CÂU 1 (2.0 ĐIỂM): PHÂN TÍCH HÌNH ẢNH HÀNG RÀO DÂY THÉP GAI

Trong bài thơ "Người cắt dây thép gai" của Hoàng Nhuận Cầm, hình ảnh "hàng rào dây thép gai" không chỉ là một chi tiết tả thực mà còn là một hình tượng nghệ thuật mang tính biểu tượng sâu sắc về những đau thương và ý chí vượt khó của dân tộc trong chiến tranh. Về mặt hiện thực, dây thép gai là chướng ngại vật quân sự hiểm nguy, sắc lạnh do kẻ thù dựng lên để ngăn chặn bước tiến của quân ta. Thế nhưng, qua ngòi bút nhân văn của tác giả, hàng rào ấy hiện lên như một thực thể tàn bạo đang bóp nghẹt sự sống và tình yêu: nó khiến "con cò không đậu được", làm cho "cây nhựa chảy", "con sông gãy và nhịp cầu cũng gãy", và làm chia cắt tình yêu đôi lứa bền chặt. Đỉnh điểm, nó chính là biểu tượng cho nỗi đau "Đất nước mình bao năm chia cắt".

Sự xuất hiện dồn dập của các tầng lớp hàng rào từ "hàng rào thứ nhất", "hàng rào thứ hai", "thứ ba" cho đến "hàng rào cuối cùng" đại diện cho những thử thách cam go, chồng chất mà người lính phải đối mặt. Hành động quyết liệt "cắt" đứt những lớp kẽm gai sắc nhọn của nhân vật trữ tình là minh chứng cho ý chí kiên cường, khát vọng thống nhất cháy bỏng của cả một thế hệ. Khi hàng rào cuối cùng ngã xuống, thiên nhiên và sự sống lập tức hồi sinh: "Cỏ lại hát những lời riêng của đất / Nhựa lại về nối lại những cành cây". Bằng nghệ thuật tương phản độc đáo giữa sự gai góc, lạnh lẽo của dây thép với vẻ đẹp mềm mại của cánh cò, màu xanh của cỏ, Hoàng Nhuận Cầm đã làm nổi bật sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam, biến hình ảnh hàng rào dây thép gai thành cái nền để tôn vinh chiến thắng của tình yêu, tự do và hòa bình.

CÂU 2 (4.0 ĐIỂM): NGHỊ LUẬN XÃ HỘI VỀ LỐI SỐNG CÓ TRÁCH NHIỆM CỦA THẾ HỆ TRẺ

Bài làm:

Để có được một đất nước hòa bình, vẹn toàn hình chữ S như ngày hôm nay, thế hệ cha anh đi trước đã phải đánh đổi bằng cả tuổi trẻ, xương máu và nước mắt. Hình ảnh người lính kiên cường, dũng cảm vượt qua từng tầng lớp hiểm nguy trong bài thơ "Người cắt dây thép gai" của nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm chính là một minh chứng hùng hồn cho tinh thần trách nhiệm cao cả đối với Tổ quốc. Từ sự hy sinh thầm lặng ấy, mỗi chúng ta cần nhìn lại bản thân và nhận thức sâu sắc rằng: Lối sống có trách nhiệm là một đòi hỏi vô cùng cần thiết và là hành trang không thể thiếu của thế hệ trẻ trong xã hội hiện nay.

Trước hết, chúng ta cần hiểu "lối sống có trách nhiệm" là gì? Đó là ý thức một cách rõ ràng về nghĩa vụ, vai trò của bản thân đối với chính mình, với gia đình và toàn xã hội. Người sống có trách nhiệm luôn dám nghĩ, dám làm, sẵn sàng đối mặt và chịu trách nhiệm trước mọi hành động, quyết định của bản thân mà không bao giờ có tư tưởng đùn đẩy, né tránh hay đổ lỗi cho hoàn cảnh.

Lối sống có trách nhiệm có ý nghĩa vô cùng quan trọng, trước hết là đối với chính bản thân mỗi người trẻ. Thanh xuân là quãng thời gian đẹp nhất nhưng cũng là lúc con người dễ vấp ngã nhất. Khi biết sống có trách nhiệm với tương lai của chính mình, các bạn trẻ sẽ chủ động học tập, rèn luyện đạo đức, không ngừng trau dồi kỹ năng để tự hoàn thiện bản thân. Nhờ đó, chúng ta có thể làm chủ cuộc đời, dễ dàng gặt hái được thành công và nhận được sự tin tưởng, tôn trọng từ những người xung quanh. Ngược lại, nếu sống buông thả, không có trách nhiệm với bản thân, người trẻ sẽ rất dễ sa ngã vào các tệ nạn xã hội, tự hủy hoại tương lai của chính mình.

Không dừng lại ở phạm vi cá nhân, lối sống có trách nhiệm còn là sợi dây gắn kết và giữ gìn hạnh phúc gia đình. Là một người con, trách nhiệm của chúng ta là phải biết yêu thương, kính trọng và hiếu thảo với ông bà, cha mẹ. Sự nỗ lực học tập, phụ giúp việc nhà hay đơn giản là một lời hỏi han ân cần của người trẻ chính là điểm tựa tinh thần vững chắc, xoa dịu những nhọc nhằn, lo toan của đấng sinh thành.Đặc biệt, đối với xã hội, thế hệ trẻ chính là lực lượng nòng cốt, là chủ nhân tương lai của đất nước. "Xã hội sẽ ra sao nếu ai cũng chỉ biết sống cho riêng mình?". Một quốc gia chỉ có thể phát triển mạnh mẽ và phồn vinh khi có một thế hệ thanh niên biết sống vì cộng đồng. Sống có trách nhiệm với xã hội được thể hiện qua những hành động rất đỗi thiết thực: từ việc chấp hành nghiêm chỉnh luật giao thông, không xả rác bừa bãi để bảo vệ môi trường, cho đến việc tích cực tham gia các phong trào tình nguyện, giúp đỡ những hoàn cảnh khó khăn. Trong kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế ngày nay, trách nhiệm của tuổi trẻ còn là việc nỗ lực tiếp thu tinh hoa tri thức nhân loại, làm chủ công nghệ để cống hiến cho công cuộc đổi mới, đưa đất nước sánh vai với các cường quốc năm châu.

Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, bên cạnh đại bộ phận thanh niên sống có lý tưởng thì vẫn còn một bộ phận không nhỏ các bạn trẻ đang mắc phải căn bệnh "vô cảm" và lối sống ích kỷ. Họ sống thờ ơ với nỗi đau của người khác, lười biếng trong học tập, chỉ biết đòi hỏi quyền lợi từ gia đình và xã hội mà quên đi nghĩa vụ của bản thân. Đó là lối sống đáng bị phê phán và cần phải bài trừ tận gốc.

Tóm lại, lối sống có trách nhiệm không phải là những điều gì đó quá đao to búa lớn, mà nó bắt nguồn từ ngay trong những hành động nhỏ nhặt hằng ngày của mỗi chúng ta. Là học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, chúng ta hãy bắt đầu chịu trách nhiệm từ việc học hành nghiêm túc, biết nhận lỗi khi làm sai và biết sẻ chia với mọi người. Hãy sống sao cho xứng đáng với sự hy sinh của thế hệ đi trước, để thanh xuân của chúng ta không trôi qua một cách lãng phí và vô nghĩa.

Câu 1 (0.5 điểm)

Yêu cầu: Xác định phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản.

Trả lời: Phương thức biểu đạt chính là Biểu cảm (kết hợp với yếu tố tự sự và miêu tả).

Câu 2 (0.5 điểm)

Yêu cầu: Nhân vật trữ tình trong văn bản là ai?

Trả lời: Nhân vật trữ tình trong văn bản là "Anh" (người chiến sĩ, người cắt dây thép gai) – đại diện cho thế hệ trẻ thanh niên xung phong, người lính trong cuộc chiến đấu giành độc lập, thống nhất đất nước.

Câu 3 (1.0 điểm)

Yêu cầu: Nhận xét về hình thức của văn bản.

Trả lời: * Thể thơ: Thơ tự do (các câu thơ chủ yếu gồm 7, 8 hoặc 9 chữ, dòng dài ngắn linh hoạt).

Bố cục: Chia làm 2 phần rõ rệt (I và II) đánh dấu sự vận động từ hiện thực khốc liệt, trăn trở đến hành động phá rào quyết liệt và niềm tin chiến thắng.

Nhịp điệu và vần: Nhịp điệu thơ dồn dập, có sự đan xen giữa những khoảng lặng xót xa và nhịp tiến công khẩn trương; gieo vần chân linh hoạt (được - xa - lại, nhau - chảy - gãy...).

Biện pháp tu từ nổi bật: Điệp từ/điệp cấu trúc ("Anh đã cắt đến hàng rào thứ..."), nhân hóa ("Cỏ lại hát", "Nhựa lại về nối lại"), hình ảnh đối lập ("dây thép gai" >< "con cò, cánh trắng, lời riêng của đất").

Câu 4 (1.0 điểm)

Yêu cầu: Phân tích mạch cảm xúc của văn bản.

Trả lời: Mạch cảm xúc của bài thơ vận động một cách tự nhiên, sâu sắc qua các chặng:

Khởi đầu là niềm xót xa, thương cảm trước hiện thực chiến tranh tàn phá: Nỗi đau khi thấy đất nước bị chia cắt, thiên nhiên, sự sống và tình yêu bị ngăn cách bởi những hàng rào gai góc (con cò không đậu được, cây chảy nhựa, cầu gãy, bóng em xa xôi).

Chuyển biến thành quyết tâm hành động mạnh mẽ: Cảm xúc trăn trở biến thành ý chí chiến đấu. Hành động "cắt hàng rào" từ hàng rào thứ nhất, thứ hai, thứ ba đến hàng rào cuối cùng thể hiện sự dồn dập, kiên cường và quyết liệt của người lính.

Kết thúc bằng niềm lạc quan, hy vọng và khát vọng hòa bình cháy bỏng: Khi hàng rào cuối cùng bị triệt hạ, cảm xúc vỡ òa trong niềm vui thống nhất, sự sống hồi sinh (nhựa lại về, cỏ lại hát), giang sơn liền một dải.

Câu 5 (1.0 điểm)

Yêu cầu: Rút ra một thông điệp ý nghĩa nhất đối với bản thân từ văn bản trên.

Trả lời: Thông điệp: Khát vọng tự do, hòa bình và ý chí vượt qua mọi rào cản để hồi sinh sự sống.

Ý nghĩa đối với bản thân: Bài thơ nhắc nhở chúng ta về cái giá của hòa bình, độc lập ngày hôm nay được đổi bằng máu và sự hy sinh của thế hệ đi trước. Từ đó, bản thân mỗi người trẻ cần nuôi dưỡng tinh thần trách nhiệm, dũng cảm đối mặt và tự tay "cắt bỏ" những "hàng rào" khó khăn, thử thách trong cuộc sống của chính mình để hướng tới những giá trị tốt đẹp, xây dựng quê hương.

Văn học sau năm 1975 mở ra một thời kỳ mới của nền văn học Việt Nam khi các nhà văn không còn nhìn cuộc đời qua lăng kính sử thi xuôi chiều, mà đi sâu vào những góc khuất, những số phận cá nhân và những giá trị văn hóa bền vững của dân tộc. Hai đoạn trích "Mây trắng còn bay" của Bảo Ninh và "Một người Hà Nội" của Nguyễn Khải là hai lát cắt độc đáo như thế. Dù tiếp cận đời sống từ những điểm nhìn khác nhau, cả hai tác phẩm đều tôn vinh vẻ đẹp tâm hồn, nhân cách và sức sống mãnh liệt của con người Việt Nam trải qua những biến động thăng trầm của lịch sử.

