Tác phẩm gợi cho em suy nghĩ rằng trong thời đại ngày nay, học sinh, sinh viên và tầng lớp trí thức không nên coi bằng cấp hay danh hiệu là mục tiêu cuối cùng. Những “mảnh giấy” hay “nét son” chỉ có ý nghĩa khi gắn với tri thức thật, năng lực thật và tinh thần cống hiến. Vì vậy, trách nhiệm của người trẻ là học tập nghiêm túc, rèn luyện đạo đức, nuôi dưỡng lí tưởng sống cao đẹp và ý thức trách nhiệm với đất nước. Mỗi học sinh, sinh viên, trí thức cần biến kiến thức thành hành động thiết thực, đóng góp vào sự phát triển của xã hội. Chỉ khi tri thức đi đôi với trách nhiệm và cống hiến, con người mới thực sự có giá trị đối với đất nước

Nghĩa tường minh

Hai câu thơ miêu tả kết quả thi cử, đỗ đạt:

• “Mảnh giấy” là tờ giấy ghi tên người đỗ trong khoa thi.
• “Thân giáp bảng”, “mặt văn khôi” chỉ người thi đỗ cao, được vinh danh bằng bảng vàng, mực son.

→ Bề ngoài, câu thơ nói về vinh quang, danh vọng của người đỗ đạt trong con đường khoa cử.

Nghĩa hàm ẩn

Qua hình ảnh “mảnh giấy”, “nét son”, tác giả mỉa mai, phê phán:

• Sự phù phiếm, hình thức của công danh khoa cử.
• Giá trị con người bị quy định chỉ bởi một tờ giấy, vài nét mực, không phản ánh thực tài, nhân cách.

→ Hai câu thơ thể hiện giọng điệu trào phúng, bộc lộ thái độ châm biếm sâu cay đối với xã hội phong kiến nặng nề hư danh.

Tuổi trẻ, khoảng thời gian đẹp nhất trong cuộc đời mỗi người, là lúc chúng ta tràn đầy nhiệt huyết, khát khao và hoài bão. Tuy nhiên, tuổi trẻ cũng là lúc ta dễ lạc lối, sa ngã nếu không có sự định hướng đúng đắn. Bởi vậy, sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng chính là chiếc la bàn giúp tuổi trẻ vững bước trên hành trình trưởng thành. Là một học sinh, tôi nhận thấy có nhiều giải pháp thiết thực để giúp chúng ta, những người trẻ tuổi, sống có trách nhiệm hơn.

 Sống có trách nhiệm không chỉ đơn thuần là hoàn thành nghĩa vụ cá nhân mà còn là sự nhận thức sâu sắc về vai trò của mình trong xã hội. Trách nhiệm với bản thân thể hiện ở việc không ngừng học tập, rèn luyện để hoàn thiện bản thân, sống lành mạnh và có mục tiêu phấn đấu. Trách nhiệm với cộng đồng thể hiện ở việc tuân thủ pháp luật, tích cực tham gia các hoạt động xã hội, đóng góp sức mình xây dựng một môi trường sống tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít bạn trẻ đang sống thiếu trách nhiệm. Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Xã hội, có đến 60% số bạn trẻ được hỏi cho biết họ chưa nhận thức rõ về trách nhiệm của mình đối với cộng đồng. Một số bạn trẻ còn có lối sống buông thả, sa đà vào các tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, từ ảnh hưởng của môi trường sống, sự thiếu quan tâm giáo dục từ gia đình và nhà trường, đến tác động của lối sống thực dụng. Hậu quả của việc sống thiếu trách nhiệm là vô cùng nghiêm trọng.

