Câu 1

Trái Đất – ngôi nhà chung của nhân loại – đang từng ngày lên tiếng cảnh báo trước những tổn thương do chính con người gây ra, khiến vấn đề bảo vệ môi trường trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.Hiện nay, môi trường đang bị ô nhiễm nghiêm trọng ở nhiều nơi, đặc biệt là không khí, nguồn nước và đất đai. Nguyên nhân chủ yếu là do rác thải sinh hoạt, chất thải công nghiệp và khí thải từ phương tiện giao thông. Tình trạng sử dụng nhựa tràn lan và khai thác tài nguyên quá mức cũng gây ảnh hưởng lớn đến hệ sinh thái. Bên cạnh đó, ý thức bảo vệ môi trường của một bộ phận người dân vẫn còn hạn chế. Tuy nhiên, đã có nhiều hoạt động tích cực nhằm nâng cao nhận thức và bảo vệ môi trường. Dù vậy, vấn đề này vẫn cần được quan tâm và hành động mạnh mẽ hơn.Bảo vệ môi trường giữ vai trò vô cùng quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của con người cũng như toàn bộ sinh vật trên Trái Đất. Môi trường cung cấp những điều kiện thiết yếu như không khí trong lành, nguồn nước sạch, đất đai màu mỡ và tài nguyên thiên nhiên phục vụ đời sống. Khi môi trường được gìn giữ, con người sẽ có điều kiện sống khỏe mạnh, hạn chế bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Ngược lại, ô nhiễm môi trường có thể gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng như biến đổi khí hậu, thiên tai, suy giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng tiêu cực đến kinh tế – xã hội. Không chỉ vậy, môi trường còn gắn liền với đời sống tinh thần, tạo nên không gian sống hài hòa, cân bằng cho con người. Vì thế, bảo vệ môi trường không chỉ là bảo vệ thiên nhiên mà còn là bảo vệ chính cuộc sống, sức khỏe và tương lai lâu dài của nhân loại.

Câu 2

Giữa vòng xoáy danh lợi, lựa chọn sống giản dị và thuận theo tự nhiên chính là cách con người gìn giữ phẩm giá và sự tự do của tâm hồn.Thực vậy, qua bài thơ Nhàn của Nguyễn Bỉnh Khiêm và Thu điếu của Nguyễn Khuyến, hình tượng người ẩn sĩ hiện lên với những vẻ đẹp riêng. Từ đó, đề bài yêu cầu làm rõ điểm giống và khác nhau của hai hình tượng này.

Việc đặt hai tác phẩm ra so sánh không nhằm mục đích khen chê hơn kém, mà dựa trên cơ sở cùng đề tài và cảm hứng về người ẩn sĩ, qua đó làm nổi bật những điểm tương đồng và khác biệt trong quan niệm sống cũng như phong cách nghệ thuật của mỗi tác giả.Từ những điểm chung và riêng ấy, việc đặt hai tác phẩm cạnh nhau sẽ giúp làm nổi bật rõ hơn vẻ đẹp của hình tượng người ẩn sĩ trong từng sáng tác.Nguyễn Bỉnh Khiêm – nhà thơ, nhà tri thức lớn thế kỉ XVI – để lại dấu ấn với giọng thơ giàu tính triết lí, thể hiện lối sống thanh cao, thoát khỏi vòng danh lợi; Nhàn ra đời trong thời điểm ông lui về ở ẩn giữa xã hội nhiều biến động. Ngược lại, Nguyễn Khuyến – nhà thơ tiêu biểu cuối thế kỉ XIX – lại mang đến tiếng thơ trữ tình sâu lắng, gắn bó với làng quê và chất chứa nỗi niềm thời thế; Thu điếu được viết khi ông cáo quan về quê, thể hiện tâm trạng cô đơn và trăn trở.