Trước hết, ở đoạn trích "Mây trắng còn bay", Bảo Ninh đã đặt nhân vật vào một bối cảnh hiện đại vô cùng đặc biệt: trên một chuyến bay băng qua bầu trời vĩ tuyến 17. Bi kịch và vẻ đẹp của người mẹ liệt sĩ hiện lên tương phản gay gắt với thái độ trịch thượng, hống hách của gã đàn ông "tay vịn comple". Bà cụ lần đầu đi máy bay, ăn mặc giản dị, mang theo một chiếc cặp lồng cũ kỹ chứa đĩa hoa cúng, nải chuối xanh và ba cây nhang để làm lễ viếng đứa con trai là phi công đã hy sinh trên bầu trời này từ mấy chục năm trước. Chiếc bàn thờ nhỏ bé, bóng hình người phi công trẻ cắt ra từ tờ báo cũ lay động giữa khoang máy bay hiện đại đã tạo nên một không gian thiêng liêng và xúc động nghẹn ngào. Qua đó, Bảo Ninh không chỉ ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt mà còn nhắc nhở thế hệ sau về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", về những vết thương chiến tranh vẫn âm ỉ cháy sau vẻ bề ngoài hòa bình, phát triển.

Ngược lại với không gian bầu trời lộng gió của Bảo Ninh, đoạn trích "Một người Hà Nội" của Nguyễn Khải lại đưa người đọc trở về với không gian văn hóa, gia đình của đất Kinh kỳ qua nhân vật cô Hiền. Cô Hiền hiện thân cho vẻ đẹp của một "người Hà Nội gốc" với chiều sâu văn hóa, sự thẳng thắn, chân thành và một bản lĩnh sống vô cùng kiên cường. Giữa những biến động của lịch sử và thời cuộc, cô vẫn giữ vững nề nếp, gia phong và lối sống gia giáo cho gia đình. Cách cô dạy con từ những điều nhỏ nhất như "cách ngồi vào bàn ăn", "cách cầm bát cầm đũa", "cách múc canh" không phải là sự trưởng giả, mà là việc gìn giữ cái cốt cách, cái phần hồn thanh lịch của người Thăng Long. Câu nói sắc sảo của cô: "Chúng mày là người Hà Nội thì cách đi đứng nói năng phải có chuẩn, không được sống tùy tiện, buông tuồng" chính là một tuyên ngôn về lòng tự trọng và ý thức bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống trước cơn lốc của sự đổi thay.

Đặt hai đoạn trích lên bàn cân so sánh, ta thấy cả hai tác giả đều gặp nhau ở một điểm chung lớn: lòng trân trọng sâu sắc đối với những giá trị tinh thần cao quý của con người Việt Nam. Nếu bà cụ trong tác phẩm của Bảo Ninh đại diện cho tấm lòng thủy chung, tình yêu thương và sự hy sinh thầm lặng của người mẹ Việt Nam trong chiến tranh; thì cô Hiền của Nguyễn Khải lại đại diện cho vẻ đẹp trí tuệ, bản lĩnh gìn giữ văn hóa và lối sống thanh lịch giữa thời bình. Cả hai người phụ nữ đều mang một sức mạnh nội sinh bền bỉ, giúp họ đứng vững trước những thử thách nghiệt ngã của hoàn cảnh.

Tuy nhiên, nét độc đáo riêng của mỗi nhà văn được thể hiện rõ nét qua bút pháp nghệ thuật. Bảo Ninh với ngòi bút đậm chất trữ tình – chiến tranh, xây dựng tình huống truyện đầy kịch tính trên chuyến bay hiện đại để làm nổi bật thế giới tâm linh thiêng liêng và nỗi đau chiến tranh chưa bao giờ nguôi ngoai. Ngôn ngữ của ông giàu chất thơ, khơi gợi xúc cảm và lòng trắc ẩn sâu xa trong lòng độc giả. Trong khi đó, Nguyễn Khải lại tiếp cận đời sống bằng ngòi bút đậm tính triết lý, luận đề. Văn phong của Nguyễn Khải già dặn, sắc sảo, đi sâu vào những chi tiết đời thường, những cuộc đối thoại mang tính chiêm nghiệm để từ đó đúc kết nên những bài học sâu sắc về cốt cách và bản lĩnh văn hóa của con người.

Tóm lại, hai đoạn trích trong "Mây trắng còn bay" và "Một người Hà Nội" là những nốt nhạc đẹp trong bản hòa ca của văn học đổi mới. Bằng tài năng và tấm lòng chân thành, Bảo Ninh và Nguyễn Khải đã khẳng định một sự thật: dù thời gian có trôi qua, dù xã hội có hiện đại đến đâu, thì những giá trị về tình yêu thương, sự hy sinh và cốt cách văn hóa truyền thống vẫn là điểm tựa tinh thần vững chắc nhất của con người Việt Nam.

Văn học hiện thực và lãng mạn giai đoạn 1930 - 1945 đã để lại những trang viết đầy xúc động về số phận con người, đặc biệt là người phụ nữ dưới chế độ cũ. Trong mạch nguồn ấy, đoạn trích "Hai lần chết" của Thạch Lam và "Dì Hảo" của Nam Cao là hai bức tranh đầy gai góc, bóc trần bi kịch đau đớn cả về thể xác lẫn tinh thần của những kiếp người nhỏ bé. Qua hai đoạn trích, người đọc không chỉ thấy được nỗi khổ đau tột cùng của nhân vật mà còn cảm nhận được tấm lòng nhân đạo sâu sắc của hai cây bút bậc thầy.

