Đoạn trích trên (trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du) thể hiện sâu sắc tư tưởng nhân đạo lớn lao và tấm lòng thương cảm bao la của tác giả đối với những số phận bất hạnh trong xã hội cũ. Bằng điệp ngữ “cũng có kẻ”, nhà thơ mở ra bức tranh rộng lớn về những kiếp người khổ đau: người lính chết trận, kẻ chinh phụ lỡ làng, người phụ nữ phải “buôn nguyệt bán hoa”, kẻ hành khất không nơi nương tựa. Qua đó, Nguyễn Du tố cáo chiến tranh phi nghĩa và xã hội phong kiến tàn nhẫn đã đẩy con người vào cảnh “mạng người như rác”, “sống nhờ hàng xứ, chết vùi đường quan”. Nội dung đoạn trích thấm đẫm tinh thần nhân đạo khi cất lên tiếng khóc thương cho “một kiếp người” nhỏ bé, đặc biệt là nỗi đau của người phụ nữ trong xã hội bất công. Về nghệ thuật, tác giả sử dụng thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, kết hợp hình ảnh gợi cảm như “ngọn lửa ma trơi”, “tiếng oan văng vẳng” tạo âm hưởng bi thiết, ám ảnh. Giọng điệu vừa xót xa vừa ai oán đã làm nổi bật giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc của tác phẩm.

Trong bài thơ, hình tượng “nàng Vọng Phu” hiện lên như một biểu tượng đẹp đẽ mà bi thương của người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh và chia li. Lấy cảm hứng từ truyền thuyết dân gian về người vợ bồng con chờ chồng đến hóa đá, tác giả đã khắc họa “nàng Vọng Phu” không chỉ là một con người cụ thể mà còn là hóa thân của nỗi đợi chờ mòn mỏi, của tình yêu thủy chung son sắt. Hình ảnh người phụ nữ ôm con đứng nơi đầu núi, mắt hướng về phương xa gợi cảm giác cô đơn, khắc khoải nhưng cũng đầy kiên định. Sự hóa đá không chỉ nói đến nỗi đau tột cùng mà còn tôn vinh đức hi sinh và lòng chung thủy bất biến trước thời gian. Qua hình tượng này, ta liên tưởng đến truyền thuyết về Vọng Phu – một câu chuyện đã in sâu trong tâm thức dân tộc. “Nàng Vọng Phu” vì thế trở thành biểu tượng của đức hi sinh thầm lặng, của sức mạnh tinh thần bền bỉ, đồng thời gợi lên niềm xót xa trước những mất mát do chiến tranh gây ra. Hình tượng ấy vừa giàu chất hiện thực, vừa đậm màu sắc huyền thoại, để lại trong lòng người đọc sự cảm phục và xúc động sâu sắc.

Trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên như biểu tượng cho sự đổi thay của người con gái thôn quê trước sức hút của chốn thị thành. “Em” xuất hiện trong sự chờ đợi tha thiết của “anh”, nhưng lại khiến anh ngỡ ngàng bởi diện mạo khác lạ: “khăn nhung, quần lĩnh”, “áo cài khuy bấm”. Những trang phục mang hơi hướng thành thị ấy đối lập với hình ảnh mộc mạc trước kia như “yếm lụa sồi”, “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ”. Qua sự đối lập này, “em” được khắc họa là cô gái trẻ đang đứng giữa hai thế giới: một bên là nét đẹp truyền thống chân quê, một bên là sự hào nhoáng mới mẻ. Tuy không trực tiếp bộc lộ tâm trạng, nhưng sự thay đổi của “em” đã làm “hương đồng gió nội bay đi ít nhiều”, gợi nỗi tiếc nuối về sự phai nhạt bản sắc quê hương. Nhân vật “em” vì thế không chỉ là một cô gái cụ thể mà còn mang ý nghĩa biểu tượng cho vẻ đẹp truyền thống đang bị thử thách trước làn sóng đô thị hóa. Qua đó, nhà thơ thể hiện tình yêu tha thiết với nét đẹp chân quê và mong muốn gìn giữ những giá trị giản dị, thuần hậu của làng quê Việt Nam.