Trong nền văn học thiếu nhi Việt Nam, Tô Hoài là cây bút nổi tiếng với lối viết gần gũi, sinh động. Tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí đã để lại nhiều ấn tượng sâu sắc cho người đọc, đặc biệt là nhân vật Dế Mèn. Qua hành trình trưởng thành của mình, Dế Mèn hiện lên là một chàng dế khỏe mạnh, kiêu căng nhưng biết nhận lỗi và sống có trách nhiệm.

Trước hết, Dế Mèn là một chàng dế cường tráng, đầy sức sống. Tác giả đã miêu tả rất sinh động ngoại hình của Dế Mèn với “đôi càng mẫm bóng”, “vuốt cứng”, “đầu to nổi từng tảng”. Dế Mèn ý thức rõ vẻ đẹp và sức mạnh của mình nên luôn tỏ ra tự hào. Những chi tiết ấy giúp nhân vật hiện lên thật sống động, mạnh mẽ và tràn đầy khí phách của tuổi trẻ.

Tuy nhiên, Dế Mèn cũng có tính cách kiêu căng, ngạo mạn. Vì cho mình khỏe mạnh hơn mọi người, Dế Mèn thường coi thường kẻ yếu, thích ra oai và trêu chọc người khác. Đỉnh điểm là việc Dế Mèn bày trò trêu chị Cốc khiến Dế Choắt phải chịu oan và bị chết thảm. Hành động bồng bột ấy cho thấy Dế Mèn còn non nớt, thiếu suy nghĩ và vô trách nhiệm.

Sau cái chết của Dế Choắt, Dế Mèn vô cùng ân hận. Lời khuyên chân thành của Dế Choắt trước lúc mất đã khiến Dế Mèn thức tỉnh. Từ đây, Dế Mèn nhận ra sự kiêu ngạo của bản thân và bắt đầu thay đổi. Đây là bước ngoặt quan trọng giúp nhân vật trưởng thành hơn trong suy nghĩ và hành động.

Trong suốt cuộc phiêu lưu sau này, Dế Mèn trở thành một chàng dế dũng cảm, nghĩa hiệp và giàu tình yêu thương. Dế Mèn biết giúp đỡ bạn bè, bênh vực kẻ yếu và luôn hướng tới cuộc sống đoàn kết, hòa bình. Qua nhân vật này, tác giả gửi gắm bài học ý nghĩa: con người cần sống khiêm tốn, biết suy nghĩ trước khi hành động và phải có trách nhiệm với việc mình làm.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật Dế Mèn của Tô Hoài rất đặc sắc. Tác giả đã sử dụng biện pháp nhân hoá khiến Dế Mèn hiện lên như một con người thật với ngoại hình, tính cách và cảm xúc sinh động. Bên cạnh đó, nghệ thuật miêu tả ngoại hình kết hợp với hành động, lời nói và suy nghĩ đã làm nổi bật tính cách kiêu căng nhưng biết sửa sai của Dế Mèn. Ngôn ngữ kể chuyện tự nhiên, giàu hình ảnh cũng góp phần giúp nhân vật trở nên gần gũi, hấp dẫn người đọc.

Qua nhân vật Dế Mèn, Tô Hoài đã gửi gắm nhiều bài học sâu sắc về cách sống và sự trưởng thành của con người. Nhân vật Dế Mèn không chỉ để lại ấn tượng bởi sự mạnh mẽ, dũng cảm mà còn khiến người đọc cảm phục bởi biết nhận lỗi và thay đổi bản thân. Tác phẩm Dế Mèn phiêu lưu kí vì thế đã trở thành một tác phẩm giàu giá trị, gắn bó với tuổi thơ của nhiều thế hệ bạn đọc. Nhân vật Dế Mèn cũng nhắc nhở mỗi chúng ta cần sống khiêm tốn, biết yêu thương và có trách nhiệm với hành động của mình.

Tấm hiền chăm chỉ

Cám lười gian tham

Mẹ con độc ác

Bắt Tấm khóc thầm.

Nhờ Bụt giúp đỡ

Tấm được đi hội

Vua thương cưới nàng

Sống đời hạnh phúc.

Cám lòng ghen tức

Hãm hại chị mình

Cuối cùng cái ác

Phải chịu báo hình.