Đối với cá nhân, các bạn trẻ có thể đánh mất định hướng, sa ngã vào các tệ nạn, trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Đối với cộng đồng, tình trạng vi phạm pháp luật, tệ nạn xã hội gia tăng sẽ cản trở sự phát triển của xã hội. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng giới trẻ ngày nay chịu nhiều áp lực từ học tập, thi cử, việc làm nên khó có thể dành thời gian cho các hoạt động xã hội. Quan điểm này không sai, nhưng sống có trách nhiệm không đồng nghĩa với việc phải hy sinh toàn bộ thời gian cá nhân. Chỉ cần mỗi bạn trẻ có ý thức và dành một phần thời gian nhỏ để tham gia các hoạt động vì cộng đồng, xã hội sẽ tốt đẹp hơn rất nhiều. Trước hết, mỗi cá nhân cần tự ý thức và nỗ lực. Việc tự đặt mục tiêu và lập kế hoạch rõ ràng trong học tập, công việc và cuộc sống giúp chúng ta có định hướng rõ ràng, tránh lãng phí thời gian và nguồn lực. Bên cạnh đó, rèn luyện kỹ năng sống như giao tiếp, làm việc nhóm, quản lý thời gian, giải quyết vấn đề… là những hành trang không thể thiếu để tự tin bước vào đời. Chúng ta có thể tham gia các khóa học, câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa để rèn luyện những kỹ năng này. Bên cạnh đó, tham gia hoạt động tình nguyện là cách tốt nhất để chúng ta thể hiện trách nhiệm với cộng đồng. Qua những hoạt động tình nguyện, chúng ta không chỉ giúp đỡ được những người khó khăn mà còn học hỏi được nhiều điều bổ ích, mở rộng mối quan hệ xã hội. Cuối cùng, sử dụng mạng xã hội một cách thông minh, tránh lan truyền thông tin sai lệch, độc hại, đồng thời dùng nó để kết nối, chia sẻ thông tin hữu ích, lan tỏa những giá trị tích cực cũng là một cách thể hiện trách nhiệm. Chị Nguyễn Thị Ánh Viên, vận động viên bơi lội nổi tiếng của Việt Nam, là một minh chứng điển hình cho việc tự đặt mục tiêu và nỗ lực không ngừng để đạt được thành công. Còn anh Nguyễn Hà Đông, cha đẻ của tựa game Flappy Bird, đã tự học lập trình và đạt được thành công vang dội, là tấm gương về sự tự học và nỗ lực không ngừng nghỉ. 

Gia đình, cái nôi nuôi dưỡng mỗi người, cũng có vai trò quan trọng trong việc hình thành ý thức trách nhiệm của con cái. Cha mẹ là tấm gương phản chiếu của con cái. Cha mẹ sống có trách nhiệm, gương mẫu sẽ là hình mẫu lý tưởng để con cái noi theo. Vì vậy, cha mẹ cần dạy con về những giá trị sống tốt đẹp như trung thực, nhân ái, trách nhiệm, biết ơn… Những giá trị này sẽ là nền tảng vững chắc để con cái sống có ích cho xã hội. Đồng thời, cha mẹ nên khuyến khích con cái tham gia các hoạt động xã hội, tình nguyện để con cái có cơ hội trải nghiệm, học hỏi và trưởng thành. Gia đình anh Nguyễn Ngọc Ký, người thầy giáo viết chữ bằng chân nổi tiếng, đã luôn động viên, khuyến khích anh vượt qua khó khăn, học tập và trở thành người có ích cho xã hội. Hay gia đình chị Nguyễn Thị Thu Hằng, Hoa hậu Việt Nam 2002, đã dạy chị về những giá trị sống tốt đẹp, giúp chị trở thành người phụ nữ thành đạt và có tấm lòng nhân ái. Không thể thiếu vai trò của nhà trường, nơi trang bị kiến thức và giáo dục nhân cách cho học sinh. Nhà trường cần lồng ghép giáo dục kỹ năng sống vào chương trình học để học sinh được trang bị đầy đủ những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống. Bên cạnh đó, việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa ý nghĩa như văn nghệ, thể thao, tình nguyện… không chỉ giúp học sinh giải trí mà còn giúp các em rèn luyện kỹ năng, phát triển toàn diện. Hơn nữa, nhà trường cần xây dựng môi trường học tập tích cực, lành mạnh, nơi học sinh cảm thấy được tôn trọng, yêu thương và được phát huy hết khả năng của mình. Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam và trường THPT FPT là những ví dụ điển hình cho việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa ý nghĩa và xây dựng môi trường học tập hiện đại, năng động, khuyến khích học sinh sáng tạo, khởi nghiệp. Cuối cùng, xã hội cũng cần chung tay góp sức. Các cơ quan truyền thông, báo chí, mạng xã hội cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục về lối sống có trách nhiệm, về những tấm gương người tốt việc tốt để giới trẻ noi theo. Các tổ chức, doanh nghiệp cần tạo điều kiện cho giới trẻ tham gia các hoạt động xã hội, tình nguyện để các em có cơ hội cống hiến và trưởng thành.

Và hơn hết, xã hội cần chung tay xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, không có tệ nạn xã hội, nơi giới trẻ được phát triển toàn diện. Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và nhiều doanh nghiệp đã có những đóng góp tích cực trong việc tạo điều kiện cho giới trẻ tham gia các hoạt động xã hội và cống hiến cho cộng đồng. 

