Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh đã thể hiện sâu sắc giá trị nhân đạo và tài năng nghệ thuật của Nguyễn Du. Về nội dung, tác giả khắc họa nhiều cảnh đời bất hạnh: kẻ “mắc vào khóa lính” bỏ mình nơi chiến trận, người lỡ làng một kiếp thanh xuân, kẻ hành khất sống lay lắt qua ngày. Họ đều có chung số phận đau thương, chết trong cô độc, không người thừa nhận: “Ai chồng con tá biết là cậy ai?”. Qua đó, Nguyễn Du bày tỏ niềm xót thương vô hạn đối với những kiếp người nhỏ bé bị xã hội và chiến tranh vùi dập. Giá trị nhân đạo của đoạn trích nằm ở tấm lòng cảm thông sâu sắc, ở tiếng khóc thương cho “thập loại chúng sinh” – những linh hồn bơ vơ, không nơi nương tựa.Về nghệ thuật, tác giả sử dụng điệp cấu trúc “Cũng có kẻ…” kết hợp liệt kê để mở rộng đối tượng thương cảm, tạo giọng điệu ai oán, dồn dập. Hình ảnh giàu sức gợi như “mang người như rác”, “ngọn lửa ma trơi” càng làm nổi bật sự thảm khốc và bi thương. Ngôn ngữ trang trọng mà thấm đẫm cảm xúc đã tạo nên âm hưởng thống thiết, lay động lòng người.