Từ hai nhan đề và đề tài ấy, có thể thấy cùng một hình tượng người ẩn sĩ nhưng lại được cảm nhận qua những sắc thái tư tưởng khác nhau, vừa gần gũi vừa có chiều sâu đối sánh.Cả hai bài thơ đều mang đến một cảm nhận chung về nhan đề và đề tài gắn với hình tượng người ẩn sĩ trong văn học trung đại Việt Nam. Nhan đề bài “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm trực tiếp khái quát quan niệm sống nhàn tản, rời xa danh lợi để hòa mình vào thiên nhiên, sống ung dung tự tại. Trong khi đó, bài thơ của Nguyễn Khuyến không có nhan đề trực tiếp về “nhàn” nhưng qua bức tranh mùa thu và tâm trạng nhân vật trữ tình, đặc biệt là cảm xúc “thẹn với ông Đào”, vẫn gợi lên rõ nét đời sống ẩn dật và suy tư của một bậc nho sĩ lui về ở ẩn.Về đề tài, cả hai tác phẩm đều hướng tới cuộc sống ẩn dật của người trí thức trong xã hội phong kiến, lấy thiên nhiên làm chốn gửi gắm tâm hồn và bộc lộ thái độ trước danh lợi. Tuy nhiên, mỗi bài thơ lại thể hiện một sắc thái khác nhau: Nguyễn Bỉnh Khiêm coi “nhàn” là lựa chọn chủ động, mang ý nghĩa triết lí sâu sắc và sự an nhiên tự tại; còn Nguyễn Khuyến lại thể hiện một nỗi lòng thời thế, trong đó “nhàn” gắn với sự bất lực, cô đơn và nhiều day dứt.Như vậy, từ nhan đề đến đề tài, hai bài thơ vừa có sự gặp gỡ ở hình tượng người ẩn sĩ và không gian thiên nhiên, vừa có sự khác biệt về chiều sâu tư tưởng, qua đó làm phong phú thêm cách nhìn về lối sống “nhàn” trong văn học trung đại Việt Nam.

Từ sự gặp gỡ trong hình tượng người ẩn sĩ và quan niệm sống thanh cao, có thể thấy hai bài thơ trước hết có nhiều điểm tương đồng nổi bật về nội dung và tư tưởng.Điểm giống nhau nổi bật giữa hai bài thơ trước hết là cùng xây dựng hình tượng người ẩn sĩ – những trí thức rời xa chốn quan trường, lui về sống hòa mình với thiên nhiên. Cả Nguyễn Bỉnh Khiêm và Nguyễn Khuyến đều lựa chọn không gian thôn dã, gắn với cây, nước, mùa màng, mây trời… như một nơi gửi gắm tâm hồn thanh sạch, tránh xa vòng danh lợi và sự bon chen nơi “lao xao” của cuộc đời.Bên cạnh đó, cả hai tác phẩm đều thể hiện một thái độ chung đối với danh lợi: xem nhẹ công danh, phú quý và đề cao đời sống tinh thần. Dù cách thể hiện khác nhau, nhưng đều hướng đến khẳng định giá trị của sự thanh thản nội tâm, sống thuận theo tự nhiên, không bị ràng buộc bởi quyền lực hay vật chất.Ngoài ra, cả hai bài thơ đều mang đậm dấu ấn của triết lí nhân sinh phương Đông, coi thiên nhiên là môi trường lý tưởng để con người tìm về sự cân bằng, chiêm nghiệm cuộc đời. Hình tượng ẩn sĩ vì thế không chỉ là một con người cụ thể mà còn là biểu tượng cho lối sống cao khiết, vượt lên trên những ràng buộc đời thường.

Từ nền tảng tương đồng, hai tác phẩm rẽ theo hai hướng biểu đạt khác nhau, tạo nên sự đa dạng trong cảm thụ.Bên cạnh những điểm tương đồng, hai bài thơ cũng có nhiều khác biệt rõ nét, trước hết là ở quan niệm về chữ “nhàn”. Với Nguyễn Bỉnh Khiêm, “nhàn” là một lựa chọn chủ động, xuất phát từ sự tỉnh táo và triết lí sống sâu sắc. Ông coi việc rời xa danh lợi là cách để giữ gìn nhân cách, sống ung dung, tự tại giữa thiên nhiên. Ngược lại, ở Nguyễn Khuyến, “nhàn” không hoàn toàn là sự lựa chọn tự do mà mang nhiều sắc thái bất đắc dĩ, là sự lui về trong bối cảnh thời cuộc rối ren, chứa đựng nỗi buồn và tâm trạng cô đơn của người trí thức cuối mùa.Thứ hai, giọng điệu và cảm xúc trong hai bài thơ cũng khác nhau. Bài “Nhàn” mang giọng điệu nhẹ nhàng, hóm hỉnh, có phần tự tin và ung dung, thể hiện sự an nhiên của một con người đã vượt lên trên danh lợi. Trong khi đó, thơ Nguyễn Khuyến lại thấm đẫm nỗi buồn, sự trầm lắng và suy tư, đặc biệt là cảm giác “thẹn với ông Đào” gợi nên tâm trạng day dứt trước thời thế.Thứ hai, giọng điệu và cảm xúc trong hai bài thơ cũng khác nhau. Bài “Nhàn” mang giọng điệu nhẹ nhàng, hóm hỉnh, có phần tự tin và ung dung, thể hiện sự an nhiên của một con người đã vượt lên trên danh lợi. Trong khi đó, thơ Nguyễn Khuyến lại thấm đẫm nỗi buồn, sự trầm lắng và suy tư, đặc biệt là cảm giác “thẹn với ông Đào” gợi nên tâm trạng day dứt trước thời thế.Cuối cùng, cách thể hiện hình tượng ẩn sĩ cũng có sự khác biệt: Nguyễn Bỉnh Khiêm xây dựng hình tượng ẩn sĩ như một mẫu hình lí tưởng, mang tính triết lí và chuẩn mực; còn Nguyễn Khuyến lại khắc họa ẩn sĩ gần với tâm trạng con người thực, giàu cảm xúc đời thường và mang dấu ấn bi kịch thời đại.Như vậy, nếu Nguyễn Bỉnh Khiêm thể hiện một lối sống “nhàn” tích cực, chủ động thì Nguyễn Khuyến lại gửi gắm một “nhàn” đầy tâm sự, phản ánh sâu sắc nỗi niềm của người trí thức trước biến động xã hội.

