Đoạn trích trong “Văn tế thập loại chúng sinh” của Nguyễn Du thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và nghệ thuật đặc sắc của tác phẩm. Về nội dung, nhà thơ đã khắc họa nhiều số phận bất hạnh trong xã hội cũ: người lính chết trận, kẻ buôn bán lỡ làng, người hành khất không nơi nương tựa… Tất cả đều có chung một kết cục đau thương, cô độc. Qua đó, Nguyễn Du bày tỏ niềm xót thương vô hạn trước “thập loại chúng sinh” – những kiếp người nhỏ bé, bị lãng quên giữa dòng đời nghiệt ngã. Tiếng than “thương thay cũng một kiếp người” vang lên như lời ai điếu cho những phận đời chìm nổi. Về nghệ thuật, đoạn thơ sử dụng thể song thất lục bát giàu nhạc điệu, kết hợp điệp ngữ “cũng có kẻ” tạo nhịp điệu dồn dập, tăng sức gợi tả. Hình ảnh giàu tính biểu cảm như “mạng người như rác”, “ngọn lửa ma trơi” làm nổi bật không khí tang thương, ám ảnh. Đoạn trích vì thế vừa thấm đẫm tinh thần nhân văn, vừa giàu giá trị nghệ thuật đặc sắc.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ “Trò chuyện với nàng Vọng Phu” của Vương Trọng gợi lên nỗi xúc động sâu xa về số phận người phụ nữ trong chiến tranh. Nàng hiện ra giữa “mưa, gió”, “cô đơn giữa mây trời”, mang dáng vẻ lặng lẽ, bền bỉ của người vợ mòn mỏi chờ chồng. Không chỉ là một truyền thuyết, nàng trở thành biểu tượng cho biết bao người phụ nữ Việt Nam thủy chung son sắt. Câu hỏi day dứt “hay đâu ta hóa đá niềm tin” đã nâng ý nghĩa hình tượng lên tầm khái quát: hóa đá không chỉ vì nỗi đau, mà còn vì niềm tin, vì lời hẹn ước không nguôi. Qua đó, nhà thơ bày tỏ sự thấu hiểu trước “nỗi khổ của người vợ chờ chồng”, đồng thời khẳng định vẻ đẹp đức hi sinh thầm lặng. Hình tượng nàng Vọng Phu vì thế vừa bi thương vừa cao cả, là lời tri ân đối với những người phụ nữ đã gửi trọn tuổi xuân cho sự chờ đợi và cho vận mệnh đất nước.

Trong bài thơ “Chân quê” của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên là hình ảnh cô gái thôn quê đang có sự đổi thay sau một lần “đi tỉnh về”. Trước hết, “em” được khắc họa qua sự thay đổi trong trang phục: khăn nhung, quần lĩnh, áo cài khuy bấm… Những chi tiết ấy cho thấy “em” đã bị ảnh hưởng bởi lối ăn mặc thị thành, khác xa với vẻ mộc mạc vốn có như áo tứ thân, khăn mỏ quạ. Tuy nhiên, nhân vật “em” không trực tiếp bộc lộ tâm trạng mà được nhìn qua ánh mắt và cảm xúc của “anh”. Qua lời trách yêu pha chút hờn dỗi “em làm khổ tôi”, ta cảm nhận được nỗi tiếc nuối và lo lắng của chàng trai trước sự phai nhạt của nét đẹp chân quê. Dù thay đổi, “em” vẫn gợi lên vẻ duyên dáng, trẻ trung của người con gái quê, đồng thời trở thành biểu tượng cho hồn quê đang đứng trước sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Qua nhân vật này, nhà thơ thể hiện tình yêu tha thiết với vẻ đẹp giản dị, thuần hậu của làng quê Việt Nam.