Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ hiện lên đầy ám ảnh và xót xa. Nàng là biểu tượng cho người vợ thủy chung son sắt, mòn mỏi chờ chồng giữa “mưa, gió”, giữa bao biến động của “đất nước qua trăm trận binh đao”. Sự hóa đá không chỉ là sự hóa thân của thân xác mà còn là sự kết tinh của niềm tin, của nỗi cô đơn và thời gian chờ đợi. Những câu hỏi dồn dập “Thế để đâu những lời / Ta đã hẹn…” như xoáy sâu vào bi kịch của lời thề dang dở, của hạnh phúc bị chiến tranh chia cắt. Nỗi đau ấy không chỉ của riêng nàng mà còn là nỗi đau chung của bao người vợ trong chiến tranh – những con người sống trong hi vọng rồi tuyệt vọng. Tuy vậy, sự hóa đá ấy không hề vô nghĩa; đó còn là khát vọng chấm dứt cảnh chờ mong triền miên cho “những người vợ muôn đời”. Qua hình tượng Vọng Phu, tác giả bày tỏ niềm cảm thương sâu sắc với số phận người phụ nữ và lên án chiến tranh phi nghĩa đã cướp đi hạnh phúc lứa đôi.

Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du đã khắc họa sâu sắc số phận bi thương của những con người nhỏ bé trong xã hội cũ. Qua hàng loạt hình ảnh như kẻ “mắc vào khóa lính”, người “lỡ làng một kiếp”, hay kẻ “nằm cầu gối đất”, tác giả tái hiện bức tranh về những kiếp người trôi dạt, chết chóc vì chiến tranh, nghèo đói và bất công. Đặc biệt, câu thơ “Buổi chiến trận mạng người như rác” là lời tố cáo đanh thép hiện thực tàn khốc, nơi sinh mạng con người bị rẻ rúng. Bên cạnh đó, Nguyễn Du dành niềm xót thương sâu sắc cho thân phận người phụ nữ với nỗi “đau đớn thay phận đàn bà”, qua đó thể hiện tấm lòng nhân đạo bao la. Về nghệ thuật, đoạn thơ sử dụng thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, kết hợp điệp ngữ “Cũng có kẻ…” tạo giọng điệu ai oán, dồn dập, như một bản thống kê những cảnh đời bất hạnh. Hình ảnh giàu sức gợi, ngôn ngữ trang trọng mà thấm đẫm cảm xúc đã làm nổi bật giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc của tác phẩm.