Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và nghệ thuật đặc sắc. Về nội dung, tác giả khắc họa nhiều cảnh đời bất hạnh: người lính chết trận, kẻ lỡ làng, phận đàn bà truân chuyên, người nghèo đói không nơi nương tựa. Họ đều chịu chung số phận đau khổ, sống lay lắt và chết trong cô quạnh, không ai thấu hiểu. Qua đó, nhà thơ bày tỏ niềm xót thương vô hạn trước kiếp người nhỏ bé giữa xã hội đầy biến động và chiến tranh. Đoạn thơ không chỉ là tiếng khóc thương cho những linh hồn bơ vơ mà còn là lời tố cáo hiện thực tàn nhẫn đã đẩy con người vào bước đường cùng. Về nghệ thuật, tác giả sử dụng thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, giọng thơ bi thiết, thống thiết. Hình ảnh gợi tả chân thực, ám ảnh; điệp ngữ “cũng có kẻ” lặp lại nhiều lần làm nổi bật những thân phận khác nhau nhưng cùng chung nỗi đau, tạo nên âm hưởng thương cảm sâu lắng.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ gợi lên nỗi chờ đợi mòn mỏi và bi kịch của người phụ nữ có chồng ra trận. Nàng hiện lên giữa “mưa” và “gió”, cô đơn giữa đất trời rộng lớn. Dù niềm sum họp đã đến với nhiều người, nàng vẫn đứng đó, ôm lời hẹn cũ và nỗi nhớ khôn nguôi. Người chồng “chẳng bao giờ về nữa”, để lại phía sau một đời chờ đợi. Hình ảnh hóa đá không chỉ nói về thân xác mà còn là sự hóa đá của niềm tin, của nỗi cô đơn và thời gian dài đằng đẵng. Qua bao biến động của đất nước, chiến tranh gây ra biết bao chia lìa, mất mát. Nỗi đau riêng của nàng cũng là nỗi đau chung của nhiều người vợ. Câu thơ nhấn mạnh sự hi sinh thầm lặng và lòng thủy chung son sắt. Nàng Vọng Phu trở thành biểu tượng đẹp nhưng đầy xót xa về đức hi sinh và tình nghĩa vợ chồng sâu nặng.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là một cô gái thôn quê đã có sự thay đổi khi “đi tỉnh về”. Trước hết, “em” xuất hiện với vẻ ngoài khác lạ: khăn nhung, quần lĩnh, áo cài khuy bấm… Những trang phục ấy gợi sự thị thành, mới mẻ nhưng cũng khiến “anh” cảm thấy xa lạ. Qua cái nhìn của “anh”, ta thấy “em” dường như đã bị cuốn theo vẻ hào nhoáng nơi phố thị mà phần nào quên đi nét mộc mạc ban đầu. Tuy nhiên, “em” không phải người xấu hay thay lòng, mà chỉ là cô gái trẻ tò mò, muốn làm đẹp và thay đổi bản thân. Điều làm bài thơ trở nên sâu sắc chính là lời nhắn nhủ tha thiết: hãy giữ “nguyên quê mùa”, giữ nét chân chất vốn có. Nhân vật “em” vì thế trở thành biểu tượng cho vẻ đẹp truyền thống của người con gái nông thôn – dịu dàng, giản dị. Qua hình tượng ấy, nhà thơ bày tỏ tình yêu quê hương và trân trọng những giá trị bình dị, tự nhiên, không phô trương.