Bản thân tôi, với tư cách là một học sinh, luôn tâm niệm sống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng. Tôi luôn cố gắng học tập tốt, rèn luyện đạo đức, tích cực tham gia các hoạt động của trường lớp và các hoạt động tình nguyện. Tôi tin rằng, mỗi hành động nhỏ của mình sẽ góp phần làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. 

Tóm lại, sống có trách nhiệm là một phẩm chất quan trọng mà mỗi bạn trẻ cần có để trưởng thành và đóng góp cho xã hội. Mỗi chúng ta hãy ý thức được vai trò, trách nhiệm của mình, từ đó có những hành động đúng đắn để trở thành những công dân có ích, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, giàu mạnh.

Câu 1 :

-Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật .

Câu 2 :

- Đối tượng trào phúng trong bài thơ là tác giả .

Câu 3 :

• Nghĩa của từ “làng nhàng”:
  “Làng nhàng” chỉ trạng thái tầm thường, không nổi bật, không giàu cũng chẳng nghèo, không thành công nhưng cũng không hoàn toàn thất bại.
• Tác dụng:
  Từ này góp phần thể hiện thái độ tự trào, tự giễu của tác giả về chính mình; đồng thời bộc lộ sự chán ngán, bất mãn trước một cuộc sống và con đường công danh không có điểm nhấn.

Câu 4 :

• Nghệ thuật trào phúng:
• • Sử dụng hình ảnh ẩn dụ: cờ – bạc để nói về đường đời, công danh.
  • Nói quá, nói mỉa: “đương dở cuộc”, “chửa thâu canh” đã “không còn nước”, “chạy làng”.
• Tác dụng:
  Làm nổi bật sự bế tắc, thất bại nhanh chóng, thể hiện giọng điệu chua chát, mỉa mai; qua đó tác giả vừa tự giễu mình vừa phê phán sự may rủi, vô nghĩa của con đường công danh.

Câu 5.

-Hai câu thơ thể hiện tâm trạng tự ý thức sâu sắc của tác giả. “Ngán cho mình” là cảm giác chán nản, thất vọng khi nhìn lại bản thân và cuộc đời chưa thành đạt. Tuy nhiên, câu sau lại mang giọng mỉa mai, châm biếm: dù thực tế không mấy vẻ vang nhưng xã hội vẫn có thể ban cho con người danh hiệu, công danh hình thức (“bia xanh, bảng vàng”). Qua đó, tác giả phê phán giá trị hư danh, đồng thời bộc lộ thái độ tỉnh táo trước danh lợi.

Câu 6 :

Từ nội dung và thông điệp của bài thơ " Tự trào " của Nguyễn Khuyến , em cho rằng giới trẻ ngày nay cần xác định cho mình lí tưởng sống đúng đắn và khát vọng cống hiến rõ ràng. Mỗi người không nên bằng lòng với lối sống tầm thường, “làng nhàng” hay chạy theo danh lợi hình thức. Giới trẻ cần không ngừng học tập, trau dồi tri thức, rèn luyện đạo đức và bản lĩnh sống. Đồng thời, phải dám nhìn thẳng vào hạn chế của bản thân để tự hoàn thiện mình. Việc cống hiến cho quê hương, đất nước không chỉ nằm ở lời nói mà phải thể hiện bằng hành động cụ thể, thiết thực. Mỗi đóng góp dù nhỏ cũng có ý nghĩa nếu xuất phát từ tinh thần trách nhiệm. Bên cạnh đó, giới trẻ cần biết sống nhân ái, chia sẻ và có ý thức cộng đồng. Chỉ khi sống có mục tiêu, có giá trị thật, con người mới tránh được sự mờ nhạt trong cuộc đời. Như vậy, tuổi trẻ cần sống tích cực để góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển.

Hồ Xuân Hương là một trong những nữ sĩ tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam, nổi tiếng với phong cách thơ Nôm độc đáo, giọng điệu trào phúng sắc sảo và cá tính mạnh mẽ. Thơ bà thường thể hiện tiếng nói phản kháng của người phụ nữ trước những bất công của xã hội phong kiến, đồng thời khẳng định giá trị, phẩm chất và khát vọng sống của con người cá nhân. Bài thơ “Đề đền Sầm Nghi Đống” là một tác phẩm tiêu biểu cho phong cách ấy. Qua việc mỉa mai, đả kích một viên tướng xâm lược bất tài, bài thơ không chỉ bộc lộ thái độ khinh bỉ đối với kẻ thù mà còn thể hiện rõ ý thức tự tôn dân tộc và khát vọng bình đẳng nam – nữ của tác giả.