Trước hết, ở đoạn trích "Hai lần chết", Thạch Lam đã dẫn dắt người đọc vào thế giới nội tâm u uất, bế tắc của nhân vật Dung. Sinh ra trong một gia đình sa sút, Dung không nhận được tình thương mà bị chính mẹ đẻ "bán" làm dâu nhà giàu để lấy mấy trăm đồng bạc. Tại nhà chồng, nàng rơi vào một địa ngục trần gian: vừa bị bóc lột sức lao động đến mức "làm lụng đầu tắt mặt tối", vừa phải chịu sự đay nghiến tàn nhẫn của bà mẹ chồng ác độc và sự thờ ơ của người chồng nhu nhược. Nỗi đau đớn đẩy lên đỉnh điểm khi Dung tìm đường trốn chạy về nhà mẹ đẻ nhưng lại bị xua đuổi, cắt đứt chút hy vọng cuối cùng. Sự tuyệt vọng tột cùng khiến nàng "ước ao cái chết như một sự thoát nợ" và gieo mình xuống dòng sông. Dù được cứu sống, nhưng câu nói buông xuôi kết thúc đoạn trích: "Con xin về" lại chính là cái chết lần thứ hai – cái chết của tinh thần, của mọi hy vọng phản kháng, buộc nàng phải quay lại chiếc lồng giam thực tại.

Cùng chung tiếng thở dài ái ngại cho thân phận người phụ nữ, Nam Cao trong "Dì Hảo" lại khắc họa một bi kịch mang tính chất dai dẳng và khốc liệt hơn thông qua ngòi bút hiện thực sắc lạnh. Dì Hảo vốn là người con gái ngoan đạo, chịu thương chịu khó, nhưng cuộc đời dì lại bị bóp nghẹt bởi người chồng "cờ bạc, rượu chè, vũ phu". Đỉnh điểm của nỗi đau là khi đứa con duy nhất qua đời, bản thân dì bị liệt nửa người, không còn khả năng lao động. Trong căn lều rách nát, dì trở thành nơi trút giận cho những trận lôi đình của gã chồng say xỉn. Phản ứng duy nhất của dì Hảo trước những lời chửi rủa cay nghiệt, thóa mạ là "nghiến chặt răng để cho khỏi khóc nhưng mà dì cứ khóc". Tiếng khóc nức nở, bất lực của dì Hảo chính là tiếng kêu xé lòng của một kiếp người bị tước đoạt đến tận cùng quyền sống, quyền làm người và bị bỏ rơi trong đói nghèo, bệnh tật.

Đặt hai đoạn trích lên bàn cân so sánh, ta dễ dàng nhận thấy điểm gặp gỡ lớn giữa hai tác giả. Cả Thạch Lam và Nam Cao đều dành niềm cảm thương sâu sắc cho người phụ nữ, đồng thời gián tiếp lên án xã hội đương thời nghèo đói, bất công và trọng nam khinh nữ. Dung và dì Hảo đều là những người phụ nữ cam chịu, vị tha, nhẫn nhịn nhưng càng nhẫn nhịn thì bi kịch lại càng đè nặng lên vai họ.

Tuy nhiên, phong cách nghệ thuật của mỗi nhà văn lại tạo nên những dấu ấn khu biệt độc đáo. Thạch Lam tiếp cận bi kịch bằng văn phong nhẹ nhàng, giàu chất thơ nhưng thấm đẫm cái lạnh u buồn. Ông tập trung khai thác những chuyển biến cảm giác, tâm lý mong manh của nhân vật Dung trước ranh giới của sự sống và cái chết (cảnh mơ màng thấy thành cầu, dòng nước chảy). Cái chết hụt của Dung mang tính chất bế tắc tuần hoàn của một kiếp người không lối thoát. Ngược lại, Nam Cao đi thẳng vào cái nghèo đói trần trụi, sần sùi của đời sống. Ngôn ngữ của Nam Cao khách quan, góc cạnh, đào sâu vào sự tha hóa của con người (người chồng) và đẩy tấn bi kịch của dì Hảo vào trạng thái ê chề, nhức nhối kéo dài từ ngày này qua ngày khác như một thứ bản án chung thân.Tóm lại, thông qua hai đoạn trích, cả Thạch Lam và Nam Cao đã hoàn thành sứ mệnh của những nhà văn chân chính. Những trang văn của họ không chỉ đơn thuần là lời tố khổ cho số phận người phụ nữ trong xã hội cũ, mà còn lay động tâm thức người đọc muôn đời về tình yêu thương, sự trân trọng và khát khao giải phóng con người khỏi những xiềng xích của định kiến và đói nghèo.

PHẦN II: LÀM VĂN

Câu 1: Phân tích tình cảm của nhân vật "tôi" đối với quá khứ (Khoảng 200 chữ)

Trong bài thơ "Ngược miền quá khứ", nhân vật "tôi" đã thể hiện một thái độ thành kính, trăn trở và đầy lòng biết ơn khi nhìn lại lịch sử dân tộc. Tình cảm ấy không phải là sự hoài cổ xa xăm mà là sự kết nối máu thịt qua hình ảnh "quá khứ ngàn cân" luôn "nhắc nhở gọi ta về". Nhân vật "tôi" bày tỏ niềm xót xa sâu sắc trước những mất mát, hy sinh của cha ông qua hình ảnh "tóc mẹ trắng", "nước mắt cạn khô" và "máu xương sông núi". Đó là một tình cảm phức hợp: vừa tự hào về dáng đứng Việt Nam tạc vào lịch sử, vừa đau đáu trước những gian truân mà dân tộc đã đi qua. Đặc biệt, sự thấu cảm của "tôi" còn thể hiện qua việc trân trọng từng "vị đắng ngày qua" để làm hành trang cho "ngày mới". Qua đó, ta thấy được một cái tôi đầy trách nhiệm, luôn ý thức rằng mỗi bước chân của hiện tại đều được nâng đỡ bởi bàn chân cha ông đã "sủi tăm lịch sử". Tình cảm ấy chính là sợi dây tâm linh bền chặt, giúp con người không bị lạc lõng giữa dòng chảy thời gian và luôn vững vàng hướng về phía trước.

