Trong thư gửi các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa, Bác Hồ đã căn dặn: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận. Anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”. Quả thực, đấu tranh cho bản sắc dân tộc cũng là một khía cạnh của bảo vệ độc lập của đất nước. Việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc chính là nhiệm vụ hàng đầu của thế hệ trẻ ngày nay.

Văn hóa là một phạm trù rất rộng, bao gồm cả những giá trị vật chất và tinh thần của con người. Ngôn ngữ, trang phục, hội họa, âm nhạc, phong cách sống,…đều là văn hóa. Bản sắc văn hóa dân tộc chính là những nét riêng trong đời sống văn hóa, giúp phân biệt dân tộc này với dân tộc khác. Giữ gìn bản sắc đồng nghĩa với trân trọng, gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa truyền thống.

Việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc là trách nhiệm của mỗi con người trong bất cứ thời đại nào. Tuy nhiên, hiện nay điều này đang trở thành nhiệm vụ cấp bách hơn bao giờ hết. Toàn cầu hóa đang nối liền các nền văn hóa trên thế giới, cho con người cơ hội giao lưu, cởi mở. Để có thể tiếp thu tinh hoa tri thức nhân loại mà không trở thành những kẻ “mất gốc”, sính ngoại, cực đoan thì ta cần biết phát huy lòng tự tôn dân tộc, đề cao bản sắc. Giữ gìn bản sắc cho thấy tình yêu quê hương đất nước, tinh thần trách nhiệm, lòng biết ơn của mỗi con người. Đó là cách ta khẳng định vị thế quốc gia và của chính bản thân mình khi đứng trước thế giới rộng lớn. Văn hóa dễ đi vào lòng người, hấp dẫn công chúng nên đấu tranh trên mặt trận văn hóa cũng vô cùng cam go.

Ngày nay, đa phần các bạn trẻ đều ý thức được nghĩa vụ của mình trong việc giữ gìn bản sắc dân tộc. Người trẻ biết đề cao tinh thần đoàn kết dân tộc, tận dụng mọi lợi thế để quảng bá vẻ đẹp của quê hương, xây dựng hình ảnh con người Việt Nam thân thiện – tài giỏi trong mắt bạn bè quốc tế. Thế hệ trẻ có quan điểm rõ ràng trong việc tiếp thu văn hóa nước ngoài, dựa trên gốc rễ dân tộc mà học tập. Văn hóa dân gian ngày càng được đề cao, làm mới mà không mất đi giá trị cốt lõi. Trong chương trình Rap Việt, các rapper như Melodic, Double2T đã đưa hình ảnh làng quê, vùng núi của Việt Nam vào những tiết mục của mình và nhận được sự ủng hộ của khán giả. Ngược lại, vẫn có một bộ phận người trẻ có tư duy bảo thủ, không chịu đổi mới hoặc coi thường truyền thống, đi ngược lại với thuần phong mỹ tục.

Hành trình phát triển của đất nước là câu chuyện hàng ngàn năm. Đất nước độc lập, tự do thì con người mới hạnh phúc. Chính vì vậy, mỗi cá nhân cần nhận thức rõ ràng về trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ, nâng tầm bản sắc văn hóa dân tộc.

Trong bài thơ “Chân quê” của Nguyễn Bính, nhân vật “em” hiện lên như một hình ảnh đối lập giữa vẻ đẹp truyền thống và sự thay đổi theo thời đại. Sự thay đổi này được thể hiện qua trang phục tân thời khi “em” trở về từ tỉnh: “Khăn nhung, quần lĩnh rộn ràng/ Áo cài khuy bấm”. Sự thay đổi này khiến tác giả cảm thấy xót xa, nuối tiếc vẻ đẹp mộc mạc, giản dị trước đây của “em” với “yếm lụa sồi”, “áo tứ thân”, “khăn mỏ quạ”. Sự thay đổi của “em” không chỉ là sự thay đổi về trang phục mà còn là sự thay đổi về tâm hồn, khiến cho “hương đồng gió nội bay đi ít nhiều”. Tác giả lo sợ rằng “em” sẽ đánh mất đi bản sắc văn hóa, gốc gác của mình. Chính vì vậy, tác giả đã tha thiết “Van em! Em hãy giữ nguyên quê mùa”, mong muốn “em” trở lại với vẻ đẹp chân chất, bình dị vốn có, để giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc. “Em” là hình ảnh đại diện cho những người phụ nữ nông thôn đang dần bị cuốn theo lối sống hiện đại, xa rời những giá trị văn hóa truyền thống.

