Đoạn trích trong **“Văn tế thập loại chúng sinh”** của Nguyễn Du đã khắc họa sâu sắc số phận bi thương của những kiếp người bất hạnh trong xã hội xưa, qua đó thể hiện tấm lòng nhân đạo bao la của tác giả. Trước hết, nội dung đoạn thơ mở ra bức tranh tang thương về những con người chết vì chiến tranh: “Buổi chiến trận mạng người như rác”, hình ảnh so sánh mạnh mẽ đã tố cáo sự tàn khốc của thời loạn lạc. Không chỉ có người lính bỏ mình nơi trận mạc, Nguyễn Du còn xót thương những kiếp người lỡ làng, những phụ nữ “liều tuổi xanh buôn nguyệt bán hoa”, sống trong tủi nhục, cô đơn. Bên cạnh đó là những kẻ nghèo khổ, lang thang “nằm cầu gối đất”, sống lay lắt và chết trong quạnh quẽ. Điệp ngữ “Cũng có kẻ” lặp lại nhiều lần vừa tạo nhịp điệu trầm buồn, vừa nhấn mạnh sự đa dạng của các hạng người trong xã hội, tất cả đều chung một nỗi đau. Nghệ thuật sử dụng hình ảnh giàu sức gợi, giọng điệu thương cảm, bi thiết đã làm nổi bật cảm hứng nhân đạo sâu sắc. Qua đoạn trích, Nguyễn Du không chỉ bày tỏ niềm xót thương vô hạn đối với những linh hồn cô độc mà còn gián tiếp lên án xã hội phong kiến bất công, qua đó khẳng định giá trị nhân văn bền vững của tác phẩm.

Trong bài thơ “Chân quê” của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là một cô gái thôn quê vừa hồn nhiên, duyên dáng, vừa có sự đổi thay khi tiếp xúc với chốn thị thành. Trước hết, “em” vốn mang vẻ đẹp mộc mạc, giản dị với “yếm lụa sồi”, “dây lưng đũi”, “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ, quần nái đen” – những trang phục đậm hồn quê Bắc Bộ. Đó không chỉ là cách ăn mặc mà còn là biểu tượng của nét đẹp truyền thống, của sự chân chất, nền nã. Tuy nhiên, sau một lần “đi tỉnh về”, em đã thay đổi: “khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng, áo cài khuy bấm”. Sự thay đổi ấy cho thấy em ít nhiều bị cuốn hút bởi vẻ hào nhoáng nơi phố thị. Dẫu vậy, “em” không hề bị phê phán gay gắt mà hiện lên qua cái nhìn yêu thương, lo lắng của “anh”. Lời trách nhẹ nhàng thực chất là lời van nài: “Em hãy giữ nguyên quê mùa”. Điều đó chứng tỏ “em” vẫn là người con gái đáng trân trọng, chỉ đang đứng trước ranh giới giữa truyền thống và đổi thay. Qua nhân vật “em”, Nguyễn Bính thể hiện nỗi băn khoăn trước sự phai nhạt của hồn quê, đồng thời khẳng định vẻ đẹp bền vững của những giá trị mộc mạc, chân thành trong tâm hồn người con gái Việt Nam.

Hình tượng nàng Vọng Phu trong bài thơ trò truyện với nàng Vọng Phu của Vương Trọng hiện lên vừa dung dị vừa bi tráng . Nàng là hình ảnh của lòng thủy chung , của niềm tin không hề phai nhạt dù thời gian và chiến tranh bao trùm mọi thứ . Những hình ảnh như " đứng trong mưa, trong gió ", "cô đơn giữ mây trời" , rồi " hoá đá" khắc hoạ nỗi chờ đợi tê tái , không chỉ là nỗi buồn cá nhân mà còn là nỗi đu chung của bao người vợ trong cảnh đất nước " qua trăm trận binh đao " . Việc nhà thơ biến nỗi chờ thành đá vừa cho thấy ý chí kiên định , vừa nhấn mạnh độ tàn nhẫn của thời cuộc : người chờ bị đóng băng trong thời gian , niềm tin chở thành tượng đài buồn .Đặc biệt , câu kết nói đến việc ta hoá đá đợi triệu lần nỗi đợi