Câu 2: Nghị luận về trách nhiệm tiếp nối các giá trị truyền thống của tuổi trẻ trong thời đại mới (Khoảng 600 chữ)

Lịch sử dân tộc không chỉ là những trang giấy nằm im trong viện bảo tàng, mà là mạch ngầm chảy mãi qua các thế hệ. Như lời thơ trong "Ngược miền quá khứ" đã nhắc nhở về một quá khứ "nhắc nhở gọi ta về", mỗi người trẻ hôm nay cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc tiếp nối và phát huy các giá trị truyền thống để giữ vững bản sắc dân tộc giữa dòng xoáy hội nhập.

Giá trị truyền thống là những tinh hoa được đúc kết qua hàng ngàn năm văn hiến, từ lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần đoàn kết đến đạo lý "uống nước nhớ nguồn" và sự cần cù, hiếu học. Trong thời đại mới, khi cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đưa thế giới xích lại gần nhau, truyền thống chính là tấm "thẻ căn cước" để chúng ta khẳng định vị thế của Việt Nam. Nếu không có truyền thống làm điểm tựa, tuổi trẻ rất dễ rơi vào tình trạng "hòa tan", mất đi gốc rễ giữa những luồng văn hóa ngoại lai.Trách nhiệm của tuổi trẻ trước hết nằm ở việc hiểu và trân trọng. Chúng ta không thể tiếp nối những gì mà mình không hiểu rõ. Việc am hiểu lịch sử, yêu mến tiếng Việt, tôn trọng những phong tục tập quán tốt đẹp chính là bước đầu tiên để gìn giữ "linh hồn" dân tộc. Tuy nhiên, tiếp nối không có nghĩa là bảo thủ, rập khuôn. Người trẻ cần có tư duy sáng tạo để làm mới truyền thống, khiến những giá trị cũ "dậy hương" trong bối cảnh hiện đại. Đó là khi các bạn trẻ dùng âm nhạc hiện đại để kể chuyện lịch sử, dùng công nghệ để số hóa di sản, hay đơn giản là mang tà áo dài, món ăn truyền thống giới thiệu với bạn bè quốc tế qua mạng xã hội.

Bên cạnh đó, tiếp nối truyền thống còn gắn liền với hành động cống hiến. Lòng yêu nước thời bình không nhất thiết phải là những điều lớn lao, mà nó bắt đầu từ ý thức rèn luyện, lao động bền bỉ để xây dựng đất nước giàu mạnh. Tiếp nối bước chân cha ông đã "sủi tăm lịch sử", thanh niên ngày nay cần biến niềm tự hào thành sức mạnh để chinh phục những đỉnh cao tri thức, đưa giá trị Việt vươn tầm thế giới. Sự thấu cảm với những "vị đắng ngày qua" của thế hệ trước chính là động lực để chúng ta sống trách nhiệm hơn với tương lai của chính mình và của quốc gia.

Thật đáng buồn khi vẫn còn một bộ phận nhỏ người trẻ có thái độ thờ ơ, sùng ngoại, thậm chí phủ nhận những giá trị xưa cũ. Đó là một sự đứt gãy nguy hiểm, bởi "một dân tộc không biết đến quá khứ của mình thì không có tương lai". Mỗi cá nhân cần sớm thức tỉnh để nhận ra rằng: giữ gìn truyền thống là giữ gìn bản lĩnh cho chính mình.

Tóm lại, truyền thống và hiện đại không hề đối lập mà luôn bổ sung cho nhau. Tuổi trẻ hãy là những người "giữ lửa" thông minh, biết gạn đục khơi trong để kế thừa những gì tốt đẹp nhất. Hãy để quá khứ là bệ phóng vững chắc cho những khát vọng bay cao, bởi chỉ khi bám sâu vào mảnh đất truyền thống, cây đời của tuổi trẻ mới có thể tỏa bóng xanh tươi và vươn mình ra biển lớn.

PHẦN I: ĐỌC HIỂU

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản.

• Trả lời: Thể thơ tự do.

Câu 2. Xác định đề tài của bài thơ.

• Trả lời: Đề tài về lịch sử, sự tri ân các thế hệ đi trước và ý thức trách nhiệm đối với quá khứ hào hùng nhưng cũng đầy đau thương của dân tộc.

Câu 3. Anh/ chị hiểu như thế nào về hình ảnh "quá khứ ngàn cân/ cứ đêm đêm nhắc nhở gọi ta về" trong bài thơ?

• Trả lời: * "Quá khứ ngàn cân": Cho thấy sức nặng của lịch sử, đó là những hy sinh, mất mát vô cùng to lớn của cha ông để đổi lấy độc lập, tự do.

• "Nhắc nhở gọi ta về": Quá khứ không ngủ yên mà luôn hiện hữu trong tâm trí, nhắc nhở con người không được quên nguồn cội, phải biết sống sao cho xứng đáng với những gì thế hệ trước đã gây dựng.

Câu 4. Phân tích tác dụng của phép liệt kê trong các dòng thơ: "Tóc mẹ trắng...", "Lịch sử khóc cười", "nước mắt cạn khô...", "khuất chìm", "bàn chân cha sủi tăm lịch sử".

• Trả lời:

• Tác dụng: * Tái hiện một cách chân thực và đa dạng những hình ảnh đau thương nhưng hào hùng của dân tộc.

• Nhấn mạnh nỗi vất vả, sự hy sinh thầm lặng của mẹ, cha và của cả một dân tộc trong suốt chiều dài lịch sử.

• Tạo nhịp điệu dồn dập, khắc sâu vào lòng người đọc niềm xúc động và lòng biết ơn trước những giá trị được đổi bằng "máu xương sông núi".

