Nhân vật ông giáo Thứ là hình ảnh tiêu biểu cho tầng lớp trí thức tiểu tư sản nghèo trước Cách mạng tháng Tám. Qua nhân vật này, Nam Cao đã phản ánh những vấn đề sau:

Ông giáo Thứ là một trí thức có hoài bão, ước mơ và khát khao cống hiến cho xã hội. Tuy nhiên, gánh nặng "cơm áo gạo tiền" và cuộc sống nghèo đói đã bào mòn dần ý chí và lý tưởng của ông, khiến cuộc sống trở nên tù túng, bế tắc và vô nghĩa. Cái nghèo đã khiến ông giáo Thứ trở nên ích kỷ, nhỏ nhen, thậm chí có những lúc đay nghiến vợ con. Ông nhận ra sự xuống cấp trong tâm hồn mình nhưng không thể thoát ra khỏi hoàn cảnh.Nam Cao thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với số phận bi thảm của những người trí thức nghèo, những người có tài năng, có tâm hồn nhưng lại bị xã hội vùi dập và kìm hãm. Tác phẩm là lời cảnh tỉnh về một kiếp người "chết khi chưa kịp sống