Trong dòng văn học Việt Nam hiện đại, Thạch Lam là cây bút giàu chất trữ tình, thường hướng ngòi bút vào những số phận nhỏ bé và những rung động tinh tế của đời sống. Truyện ngắn Trở về là một tác phẩm tiêu biểu, thể hiện sâu sắc tình cảm gia đình và bi kịch của sự xa cách trong tâm hồn con người. Đoạn trích đã khắc họa cuộc gặp gỡ giữa Tâm và mẹ sau nhiều năm xa cách, qua đó làm nổi bật sự thay đổi trong tình cảm và nhận thức của nhân vật.

Trước hết, hoàn cảnh trở về của Tâm gợi lên nhiều suy ngẫm. Sáu năm xa quê, anh chỉ gửi tiền về mà không một lời hỏi han, không quan tâm đến mẹ. Điều đó cho thấy sự vô tâm, lạnh nhạt trong tình cảm của Tâm khi bị cuốn vào cuộc sống nơi thành thị. Khi trở về, khung cảnh ngôi nhà “yên lặng”, “cũ kỹ”, “xơ xác” đã gợi lên sự nghèo khó, hiu quạnh, đồng thời phản ánh cuộc sống cô đơn của người mẹ già. Không gian ấy cũng là phông nền làm nổi bật tâm trạng xa lạ, ngỡ ngàng của Tâm khi đứng trước chính nơi mình từng gắn bó.

Cuộc gặp gỡ giữa hai mẹ con là điểm nhấn cảm động của đoạn trích. Người mẹ hiện lên với hình ảnh già nua, nghèo khổ nhưng vẫn đầy yêu thương: “ứa nước mắt”, “run run”, “không nói được”. Những chi tiết ấy thể hiện tình mẫu tử sâu nặng, sự mong nhớ và xúc động khi gặp lại con. Ngược lại, Tâm lại tỏ ra lúng túng, xa cách. Những câu hỏi của anh trở nên gượng gạo, khó khăn, chứng tỏ tình cảm đã phai nhạt. Đặc biệt, khi biết về cô Trinh – người từng gắn bó với mình – Tâm lại thờ ơ, không quan tâm. Điều đó càng cho thấy sự thay đổi trong tâm hồn anh: từ một người gắn bó với quê hương trở thành kẻ xa lạ với chính quá khứ của mình.

Sự đối lập giữa tình cảm của người mẹ và thái độ của Tâm được đẩy lên cao ở cuối đoạn trích. Người mẹ vẫn ân cần hỏi han, lo lắng cho con từng chút một, còn Tâm thì lạnh nhạt, trả lời qua loa, thậm chí cảm thấy khó chịu. Hành động đưa tiền cho mẹ một cách “kiêu ngạo” càng làm nổi bật sự xa cách ấy. Với Tâm, tiền bạc dường như thay thế cho tình cảm, trong khi với người mẹ, điều bà cần chỉ là sự quan tâm, gần gũi của con. Hình ảnh người mẹ “rơm rớm nước mắt” khi nhận tiền khiến người đọc không khỏi xót xa.

Qua đoạn trích, Thạch Lam đã thể hiện một cách tinh tế bi kịch của những con người rời xa quê hương: họ có thể thành đạt hơn về vật chất nhưng lại đánh mất những giá trị tình cảm thiêng liêng. Đồng thời, tác giả cũng ca ngợi tình mẫu tử sâu nặng, bền bỉ, dù thời gian và khoảng cách có thể làm phai nhạt tình cảm từ một phía.

Nghệ thuật của đoạn trích cũng rất đặc sắc với lối viết nhẹ nhàng, giàu cảm xúc, miêu tả tâm lí tinh tế. Ngôn ngữ giản dị nhưng giàu sức gợi, đặc biệt là việc xây dựng những chi tiết nhỏ như ánh mắt, giọng nói, cử chỉ đã làm nổi bật nội tâm nhân vật.

Tóm lại, đoạn trích trong “Trở về” không chỉ là câu chuyện về một cuộc đoàn tụ mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của tình thân. Đó là những tình cảm giản dị nhưng thiêng liêng, mà nếu con người vô tình đánh mất thì sẽ không gì có thể bù đắp được.

Câu 1.

Bài thơ được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2.

• Người bộc lộ cảm xúc: nhân vật “tôi” (người con).
• Cuộc gặp gỡ: giữa người con và người mẹ trong đêm khuya.
  → Đây là cuộc gặp gỡ tình cờ, giản dị nhưng đầy ấm áp tình mẹ con.

Câu 3.

• Biện pháp tu từ: so sánh (“hơi ấm hơn nhiều chăn đệm”).
• Tác dụng:
  
• • Làm nổi bật hơi ấm của ổ rơm.
  • Nhấn mạnh tình mẹ ấm áp, chân thành còn quý hơn vật chất.
  • Gợi cảm xúc xúc động, gần gũi.

Câu 4.

Hình ảnh “ổ rơm”:

• Là hình ảnh giản dị, mộc mạc của làng quê.
• Không chỉ là chỗ nằm mà còn là biểu tượng của tình mẹ, sự chở che.
• Thể hiện hơi ấm tình người, tình gia đình vượt lên sự thiếu thốn.

Câu 5.

Cảm hứng chủ đạo:

→ Ca ngợi tình mẹ ấm áp, thiêng liêng và vẻ đẹp tình người trong cuộc sống nghèo khó.

Câu 6.

 (Đoạn văn 5–7 câu)

Bài thơ “Hơi ấm ổ rơm” của Nguyễn Duy để lại trong em nhiều cảm xúc sâu sắc. Hình ảnh người mẹ nghèo nhưng giàu tình thương khiến em rất xúc động. Chi tiết mẹ nhường chỗ ngủ và ủ ấm con bằng ổ rơm giản dị cho thấy tình yêu thương vô điều kiện. Dù thiếu thốn vật chất, tình mẹ vẫn luôn ấm áp hơn mọi chăn đệm đầy đủ. Qua đó, em hiểu rằng hạnh phúc không nằm ở sự giàu sang mà ở tình cảm chân thành. Bài thơ giúp em thêm yêu quý và trân trọng mẹ của mình hơn. Em cũng tự nhắc bản thân phải sống biết ơn và yêu thương gia đình.