Câu 5. Lịch sử không chỉ là những trang sách đã khép lại mà là nền tảng để xây dựng tương lai. Trách nhiệm của mỗi cá nhân, nhất là thế hệ trẻ hôm nay, trước hết là phải trân trọng, am hiểu và gìn giữ những giá trị văn hóa, lịch sử của dân tộc. Chúng ta cần sống có lý tưởng, không ngừng nỗ lực học tập và rèn luyện để cống hiến sức trẻ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Biết ơn quá khứ chính là động lực mạnh mẽ nhất để ta tự tin bước tiếp, đưa vị thế của Việt Nam vươn xa trên trường quốc tế.

PHẦN II: LÀM VĂN

Câu 1: Phân tích tình cảm của nhân vật "tôi" dành cho quê hương (Khoảng 200 chữ)

Tình cảm của nhân vật "tôi" dành cho quê hương trong bài thơ "Quê biển" là một tình yêu sâu nặng, kết tinh từ sự thấu hiểu và gắn bó máu thịt. Ngay từ những vần thơ đầu, quê hương không hiện lên hào nhoáng mà hiện hữu qua những hình ảnh gian khổ: những "phận người xô dạt", những ngôi nhà "mọc chênh vênh" sau bão. Nhân vật "tôi" dành một sự trân trọng và xót xa sâu sắc khi chứng kiến sự hy sinh thầm lặng của gia đình: đó là mái đầu bạc trắng của mẹ sau những đêm đợi biển, là cuộc đời "bập bềnh" vật lộn với sóng gió của cha. Tình yêu ấy còn là sự gắn kết tự nhiên về tâm hồn, khi "tôi" cảm nhận được cả cái "nồng ngái vị cá vị cua" thấm đẫm trong từng nếp nhà hình mắt lưới. Dù cuộc sống làng chài có "lênh đênh", đầy hiểm nguy nhưng nhân vật "tôi" vẫn luôn hướng về nguồn cội với niềm tự hào và sự thủy chung son sắt. Kết lại bài thơ, hình ảnh "như sóng biển bao đời thao thiết vỗ ru quê" chính là minh chứng cho một tình yêu bền bỉ, dạt dào, là sợi dây tâm linh thắt chặt người con với mảnh lưới, cánh buồm và bãi cát quê hương.

Câu 2: Nghị luận về ý nghĩa của sự thấu cảm giữa các thế hệ trong gia đình (Khoảng 600 chữ)

Trong dòng chảy không ngừng của thời gian, mỗi thế hệ sinh ra đều mang trong mình những đặc điểm tâm lý, quan điểm sống và hệ giá trị riêng biệt. Sự khác biệt này thường tạo ra những khoảng cách, đôi khi là những rạn nứt trong tình cảm gia đình. Chính vì vậy, sự thấu cảm giữa các thế hệ trở thành "nhịp cầu" quan trọng nhất để duy trì hạnh phúc và sự bền vững của mái ấm.

Thấu cảm không đơn thuần là sự thương hại hay lòng trắc ẩn, mà là khả năng đặt mình vào vị trí của người khác để hiểu, cảm nhận và chia sẻ những suy nghĩ, cảm xúc của họ. Trong gia đình, đó là khi cha mẹ cố gắng thấu hiểu áp lực học tập và những khát vọng cá nhân của con cái thay vì áp đặt định kiến cũ. Ngược lại, đó cũng là khi những người con biết nhìn vào những vết chai sần trên tay cha, những đêm mất ngủ của mẹ để hiểu rằng mọi sự nghiêm khắc đều bắt nguồn từ tình yêu và nỗi lo toan cho tương lai.Ý nghĩa lớn nhất của sự thấu cảm chính là xóa tan những xung đột. Những bữa cơm gia đình sẽ không còn là những cuộc tranh luận gay gắt nếu mỗi thành viên biết lắng nghe thay vì chỉ muốn khẳng định cái tôi của mình. Khi có sự thấu cảm, khoảng cách giữa "truyền thống" và "hiện đại" sẽ được thu hẹp. Người già sẽ cảm thấy được tôn trọng, không bị bỏ lại phía sau bởi dòng đời hối hả; người trẻ sẽ cảm thấy được bao dung, được tiếp thêm sức mạnh từ kinh nghiệm và lòng yêu thương của tiền nhân.

Hơn thế nữa, sự thấu cảm còn là nguồn năng lượng để chữa lành. Trong cuộc sống đầy áp lực hôm nay, gia đình là nơi duy nhất ta có thể trút bỏ lớp vỏ bọc để trở về là chính mình. Nếu thiếu đi sự thấu cảm, ngôi nhà sẽ trở nên lạnh lẽo dù đầy đủ tiện nghi. Một lời hỏi han đúng lúc của người con, một cái gật đầu khích lệ của người cha có thể xua tan mọi mệt mỏi, giúp mỗi thành viên vững vàng hơn trước sóng gió cuộc đời. Như hình ảnh người mẹ trong bài thơ "Quê biển" bạc đầu đợi con, nếu người con không thấu cảm được nỗi lo ấy, tình yêu sẽ chỉ là một chiều và khô khan.

Tuy nhiên, thấu cảm không phải là việc dễ dàng. Nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, lòng bao dung và quan trọng nhất là việc hạ thấp cái "tôi" cá nhân. Để đạt được điều đó, mỗi thành viên cần học cách đối thoại thay vì đối đầu. Chúng ta cần chấp nhận rằng mỗi thế hệ đều có những hạn chế và thế mạnh riêng. Sự thấu cảm không yêu cầu chúng ta phải thay đổi hoàn toàn quan điểm cá nhân, mà yêu cầu chúng ta chấp nhận và tôn trọng sự khác biệt của người mình yêu thương.