Sự giống và khác nhau giữa hai bài thơ có thể lí giải từ nhiều phương diện, đặc biệt là bối cảnh lịch sử – xã hội và vị thế, tâm thế của mỗi nhà thơ.Trước hết, điểm giống nhau bắt nguồn từ truyền thống tư tưởng của Nho giáo trong văn học trung đại. Cả Nguyễn Bỉnh Khiêm và Nguyễn Khuyến đều là những nhà nho từng gắn bó với con đường khoa cử, vì vậy đều chịu ảnh hưởng quan niệm “xuất – xử”: khi thời thế thuận lợi thì ra giúp đời, khi xã hội rối ren thì lui về ở ẩn. Chính nền tảng tư tưởng ấy khiến cả hai cùng gặp nhau ở hình tượng ẩn sĩ, cùng hướng về thiên nhiên và xem nhẹ danh lợi, coi đó là nơi gìn giữ nhân cách thanh cao.Tuy nhiên, sự khác biệt lại xuất phát từ hoàn cảnh lịch sử và tâm thế cá nhân. Nguyễn Bỉnh Khiêm sống ở thế kỉ XVI, thời kì xã hội phong kiến có nhiều biến động nhưng vẫn còn không gian để ông chủ động lựa chọn lui về ẩn dật. Vì thế, “nhàn” trong thơ ông mang tính triết lí, chủ động và tích cực. Ngược lại, Nguyễn Khuyến sống vào cuối thế kỉ XIX, khi đất nước rơi vào cảnh mất nước, xã hội khủng hoảng, con đường cứu nước của nhà nho gần như bế tắc. Do đó, việc lui về ở ẩn không còn là lựa chọn thanh thản mà trở thành sự bất lực, day dứt, tạo nên sắc thái buồn bã trong thơ ông.Ngoài ra, khác biệt còn đến từ phong cách nghệ thuật và cá tính sáng tạo của mỗi tác giả. Nguyễn Bỉnh Khiêm thiên về triết lí, khái quát, giọng thơ ung dung; còn Nguyễn Khuyến thiên về trữ tình, giàu cảm xúc, phản ánh sâu sắc tâm trạng con người trước thời cuộc.Như vậy, từ cùng một hình tượng ẩn sĩ nhưng do khác biệt về thời đại và tâm thế, hai nhà thơ đã tạo nên hai cách nhìn “nhàn” vừa thống nhất về giá trị tinh thần, vừa phong phú về sắc thái biểu hiện.

