Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh đã thể hiện sâu sắc tấm lòng nhân đạo bao la của Nguyễn Du đối với những kiếp người bất hạnh trong xã hội cũ. Bằng điệp ngữ “Cũng có kẻ…”, tác giả mở ra hàng loạt số phận khác nhau: người lính chết trận, kẻ lỡ làng một kiếp, người nghèo đói lang thang nơi đầu đường xó chợ. Chiến tranh hiện lên khốc liệt qua hình ảnh “buổi chiến trận mang người như rác”, “ngọn lửa ma trơi”, gợi cảnh chết chóc thê lương, oan khuất. Đặc biệt, nỗi đau của người phụ nữ “đau đớn thay phận đàn bà” cho thấy sự cảm thương sâu sắc trước những thân phận nhỏ bé bị vùi dập. Nghệ thuật liệt kê kết hợp với hình ảnh giàu sức gợi và giọng điệu bi thiết đã tạo nên âm hưởng xót xa, ai oán. Qua đó, Nguyễn Du không chỉ bày tỏ niềm thương cảm đối với các vong hồn mà còn tố cáo xã hội đầy bất công đã đẩy con người vào cảnh khổ đau, chết chóc.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ hiện lên đầy ám ảnh và xúc động, biểu tượng cho nỗi chờ đợi thủy chung, son sắt của người vợ có chồng ra trận. Nàng đứng “trong mưa, trong gió / cô đơn giữa mây trời”, gợi nên dáng hình nhỏ bé nhưng bền bỉ trước không gian rộng lớn và khắc nghiệt của thời gian. Sự hóa đá không chỉ là sự biến đổi của thân xác mà còn là sự hóa đá của niềm tin, của nỗi cô đơn và tháng năm chờ đợi mòn mỏi. Qua đó, tác giả không chỉ khắc họa bi kịch riêng của một người phụ nữ mà còn gợi nhắc đến bao kiếp người vợ trong chiến tranh, sống trong hy vọng rồi dần chìm vào tuyệt vọng khi “người ấy chẳng bao giờ về nữa”. Hình tượng nàng Vọng Phu vì thế trở thành biểu tượng cho đức hi sinh thầm lặng và nỗi đau dài lâu của người phụ nữ Việt Nam trong những năm tháng binh đao.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là cô gái thôn quê mộc mạc nhưng đang có sự thay đổi khi tiếp xúc với chốn thị thành. Sau chuyến “đi tỉnh về”, em xuất hiện với “khăn nhung, quần lĩnh”, “áo cài khuy bấm”, những trang phục mang hơi hướng tân thời. Sự thay đổi ấy khiến nhân vật “anh” không khỏi ngỡ ngàng, tiếc nuối vẻ đẹp chân chất xưa kia. Tuy nhiên, “em” không hẳn là người đánh mất mình, mà chỉ đang bị cuốn theo sức hấp dẫn của cái mới. Qua lời nhắc nhở tha thiết: “Van em! Em hãy giữ nguyên quê mùa”, ta cảm nhận được vẻ đẹp vốn có của em chính là nét dịu dàng, giản dị trong “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ”, trong hương đồng gió nội. Nhân vật “em” vì thế trở thành biểu tượng cho vẻ đẹp truyền thống của người con gái quê – trong sáng, tự nhiên và đằm thắm. Qua hình tượng ấy, Nguyễn Bính bộc lộ tình yêu tha thiết với hồn quê và bày tỏ niềm trân trọng những giá trị văn hóa dân gian mộc mạc, bền lâu.