Đoạn trích trong Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du thể hiện sâu sắc tấm lòng nhân đạo bao la và cái nhìn hiện thực thấm thía của nhà thơ đối với những kiếp người bất hạnh trong xã hội cũ. Qua điệp ngữ “Cũng có kẻ…”, tác giả lần lượt khắc họa nhiều hạng người: kẻ bị bắt lính phải “dãi dầu nghìn dặm”, người chết trận “mạng người như rác”, người phụ nữ “buôn nguyệt bán hoa”, kẻ hành khất “nằm cầu gối đất”. Mỗi số phận là một mảnh đời cơ cực, lầm than, không chỉ sống trong khổ đau mà chết đi cũng không được yên nghỉ. Đặc biệt, tiếng kêu “Đau đớn thay phận đàn bà” như xoáy sâu vào nỗi bất công của xã hội phong kiến, bộc lộ niềm xót thương day dứt.Về nghệ thuật, đoạn trích giàu giá trị biểu cảm với thể thơ song thất lục bát nhịp nhàng, âm hưởng bi thương, cùng hệ thống hình ảnh gợi tả ám ảnh: “ngọn lửa ma trơi”, “đạn lạc tên rơi”, “chết vùi đường quan”. Biện pháp liệt kê kết hợp điệp cấu trúc tạo nên giọng điệu thống thiết, như một khúc ai ca cho những linh hồn cô khổ. Qua đó, Nguyễn Du không chỉ cất tiếng khóc thương mà còn thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc, trân trọng giá trị của mỗi kiếp người.

Hình tượng “nàng Vọng Phu” trong đoạn thơ hiện lên đầy ám ảnh và xúc động. Nàng đứng đó giữa mưa gió, giữa “niềm sum họp đã vào từng cánh cửa”, còn mình thì cô đơn giữa mây trời. Sự đối lập ấy càng làm nổi bật nỗi chờ đợi mỏi mòn và số phận lẻ loi của người vợ có chồng ra trận. Người chồng “chẳng bao giờ về nữa”, chiến tranh khiến đất nước “qua trăm trận binh đao”, lở bồi dâu bể, nhưng nàng vẫn thủy chung son sắt. Nàng hóa đá không chỉ vì nỗi đau mà còn vì niềm tin, vì lời hẹn ước chưa tròn. Cái hóa đá ấy là sự kết tinh của tình yêu, của đức hi sinh và lòng chung thủy sắt son. Thời gian có thể trôi qua “mấy ngàn năm”, nhưng nỗi đợi chờ vẫn như còn nguyên đó. Nàng Vọng Phu trở thành biểu tượng cho biết bao người phụ nữ Việt Nam trong chiến tranh: lặng lẽ, bền bỉ, chịu đựng và giàu đức hi sinh. Qua hình tượng ấy, ta càng thấu hiểu hơn nỗi đau của những người vợ chờ chồng và càng trân trọng giá trị của hòa bình hôm nay.

Nhân vật “em” trong bài thơ Chân quê của Nguyễn Bính là hình ảnh tiêu biểu cho người con gái làng quê mộc mạc, duyên dáng nhưng đang có sự đổi thay khi tiếp xúc với chốn thị thành. Trước kia, “em” gắn với những nét đẹp truyền thống như áo tứ thân, khăn mỏ quạ, quần nái đen – những trang phục đậm hồn quê, làm nên vẻ đẹp giản dị, chân chất. Thế nhưng sau lần “đi tỉnh về”, em xuất hiện với khăn nhung, quần lĩnh, áo cài khuy bấm – những thứ xa lạ với làng quê. Sự thay đổi ấy khiến nhân vật “tôi” cảm thấy bâng khuâng, tiếc nuối vì sợ mất đi vẻ đẹp nguyên sơ vốn có. Tuy vậy, lời thơ không hề trách móc gay gắt mà chan chứa yêu thương qua tiếng “van em” tha thiết. Qua hình tượng “em”, Nguyễn Bính thể hiện nỗi trăn trở trước sự phai nhạt của nét đẹp truyền thống, đồng thời bộc lộ tình yêu sâu nặng với hồn quê và bản sắc dân tộc.