Sầm Nghi Đống là một tướng trong đội quân xâm lược nhà Thanh do Tôn Sĩ Nghị thống lĩnh sang đánh nước ta. Mùa xuân 1789, khi vua Quang Trung tiến quân vào Thăng Long, sầm Nghi Đống đang trấn thủ ở đồn Ngọc Hồi bị đánh tan tành. Y đã treo cổ tự tử, kết thúc đời làm tướng của mình. Thể theo nguyện vọng của Hoa kiều, và truyền thống nhân đạo của dân tộc ta, vua Quãng Trung cho phép lập một đền thờ. Trước khi chết, hẳn viên tướng họ Sầm không ngờ rằng mấy chục năm sau có một người phụ nữ Việt Nam đã ngạo mạn đề vào đền mấy câu thơ sau:

Ghé mắt trông ngang thấy bảng treo

Kìa đền Thái thú đứng cheo leo

Ví đây đổi phận làm trai được

Thì sự anh hùng há bấy nhiễu.

Bài thơ không những thể hiện cái nhìn khinh rẻ một viên tướng xâm lược, mà còn nói lên khát vọng của bản thân tác giả và phụ nữ nói chung về sự bình đẳng nam nữ.

Hai câu đầu của bài thơ nói về ngôi đền. Đền là một nơi để thờ, lễ bái thành kính. Nhưng ở đây nhà thơ tỏ ra mình không hề có ý định đến vãn cảnh, càng không phải để lễ đền. Vì một lí do nào tình cờ bà đi ngang và tiện thể nhìn qua:

Ghé mắt trông ngang thấy bảng treo.

“Ghé mắt” nghĩa là không phải quay sang để nhìn cho rõ mà chỉ là nhìn nghiêng, nhìn chéo, có thể chỉ “liếc” qua. Đã “ghé mắt” lại “trông ngang”! Trông ngang vì nó chỉ ngang tầm với mình thôi mặc dù đó la “viên tướng”. Nhờ cái bảng treo, nữ sĩ mới biết đây là đền của “Thái thú”. Cách nhìn, cách thấy của Hồ Xuân Hương tỏ ra khinh thị, ngạo mạn. Ngôi đền dưới con mắt của Hồ Xuân Hương tiếp tục hiện ra với những nhận xét thật độc đáo:

Kìa đền Thái thú đứng cheo leo.

Nhà thơ có vẻ ngạc nhiên: “Kìa”. Hóa ra đó là đền sầm Nghi Đống, quan Thái thú xâm lược. Ngôi đền được xây trên cao, nhưng nó chẳng tạo ra được sự uy nghi, hùng vĩ đối với nữ sĩ, không thể khiến bà đứng ngước lên một cách kính cẩn mà bà chỉ thấy nó “đứng cheo leo”. Câu thơ đem đến cho người đọc cảm giác ngôi đền đó chẳng có gì vững chãi, đàng hoàng. Chữ “kìa” đầu câu, còn nói lên điều kinh ngạc của nhà thơ: đối với con người này, tại sao lại lập đền thờ? Tại sao lại biến ông ta thành “thần thánh’? Thực ra ở y có gì đáng để thờ như vậy đâu!... Tiếp đến hai câu sau, Hồ Xuân Hương không còn úp mở gì nữa và tỏ rõ thái độ “khinh ra mặt”:

Ví đây đổi phận làm trai được

Thì sự anh hùng há bấy nhiêu.

Đem chính mình ra so sánh với một ông thần là một điều “báng bổ bất kính”, nhưng còn coi mình hơn ông thần ấy thì sự bất kính lên đến đỉnh cao. Đại từ ngôi thứ nhất “đây” thường chỉ dùng để xưng hô trong trường hợp những người ngang hàng, hoặc là thân mật hoặc là coi thường. Đối với những người được thờ cúng coi như thánh, thần mà xưng như thế thì rất “xược”. Ý thơ thật là độc đáo và táo bạo! Nhà thơ đã lột trần chân tướng và giá trị thật của sầm Nghi Đống rằng hắn không đáng măt nam nhi! Chưa cần nói đến tội xâm lược mà ngay việc cầm quân, hẩn cũng tỏ ra không đủ tài, đủ sức chỉ huy, đến nỗi quân sĩ bị đối phương đánh tan tác, cuối cùng phải treo cổ tự tử cho khỏi nhục! Kẻ “anh hùng” đã tùng ra trận mạc đang được thờ trong đền kia thực ra còn không có tài không bằng một người đàn bà! Chỉ can dùng cụm từ “há bấy nhiêu”, Hồ Xuân Hương đã chỉ ra sự nghiệp một đời của “quan Thái thú” thảm hại đến nhường nào.