Từ những điểm tương đồng và khác biệt đã phân tích, có thể khẳng định rằng hai tác phẩm đều mang giá trị sâu sắc cả về nội dung tư tưởng lẫn nghệ thuật biểu hiện.ề nội dung, cả hai tác phẩm đều góp phần khắc họa hình tượng người ẩn sĩ trong văn học trung đại Việt Nam, thể hiện quan niệm sống thanh cao, coi nhẹ danh lợi và hướng về thiên nhiên. Qua đó, các tác giả gửi gắm những triết lí nhân sinh sâu sắc: Nguyễn Bỉnh Khiêm đề cao sự ung dung, tự tại như một lựa chọn sống tích cực; còn Nguyễn Khuyến lại bộc lộ nỗi niềm thời thế, sự day dứt của người trí thức trước xã hội suy tàn.Về nghệ thuật, cả hai bài thơ đều sử dụng ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh, kết hợp hài hòa giữa tả cảnh và tả tình, tạo nên những bức tranh thiên nhiên vừa chân thực vừa giàu ý nghĩa biểu tượng. Đặc biệt, giọng điệu trữ tình – triết lí giúp làm nổi bật chiều sâu tâm trạng và tư tưởng của tác giả.Như vậy, hai bài thơ không chỉ có giá trị văn học mà còn có giá trị nhân văn sâu sắc, góp phần làm phong phú thêm hình tượng người trí thức Việt Nam trong văn học trung đại.

Tóm lại, hai bài thơ “Nhàn” (Nguyễn Bỉnh Khiêm) và bài thơ thu của Nguyễn Khuyến đã làm nổi bật hình tượng người ẩn sĩ trong văn học trung đại với những nét riêng tiêu biểu. Dù cùng hướng tới thiên nhiên và lối sống thanh cao, mỗi tác phẩm lại thể hiện một cách nhìn khác nhau về “nhàn”: một bên là sự ung dung, chủ động lựa chọn lối sống an nhiên; một bên là tâm trạng buồn bã, day dứt trước thời cuộc. Qua đó, cả hai bài thơ đều mang giá trị tư tưởng và nghệ thuật sâu sắc, góp phần làm phong phú hình tượng người trí thức Việt Nam trong văn học trung đại.

Câu 1

-Tiếc thương sinh thái là:

+ Nỗi buồn, mất mát của con người khi môi trường tự nhiên bị suy thoái hoặc biến mất.

Câu 2

-Bài viết trên được trình bày theo trình tự

Bài viết được trình bày theo trình tự diễn dịch kết hợp với thời gian và logic: bắt đầu từ thực trạng biến đổi khí hậu → giới thiệu và giải thích khái niệm “tiếc thương sinh thái” → đưa ra các dẫn chứng cụ thể → cuối cùng mở rộng, cập nhật tình hình hiện nay và tác động của hiện tượng này.

Câu 3

- Tác giả đã sử dụng bằng chứng để cung cấp thông tin cho người đọc:

+Kết quả nghiên cứu khoa của các học giả (về khái niệm “tiếc thương sinh thái”)

+ Dẫn chứng thực tế từ các cộng đồng chịu ảnh hưởng của biến đổi khí hậu (như người Inuit, các nhóm bản địa…

+ Số liệu khảo sát cụ thể về cảm xúc, tâm lí của con người (đặc biệt là giới trẻ) trước biến đổi khí hậu.

Câu 4

Tác giả lựa chọn cách tiếp cận vấn đề biến đổi khí hậu từ góc nhìn mới mẻ, đó là phương diện tâm lí con người. Không chỉ phân tích những hậu quả hữu hình đối với tự nhiên, bài viết còn làm nổi bật những tổn thương vô hình trong cảm xúc và tinh thần qua khái niệm “tiếc thương sinh thái”. Bên cạnh đó, việc kết hợp giữa các nghiên cứu khoa học, dẫn chứng thực tế và số liệu khảo sát đã giúp lập luận trở nên chặt chẽ, đáng tin cậy. Cách triển khai này khiến vấn đề trở nên gần gũi hơn, giúp người đọc hiểu sâu sắc và có ý thức hơn trong việc bảo vệ môi trường sống.

Câu 5

Điều khiến tôi ấn tượng và suy ngẫm nhiều nhất từ bài viết là mối quan hệ gắn bó chặt chẽ giữa con người và thiên nhiên. Khi môi trường bị biến đổi hoặc suy thoái, con người không chỉ chịu ảnh hưởng về điều kiện sống mà còn bị tổn thương về mặt tinh thần. Những cảnh quan quen thuộc mất đi kéo theo cảm giác hụt hẫng, tiếc nuối và lo lắng cho tương lai. Điều đó cho thấy thiên nhiên không chỉ là nơi sinh tồn mà còn là một phần ký ức và cảm xúc của mỗi người. Vì vậy, việc bảo vệ môi trường cần được nhìn nhận như một trách nhiệm thiết yếu. Mỗi cá nhân cần thay đổi nhận thức và hành động để góp phần gìn giữ thiên nhiên. Chỉ khi đó, con người mới có thể bảo vệ được cuộc sống bền vững cho hiện tại và mai sau.