Thông điệp của bài thơ “Chân quê” là sự trân trọng vẻ đẹp truyền thống, mộc mạc của người phụ nữ Việt Nam và nỗi lo sợ về sự thay đổi, đánh mất bản sắc văn hóa quê hương khi tiếp xúc với những điều mới mẻ, hiện đại. Tác giả mong muốn người yêu giữ gìn vẻ đẹp chân quê, giản dị như xưa, vì đó mới là vẻ đẹp đáng quý và phù hợp với tình yêu, với quê hương.

Xác định biện pháp tu từ

Trong câu thơ “Hương đồng gió nội bay đi ít nhiều”, có thể nhận thấy các biện pháp tu từ sau:

• Ẩn dụ: “Hương đồng gió nội” ẩn dụ cho vẻ đẹp mộc mạc, giản dị của quê hương. Sự thay đổi của em khi đi tỉnh về khiến cho vẻ đẹp ấy phai nhạt đi.

• Nói giảm, nói tránh: “Bay đi ít nhiều” là cách nói giảm, nói tránh về sự mất mát, phai nhạt của vẻ đẹp quê hương. Thay vì nói “Hương đồng gió nội mất đi”, tác giả dùng “bay đi ít nhiều” để giảm nhẹ sự mất mát, đồng thời thể hiện sự tiếc nuối nhẹ nhàng.

• Đảo ngữ: Thông thường, người ta sẽ nói “ít nhiều bay đi”, nhưng tác giả lại viết “bay đi ít nhiều” để nhấn mạnh sự biến mất, sự thay đổi đang diễn ra.

Phân tích tác dụng

Các biện pháp tu từ trên kết hợp với nhau tạo nên hiệu quả nghệ thuật đặc sắc:

• Gợi hình: Câu thơ gợi ra một hình ảnh vô hình nhưng lại rất cụ thể về sự phai nhạt của vẻ đẹp quê hương. “Hương đồng gió nội” vốn là những thứ thuộc về tự nhiên, không thể nắm bắt, nay lại “bay đi”, càng nhấn mạnh sự biến đổi khó cưỡng.

• Biểu cảm: Câu thơ thể hiện sự tiếc nuối, hụt hẫng của tác giả trước sự thay đổi của người em. Sự thay đổi ấy không chỉ là về trang phục, mà còn là sự thay đổi trong tâm hồn, trong cách sống.

• Nhấn mạnh: Việc sử dụng biện pháp đảo ngữ và nói giảm nói tránh càng làm nổi bật sự mất mát, phai nhạt của vẻ đẹp quê hương. Tác giả không trực tiếp phê phán sự thay đổi của em, nhưng qua câu thơ, người đọc có thể cảm nhận được nỗi buồn và sự lo lắng của tác giả về sự mai một của những giá trị truyền thống.

Các loại trang phục được liệt kê trong bài thơ:

• Khăn nhung
• Quần lĩnh
• Áo cài khuy bấm
• Yem lua soi
• Dây lưng đũi nhuộm hồi
• Áo tứ thân
• Khăn mỏ quạ
• Quần nái đen

Ý nghĩa tượng trưng của các loại trang phục:

• Khăn nhung, quần lĩnh, áo cài khuy bấm:
  Đại diện cho sự thay đổi, cách tân theo hướng hiện đại, tân thời, nhưng có phần xa lạ với vẻ đẹp truyền thống, chân quê.
• Yếm lụa sồi, dây lưng đũi nhuộm hồi, áo tứ thân, khăn mỏ quạ, quần nái đen: Đại diện cho vẻ đẹp truyền thống, mộc mạc, giản dị của người con gái quê hương. Đây là những trang phục gắn liền với hình ảnh thôn quê, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Nhan đề "Chân quê" gợi cho em liên tưởng và cảm nhận về:

• Vẻ đẹp mộc mạc, giản dị của thôn quê:
  "Chân quê" gợi lên hình ảnh những gì thuộc về gốc gác, bản chất của làng quê, những điều bình dị, đơn sơ nhất.
• Tình yêu và niềm tự hào về quê hương:
  Nhan đề thể hiện tình cảm trân trọng, yêu mến của tác giả đối với những giá trị truyền thống, những nét đẹp văn hóa đặc trưng của quê hương.
• Sự đối lập giữa vẻ đẹp truyền thống và sự thay đổi: Nhan đề gợi ra sự đối lập giữa vẻ đẹp mộc mạc, chân chất của quê hương với những thay đổi, ảnh hưởng từ cuộc sống thành thị. Trong bài thơ, sự thay đổi của cô gái khi "đi tỉnh về" đã làm nối bật lên vẻ đẹp
  "chân quê" mà tác giả muốn giữ gìn.

Bài thơ "Chân quê" được viết theo thể thơ lục bát.