Tóm lại, sự thấu cảm giữa các thế hệ chính là mạch ngầm nuôi dưỡng cây đời gia đình mãi xanh tươi. Khi chúng ta biết nhìn đời bằng đôi mắt của nhau, biết nghe bằng trái tim của nhau, gia đình sẽ thực sự là bến đỗ bình yên nhất, nơi mọi bão tố đều dừng lại sau cánh cửa. Hãy bắt đầu sự thấu cảm bằng những điều giản đơn nhất ngay hôm nay, bởi "Gia đình là nơi cuộc sống bắt đầu và tình yêu không bao giờ kết thúc".

PHẦN I: ĐỌC HIỂU

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản trên.

• Trả lời: Thể thơ tự do.

Câu 2. Chỉ ra một hình ảnh thơ mang tính biểu tượng cho cuộc sống của làng biển được sử dụng trong bài thơ.

• Trả lời: Bạn có thể chọn một trong các hình ảnh sau: "cánh buồm nghiêng", "những mái nhà hình mắt lưới", hoặc "Làng là mảnh lưới trăm năm".

• Giải thích: Những hình ảnh này không chỉ tả thực mà còn biểu tượng cho sự gắn bó máu thịt, đặc trưng nghề nghiệp và sự bao bọc của biển cả đối với con người.

Câu 3. Phân tích ý nghĩa của hình ảnh "mẹ tôi bạc đầu sau những đêm đợi biển" trong việc thể hiện cảm xúc và chủ đề của bài thơ.

• Trả lời:

• Về cảm xúc: Thể hiện sự xót xa, thấu hiểu của nhân vật "tôi" trước những hy sinh thầm lặng, nỗi lo âu khắc khoải của người mẹ (hay người phụ nữ hậu phương) khi người thân ra khơi.

• Về chủ đề: Hình ảnh này tô đậm sự gian khổ, hiểm nguy của nghề biển. Qua đó, bài thơ tôn vinh vẻ đẹp tâm hồn kiên cường, nhẫn nại của con người miền biển và tình yêu quê hương da diết, sâu nặng.

Câu 4. Qua hình ảnh "Làng là mảnh lưới trăm năm", anh/ chị hãy nêu cách hiểu về cuộc sống và truyền thống của làng chài được thể hiện trong bài thơ.

• Trả lời:

• Cuộc sống: Gắn liền chặt chẽ với biển khơi, công việc quăng lưới quăng chài không chỉ là sinh kế mà đã thấm sâu vào từng nếp nhà, hơi thở.

• Truyền thống: "Trăm năm" khẳng định sự bền vững, tiếp nối qua nhiều thế hệ. Làng chài không chỉ là nơi ở, mà là một khối gắn kết bền chặt, bao bọc nhau trước sóng gió như những mắt lưới đan xen.

Câu 5. Trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của lao động bền bỉ, nhẫn nại trong việc tạo nên giá trị sống của con người hôm nay.

• Đoạn văn tham khảo: Lao động bền bỉ và nhẫn nại là "chìa khóa" cốt lõi để tạo nên những giá trị bền vững cho cuộc sống. Trong bài thơ, người dân chài phải "vật lộn" với sóng gió để đổi lấy khoang thuyền đầy ắp, cũng giống như con người hiện đại cần sự kiên trì để vượt qua áp lực và thử thách. Sự nhẫn nại giúp chúng ta không bỏ cuộc trước khó khăn, còn sự bền bỉ giúp tích lũy tri thức và kỹ năng. Chính quá trình lao động khổ cực ấy không chỉ tạo ra giá trị vật chất mà còn giúp con người rèn luyện bản lĩnh, khẳng định giá trị bản thân và đóng góp hữu ích cho xã hội.

Câu 1: Cảm nhận về bài thơ "Bàn giao" của Vũ Quần Phương (2,0 điểm)

Bài thơ "Bàn giao" của Vũ Quần Phương là một nốt nhạc trầm sâu lắng về sự tiếp nối giữa các thế hệ. Với giọng thơ thủ thỉ như lời tâm tình, tác giả đã khắc họa một cuộc "chuyển giao" đầy đặc biệt và cảm động giữa ông và cháu. Người ông trong bài thơ không chỉ bàn giao những vẻ đẹp hữu hình của thiên nhiên, cuộc sống như "gió heo may", "hương bưởi tháng giêng" hay "mùi ngô nướng bay" nơi góc phố, mà cao cả hơn là bàn giao một tâm hồn biết yêu thương và trân trọng cái đẹp.

Hình ảnh người ông hiện lên thật bao dung khi ông tự nguyện giữ lại cho mình những "tháng ngày vất vả", những "sương muối đêm bay" hay ký ức về một thời "xóm làng loạn lạc" để cháu chỉ nhận lấy phần tươi sáng, yên bình. Tuy nhiên, điều cốt lõi nhất mà người ông muốn nhắn gửi chính là bản lĩnh làm người: phải biết "cắn răng mà chịu thiệt" và "vững gót" trước những bão giông. Qua đó, bài thơ không chỉ là lời dặn dò riêng tư mà còn là biểu tượng cho sự hy sinh của thế hệ đi trước, đồng thời thức tỉnh trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị nhân văn cao đẹp của dân tộc.

Câu 2: Nghị luận xã hội về tuổi trẻ và sự trải nghiệm (4,0 điểm)

Trong hành trình trưởng thành của mỗi con người, nếu kiến thức là nền móng thì sự trải nghiệm chính là những viên gạch xây nên tầm vóc của một cá nhân. Có ý kiến cho rằng: "Thế giới là một cuốn sách, và những người không đi chỉ đọc được một trang". Đặc biệt đối với tuổi trẻ – lứa tuổi dâng trào nhiệt huyết và khát vọng – thì sự trải nghiệm không chỉ là một lựa chọn, mà là một sứ mệnh để khẳng định giá trị bản thân.

