Câu 1.

Trong bài thơ Đất nước, Bằng Việt đã xây dựng hình tượng đất nước vừa mang dấu ấn đau thương của chiến tranh, vừa tỏa sáng sức sống bền bỉ và niềm tin hướng tới tương lai. Đất nước hiện lên trong những hình ảnh gợi nhiều ám ảnh: “gạch vụn”, “cầu sập”, “triệu tấn bom rơi”, phản ánh hiện thực tàn khốc mà dân tộc ta từng trải qua. Tuy nhiên, đất nước không chỉ là nỗi đau mà còn là ý chí quật cường của con người Việt Nam. Giữa hoang tàn, những “bàn tay vun quén”, những vóc dáng cần cù vẫn miệt mài dựng xây, hồi sinh sự sống từ tro tàn. Đặc biệt, đất nước được cảm nhận trong chiều dài các thế hệ: những em bé tới trường, những cô gái may áo cưới đều lớn lên từ chiến tranh, mang theo kí ức đau thương nhưng hướng về hòa bình. Quá khứ không mất đi mà trở thành mạch nguồn tinh thần, “truyền sức sống hôm qua vào sức sống bây giờ”. Qua hình tượng đất nước, Bằng Việt thể hiện niềm tự hào, tình yêu sâu nặng và niềm tin vững chắc vào tương lai tươi sáng của dân tộc Việt Nam.

Câu 2.

“Chúng ta không xúc động trước những bài giảng lịch sử. Chúng ta xúc động trước những người làm nên lịch sử.” Ý kiến trên đã chỉ ra một cách cảm nhận lịch sử giàu tính nhân văn: lịch sử chỉ thực sự sống động khi được nhìn qua số phận và hi sinh của con người.

Những bài giảng lịch sử thường trình bày bằng sự kiện, mốc thời gian, con số, giúp con người nhận thức lịch sử bằng lí trí. Tuy nhiên, nếu lịch sử chỉ dừng lại ở tri thức khô cứng, nó khó có thể đánh thức cảm xúc và lòng biết ơn. Trái lại, những người làm nên lịch sử – những con người cụ thể, bằng xương bằng thịt – lại chạm tới trái tim người đọc, người nghe. Đó là những chiến sĩ ngã xuống nơi chiến trường, những bà mẹ tiễn con không hẹn ngày về, những thanh niên hiến dâng tuổi xuân cho độc lập dân tộc. Chính họ đã biến lịch sử từ trang sách thành máu thịt của đời sống.

Lòng yêu nước và ý thức dân tộc không hình thành từ sự ghi nhớ máy móc mà từ sự rung động sâu sắc. Khi con người hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao hi sinh, lịch sử không còn là quá khứ xa xôi mà trở thành trách nhiệm hiện tại. Sự xúc động trước những người làm nên lịch sử chính là nền tảng của lòng biết ơn, của ý thức sống có trách nhiệm với cộng đồng và đất nước.

Tuy nhiên, ý kiến trên không phủ nhận vai trò của việc giảng dạy lịch sử. Ngược lại, nó đặt ra yêu cầu đổi mới cách tiếp cận lịch sử trong giáo dục. Lịch sử cần được kể bằng những câu chuyện chân thực, kết nối sự kiện với con người, quá khứ với hiện tại. Khi bài giảng lịch sử mang hơi thở cuộc sống, học sinh không chỉ hiểu lịch sử mà còn biết trân trọng những giá trị mà lịch sử để lại.

Mỗi người trẻ cần tự ý thức về trách nhiệm của mình: biết ơn những thế hệ cha anh, sống xứng đáng với sự hi sinh ấy bằng hành động cụ thể như học tập nghiêm túc, rèn luyện nhân cách, đóng góp cho xã hội. Lịch sử không chỉ thuộc về quá khứ mà còn được tiếp nối trong hiện tại và tương lai. Xúc động trước những người làm nên lịch sử chính là cách để chúng ta giữ cho lịch sử luôn sống trong tâm hồn mình.

Câu 1: (0.5 điểm):

- Số chữ trong các dòng không bằng nhau là dấu hiệu để xác định thể thơ tự do trong đoạn trích.

Câu 2: (0.5 điểm):

- Bài thơ trên thể hiện tình yêu nước dâng trào mãnh liệt của nhân vật trữ tình khi thấy đất nước mạnh mẽ chiến đấu chống giặc ngoại xâm.

Câu 3 (1.0 điểm):

- Các biện pháp tu từ được sử dụng:

+ Điệp từ: “Mỗi”, “Đều”.

- Tác dụng:

+ Nhấn mạnh rằng tất cả những người con đất Việt đều đã được sinh ra và lớn lên một cách kiên cường dưới thời chiến tranh bom đạn.

+ Tăng tính liên kết và tạo nhịp điệu cho đoạn thơ.

Câu 4 (1.0 điểm):

- “Vị ngọt” trong câu thơ cuối cùng của đoạn trích là vị ngọt của một đất nước thanh bình, hạnh phúc, không có chiến tranh.

- Vị ngọt đó có được từ nỗ lực sống và chiến đấu của tất cả người dân trên mọi miền Tổ quốc.

