Nguyễn Du đã sử dụng rất nhiều từ ngữ và hình ảnh đặc sắc để chỉ và miêu tả nhân vật Từ Hải, khắc họa nên một hình tượng anh hùng mạnh mẽ, phi thường và đầy khí phách:

Từ ngữ và hình ảnh chỉ và miêu tả Từ Hải:

* Khách biên đình: Chỉ người khách từ xa đến, gợi sự xuất hiện bất ngờ và khác biệt của Từ Hải.

* Râu hùm, hàm én, mày ngài: Miêu tả vẻ ngoại hình oai phong, dũng mãnh nhưng cũng không kém phần tuấn tú. "Râu hùm" gợi sự mạnh mẽ, dữ dằn; "hàm én" và "mày ngài" lại mang nét thanh tú, lịch lãm.

* Vai năm tấc rộng, thân mười thước cao: Hình ảnh cường tráng, vóc dáng phi thường, vượt trội so với người thường.

* Đường đường một đấng anh hào: Khẳng định vị thế, phẩm chất cao quý và khí phách của một bậc anh hùng.

* Côn quyền hơn sức: Nhấn mạnh sức mạnh thể chất vượt trội.

* Lược thao gồm tài: Thể hiện tài năng mưu lược, khả năng chỉ huy và giải quyết vấn đề.

* Đội trời, đạp đất ở đời: Khí thế hiên ngang, tầm vóc lớn lao, không chịu khuất phục trước bất kỳ điều gì.

* Họ Từ, tên Hải, vốn người Việt Đông: Giới thiệu lai lịch một cách dứt khoát, rõ ràng.

* Giang hồ quen thú vẫy vùng: Miêu tả cuộc sống tự do, phóng khoáng, không bị ràng buộc.

* Gươm đàn nửa gánh, non sông một chèo: Hình ảnh lãng tử, vừa có sức mạnh (gươm) vừa có tâm hồn nghệ sĩ (đàn), lại mang trong mình chí lớn (non sông một chèo - tự mình gánh vác).

* Anh hùng: Trực tiếp gọi Từ Hải là anh hùng, thể hiện sự ngưỡng mộ.

* Tâm phúc tương cờ: Đánh giá cao sự chân thành, đáng tin cậy của Từ Hải.

* Mắt xanh chẳng để ai vào: Ngợi khen sự tinh tế, kén chọn và trân trọng của Từ Hải đối với người mình để ý.

* Lượng cả bao dong: Dù không trực tiếp miêu tả, nhưng qua lời đáp của Kiều, có thể thấy Từ Hải là người có tấm lòng rộng lớn, bao dung.

* Tri kỷ: Từ Hải tự nhận mình là người tri kỷ của Kiều, cho thấy sự đồng điệu sâu sắc trong tâm hồn.

* Con mắt tinh đời: Lời khen ngợi của Từ Hải dành cho Kiều cũng phản ánh sự tinh anh, khả năng nhìn người của chính ông.

Nhận xét về thái độ của tác giả:

Qua những từ ngữ và hình ảnh trên, có thể thấy rõ thái độ ngưỡng mộ, trân trọng và ca ngợi của Nguyễn Du dành cho nhân vật Từ Hải. Tác giả đã sử dụng những mỹ từ, những hình ảnh kỳ vĩ, phi thường để khắc họa Từ Hải như một người anh hùng lý tưởng, hội tụ cả sức mạnh, tài năng, khí phách và một tâm hồn phóng khoáng, trượng nghĩa.

Nguyễn Du không chỉ miêu tả vẻ bề ngoài oai phong mà còn đi sâu vào thế giới nội tâm, thể hiện sự chân thành, trọng tình nghĩa của Từ Hải. Việc Từ Hải xuất hiện như một người giải cứu, một người thấu hiểu và trân trọng Kiều càng làm nổi bật thái độ yêu mến và kỳ vọng của tác giả vào nhân vật này. Từ Hải hiện lên như một biểu tượng của sức mạnh và sự tự do, một hình mẫu anh hùng mà Nguyễn Du gửi gắm niềm tin và khát vọng.

Trong đoạn trích trên có một số điển tích, điển cố đáng chú ý sau:

* Gái thuyền quyên: Đây là một điển cố chỉ người con gái đẹp. "Thuyền quyên" vốn là tên một loài chim đẹp. Dùng hình ảnh chim thuyền quyên để ví von vẻ đẹp của người phụ nữ.

* Mắt xanh: Đây là một điển cố xuất phát từ câu chuyện Bá Nha và Chung Tử Kỳ. Bá Nha gảy đàn, Chung Tử Kỳ nghe và hiểu được ý đàn. Khi Tử Kỳ mất, Bá Nha đập đàn và thề không gảy nữa vì không còn ai hiểu tiếng đàn của mình. "Mắt xanh" chỉ sự trân trọng, quý mến, nhận ra và hiểu được giá trị của người khác. Trong đoạn trích, Từ Hải nói "Mắt xanh chẳng để ai vào" ý chỉ sự kén chọn và trân trọng của Kiều.

* Mây rồng: Đây là một điển tích thường dùng để chỉ những người tài giỏi, phi thường gặp gỡ và kết hợp với nhau. "Rồng" thường được ví với người quân tử, bậc anh hùng, còn "mây" có thể ví với người đẹp. Câu "Tấn Dương được thấy mây rồng có phen" ý chỉ Thúy Kiều cảm thấy may mắn khi được gặp gỡ một người như Từ Hải.

* Tri kỷ: Đây là một điển cố chỉ người bạn tâm giao, hiểu thấu lòng nhau. Câu "Tri kỉ trước sau mấy người" thể hiện sự trân trọng của Từ Hải khi tìm được người hiểu mình như Thúy Kiều.

* Sánh phượng, cưỡi rồng: Đây là một điển cố thường dùng để chúc phúc cho đôi vợ chồng, ví von sự xứng đôi vừa lứa và cuộc hôn nhân tốt đẹp, cao quý. Phượng và rồng là những linh vật tượng trưng cho sự cao sang, quyền quý và hạnh phúc.

Những điển tích, điển cố này không chỉ làm cho ngôn ngữ của đoạn trích thêm phần trang trọng, hàm súc mà còn gợi lên những liên tưởng văn hóa sâu sắc, làm nổi bật vẻ đẹp và khí chất của các nhân vật.

Văn bản trên kể về cuộc gặp gỡ và sự nên duyên giữa Từ Hải, một trang anh hùng, và Thúy Kiều, một người con gái xinh đẹp. Đoạn trích tập trung vào ấn tượng ban đầu của hai người về nhau, sự đồng điệu trong tâm hồn qua lời đối đáp, và cuối cùng là việc họ trở thành một đôi vợ chồng xứng đôi vừa lứa.