Trải nghiệm có thể hiểu là quá trình dấn thân, trực tiếp tham gia vào các hoạt động thực tế để tích lũy kiến thức, kỹ năng và vốn sống. Đó không nhất thiết phải là những chuyến đi xuyên lục địa hay những công trình vĩ đại, mà đôi khi chỉ là một lần tham gia hoạt động tình nguyện, một công việc làm thêm mùa hè, hay sự nỗ lực vượt qua một kỳ thi cam go. Trải nghiệm giúp chúng ta chuyển hóa những lý thuyết khô khan trên trang giấy thành những bài học sống động, giúp ta hiểu rằng thế giới ngoài kia rộng lớn và đa dạng hơn rất nhiều so với những gì ta hằng tưởng tượng.Tuổi trẻ cần trải nghiệm vì đó là cách tốt nhất để rèn luyện bản lĩnh. Như một thanh thép muốn cứng cáp phải kinh qua lửa đỏ và nước lạnh, con người muốn trưởng thành phải đi qua những vấp ngáp. Khi đối mặt với khó khăn thực tế, chúng ta học được cách xoay xở, cách chịu trách nhiệm và cách đứng dậy sau mỗi lần ngã. Chính những "mặt người đẫm nắng" hay những "chút buồn, chút cô đơn" trong quá trình trải nghiệm sẽ nhào nặn nên một cái tôi kiên cường, giúp ta "vững gót để làm người" như lời thơ của Vũ Quần Phương. Hơn thế nữa, trải nghiệm còn là tấm gương phản chiếu giúp ta nhận ra đam mê thực sự và những thế mạnh tiềm ẩn của chính mình.

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn một bộ phận người trẻ chọn lối sống "vỏ ốc", thu mình trong sự bảo bọc quá mức của gia đình hoặc đắm chìm trong thế giới ảo. Sự ngại va chạm, sợ thất bại vô tình khiến họ trở nên thụ động và thiếu hụt những kỹ năng sinh tồn cần thiết. Cần hiểu rằng, thất bại trong trải nghiệm chính là một loại tài sản, bởi nó cho ta kinh nghiệm – thứ mà không tiền bạc nào mua được.

Tóm lại, tuổi trẻ là quãng thời gian quý giá nhất để dấn thân. Đừng sợ sương muối hay gió lạnh, bởi sau mỗi hành trình, thứ chúng ta nhận lại không chỉ là kiến thức mà là một tâm hồn giàu có và một ý chí sắt đá. Hãy bước ra ngoài, lắng nghe nhịp sống và tự tay viết nên những trang sách rực rỡ nhất cho cuộc đời mình, để khi nhìn lại, ta không phải hối tiếc vì một thời thanh xuân đã sống hoài, sống phí.

PHẦN I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm)

Câu 1. Xác định thể thơ của văn bản trên.

• Trả lời: Thể thơ tự do (các dòng thơ có số chữ không bằng nhau, nhịp điệu linh hoạt).

Câu 2. Trong bài thơ, nhân vật người ông sẽ bàn giao cho cháu những thứ gì?

• Trả lời: Người ông bàn giao cho cháu những vẻ đẹp bình dị, ấm áp của cuộc sống và những giá trị tinh thần cao đẹp:

• Gió heo may, góc phố có mùi ngô nướng bay.

• Tháng giêng hương bưởi, cỏ mùa xuân xanh.

• Những mặt người đẫm nắng, tình yêu thương trên trái đất.

• Cả những nỗi buồn, sự cô đơn và bài học về bản lĩnh làm người ("vững gót để làm người").

Câu 3. Ở khổ thơ thứ hai, có những thứ mà người ông chẳng bàn giao cho cháu. Theo anh/chị, vì sao người ông lại không muốn bàn giao cho cháu những thứ đó?

• Trả lời: * Những thứ ông không bàn giao là: Những tháng ngày vất vả, sương muối lạnh mặt người, đất rung chuyển, xóm làng loạn lạc (chiến tranh, thiên tai, khổ cực).

• Lý do: Vì tình yêu thương bao la và mong muốn bảo bọc của người đi trước. Ông muốn nhận hết những gian lao, đau thương của quá khứ về mình để cháu được sống trong một thế giới hòa bình, yên ấm và hạnh phúc hơn. Đó là sự hy sinh thầm lặng của thế hệ cha ông.

Câu 4. Chỉ ra và phân tích biện pháp điệp ngữ được sử dụng trong bài thơ.

• Biện pháp: Điệp ngữ từ "Bàn giao" (hoặc cụm từ "Ông bàn giao", "Bàn giao cho cháu").

• Tác dụng:

• Về cấu trúc: Tạo nhịp điệu đều đặn, tha thiết như một lời nhắn nhủ, tâm tình.

• Về nội dung: Nhấn mạnh ý thức trách nhiệm và sự chuyển giao thế hệ. Khẳng định rằng những giá trị văn hóa, tình yêu thương và bản lĩnh sống cần được kế thừa và tiếp nối bền vững từ đời này sang đời khác.

Câu 5. Chúng ta hôm nay đã nhận bàn giao từ thế hệ cha ông đi trước rất nhiều điều quý giá, thiêng liêng. Theo anh/chị, chúng ta cần có thái độ gì trước những điều được bàn giao ấy? (Trình bày bằng đoạn văn 5 - 7 câu)

Đứng trước những giá trị quý giá mà thế hệ cha ông đã "bàn giao", mỗi chúng ta cần có thái độ trân trọng và biết ơn sâu sắc. Trước hết, ta phải ý thức được rằng để có được cuộc sống bình yên, no ấm hôm nay, cha ông đã phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương. Vì vậy, thế hệ trẻ không được phép sống thờ ơ, mà cần có trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ những thành quả ấy. Bên cạnh việc kế thừa các giá trị truyền thống, chúng ta còn phải nỗ lực học tập, rèn luyện để phát triển và làm giàu thêm những giá trị đó trong thời đại mới. Đó chính là cách tốt nhất để trả ơn và tiếp nối mạch nguồn tinh hoa của dân tộc một cách xứng đáng.