Câu 5 (1.0 điểm):

- Có thể trả lời theo nhiều cách, đảm bảo một trong các ý sau:

+ Lòng yêu nước là cội nguồn tinh thần của mỗi con người.

+ Lòng yêu nước là yếu tố quan trọng giúp cho đất nước phát triển vững mạnh.

+ Người có lòng yêu nước có những nhận thức và hành vi đúng đắn trong xã hội.

+ Lòng yêu nước giúp nâng cao tình bạn, đồng đội giữa con người, tạo tinh thần đồng bào mạnh mẽ.

Howard Thurman từng nói: “Hãy tự hỏi xem điều gì sẽ khiến bạn tỉnh thức, và thực hiện điều đó. Bởi cái thế giới cần là những con người đã thức tỉnh.” Câu nói ngắn gọn nhưng hàm chứa một thông điệp sâu sắc về ý nghĩa của sự “tỉnh thức” trong đời sống con người. Trong một thế giới đầy biến động và xô bồ, những điều làm con người tỉnh thức chính là nền tảng để ta sống có ý nghĩa, có trách nhiệm và không lạc lối.

Trước hết, “tỉnh thức” không đơn thuần là trạng thái tỉnh táo về mặt thể chất, mà là sự thức tỉnh trong nhận thức và tâm hồn. Đó là khi con người hiểu rõ bản thân mình là ai, mình đang sống vì điều gì và đâu là những giá trị thực sự đáng trân trọng. Những điều làm con người tỉnh thức có thể bắt nguồn từ những trải nghiệm sâu sắc trong cuộc sống: một biến cố lớn, một thất bại cay đắng, sự mất mát của người thân, hay thậm chí chỉ là một khoảnh khắc lặng im để nhìn lại chính mình. Chính những trải nghiệm ấy buộc con người phải suy ngẫm, phải đối diện với sự hữu hạn của đời sống và từ đó sống chậm lại, sống sâu hơn.

Bên cạnh đó, tình yêu thương và lòng trắc ẩn cũng là những yếu tố quan trọng đánh thức con người. Khi ta biết quan tâm đến nỗi đau của người khác, biết đặt mình vào hoàn cảnh của cộng đồng, ta sẽ không còn sống ích kỉ hay vô cảm. Sự tỉnh thức giúp con người nhận ra rằng mình không tồn tại đơn độc, mà là một phần của xã hội rộng lớn. Từ đó, ta biết sống có trách nhiệm hơn với gia đình, với cộng đồng và với môi trường xung quanh. Một con người tỉnh thức sẽ không thờ ơ trước cái xấu, cái ác, mà dám lên tiếng, dám hành động vì những giá trị tốt đẹp.

Ngoài ra, tri thức và sự tự học cũng là con đường dẫn con người đến sự tỉnh thức. Việc không ngừng học hỏi giúp ta mở rộng tầm nhìn, thoát khỏi những định kiến hẹp hòi và những lối sống mòn cũ. Tri thức không chỉ giúp con người thành công, mà còn giúp ta phân biệt đúng – sai, thiện – ác, biết lựa chọn con đường phù hợp cho bản thân. Một xã hội chỉ thực sự phát triển khi có những con người biết suy nghĩ độc lập, biết phản biện và không mù quáng chạy theo số đông.

Tuy nhiên, trong thực tế, vẫn còn nhiều người sống trong trạng thái “ngủ quên”: chạy theo vật chất, danh vọng, sống vội vàng và thiếu mục đích. Họ dễ dàng đánh mất bản thân giữa nhịp sống hối hả, để rồi khi nhìn lại thì thời gian đã trôi qua mà không để lại nhiều giá trị. Chính vì vậy, lời nhắn nhủ của Howard Thurman càng trở nên ý nghĩa: mỗi người cần tự hỏi điều gì khiến mình thực sự tỉnh thức và dũng cảm thực hiện điều đó.

Tóm lại, những điều làm con người tỉnh thức có thể đến từ trải nghiệm sống, từ tình yêu thương, từ tri thức và từ sự tự vấn nội tâm. Sự tỉnh thức giúp con người sống ý nghĩa hơn, nhân văn hơn và có trách nhiệm hơn với bản thân và xã hội. Thế giới hôm nay và cả tương lai rất cần những con người đã thức tỉnh – những người biết sống sâu sắc, chân thành và không ngừng hoàn thiện mình.

Khi đối diện với một tương lai tràn ngập những điều chưa biết, con người cần giữ cho mình thái độ bình tĩnh, chủ động và tích cực. Thay vì lo sợ hay né tránh, ta nên chuẩn bị hành trang bằng kiến thức, kỹ năng và tinh thần sẵn sàng thích nghi với thay đổi. Niềm tin vào bản thân giúp con người vững vàng trước khó khăn, còn sự kiên trì giúp ta không bỏ cuộc khi gặp thử thách. Bên cạnh đó, việc sống có mục tiêu và không ngừng học hỏi sẽ giúp mỗi người biến những điều chưa biết thành cơ hội để trưởng thành và khẳng định giá trị của mình trong tương lai.