghệ thuật, Nguyễn Dữ khéo léo xây dựng nhân vật đa chiều, không phải chỉ là kẻ xấu đơn thuần. Lý vừa là tướng giỏi, vừa là người đầy dục vọng, tạo nên sự đối lập giữa quyền lực bên ngoài và bản chất nội tâm. Ngôn ngữ truyện giàu hình ảnh, vừa cổ kính vừa sống động, miêu tả cảnh quyền lực, đấu tranh và cả những chi tiết huyền bí một cách hài hòa. Nhờ vậy, câu chuyện không chỉ mang màu sắc truyền kỳ mà còn giàu tính triết lý, làm nổi bật thông điệp nhân quả.

Thêm vào đó, yếu tố Phật giáo về nhân quả và báo ứng được Nguyễn Dữ thể hiện tinh tế: quyền lực trần gian dù cao đến đâu cũng không thể tránh khỏi luật nhân quả. Kết cục bi thảm của Lý – bị giam vào ngục và “trầm luân kiếp kiếp” – chính là lời cảnh báo sắc bén cho những ai lạm quyền: nếu không biết hành thiện và kiềm chế tham vọng, họ sẽ tự chuốc lấy đau khổ. Đây cũng là cách Nguyễn Dữ gửi gắm quan điểm đạo đức và chính trị: lên án bạo quyền, ca ngợi công lý và lương tri.

Tóm lại, Lý Tướng Quân không chỉ là một truyện truyền kỳ kì ảo cuốn hút, mà còn là bức tranh sống động về nhân sinh, quyền lực và luân lý. Nghệ thuật xây dựng nhân vật đa chiều, ngôn từ giàu sức gợi và yếu tố huyền ảo kết hợp triết lý nhân quả đã làm nên giá trị vượt thời gian của tác phẩm. Truyện nhắc nhở mỗi chúng ta rằng quyền lực đi kèm trách nhiệm, tham lam và bất chính chỉ dẫn đến quả báo, và sống chính trực là con đường duy nhất để giữ được lương tri và hạnh phúc.