Với bốn câu thơ, Hồ Xuân Hương đã hạ bệ được một ông thần gọn gàng, duyên dáng mà cũng đanh đá, nghịch ngợm làm sao!

Hồ Xuân Hương luôn tự ý thức được tài năng, phẩm chất, giá trị của mình, ngay trong thái độ đối với các bậc mày râu. Với phong cách trào phúng, bà đã phê phán sự bất tài, sự kém cỏi của các bậc tự xưng là “quân tử”, “anh hùng”. Giá trị tư tưởng và nghệ thuật của bài thơ nằm ở chỗ, nó không dừng ở việc đánh giá, chê bai một viên tướng giăc mà nhà thơ muốn nói lên một tâm sự bức thiết hơn: khát vọng bình đắng nam và nữ.Không chỉ dừng lại ở việc bày tỏ thái độ khinh bỉ đối với một viên tướng xâm lược bất tài, bài thơ Đề đền Sầm Nghi Đống còn là tiếng nói mạnh mẽ khẳng định giá trị của con người cá nhân, đặc biệt là người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Qua giọng thơ trào phúng, sắc sảo mà đầy ngạo nghễ, Hồ Xuân Hương đã phá vỡ quan niệm trọng nam khinh nữ vốn ăn sâu trong tư tưởng đương thời. Bà dám đặt mình – một người phụ nữ – lên bàn cân so sánh với kẻ được tôn thờ như “thần thánh”, từ đó lật tẩy sự giả tạo của danh xưng “anh hùng”. Thái độ ấy thể hiện bản lĩnh cá nhân mạnh mẽ, ý thức sâu sắc về tài năng và phẩm giá của bản thân.

Về nghệ thuật, bài thơ gây ấn tượng bởi ngôn ngữ Nôm giản dị mà giàu sức biểu đạt, giọng điệu mỉa mai, đanh đá nhưng vẫn duyên dáng, thông minh. Cách dùng từ như “ghé mắt”, “trông ngang”, “đứng cheo leo”, “há bấy nhiêu” vừa gợi hình vừa hàm chứa ý nghĩa phê phán sâu cay. Kết cấu bài thơ chặt chẽ, ý thơ phát triển tự nhiên từ quan sát đến bình luận, từ giễu cợt đến khẳng định tư tưởng. Chính sự kết hợp hài hòa giữa nội dung nhân văn tiến bộ và nghệ thuật trào phúng độc đáo đã làm nên sức sống bền lâu của tác phẩm. Đề đền Sầm Nghi Đống xứng đáng là một trong những bài thơ tiêu biểu thể hiện tài năng và cá tính của “Bà chúa thơ Nôm” Hồ Xuân Hương.

Đề đền Sầm Nghi Đống là một bài thơ độc đáo không chỉ vì giá trị tư tưởng và cách đặt vấn đề táo bạo của nó, mà còn vì nghệ thuật thơ xuất sắc... Bài thơ này xứng là thơ của “bà chúa thơ Nôm”. Cách sử dụng từ thuần Việt, sắc sảo, sinh động, có sức gợi tả sâu sắc, kết cấu chặt chẽ, đầy kịch tính, gây nhiều hứng thú cho người đọc.

Tôi cho rằng tiếng cười không chỉ là cảm xúc giải trí nhất thời mà còn là một thứ vũ khí tinh thần đặc biệt sắc bén. Trong đời sống cũng như trong văn học, tiếng cười mang tính châm biếm, trào phúng có khả năng vạch trần những thói hư tật xấu, những biểu hiện giả dối, lạc hậu và những điều chưa hay, chưa đẹp tồn tại trong con người và xã hội. Không cần đến những lời phê phán nặng nề hay sự cưỡng ép, tiếng cười vẫn đủ sức khiến con người phải giật mình, xấu hổ và tự suy ngẫm để nhìn lại chính mình. Chính sự nhẹ nhàng nhưng sâu cay ấy làm cho tiếng cười trở nên dễ tiếp nhận, thấm thía và có sức tác động lâu dài. Hơn nữa, tiếng cười còn giúp giải tỏa căng thẳng, tạo nên bầu không khí cởi mở, giúp con người tiếp nhận sự phê bình một cách tự nhiên hơn. Nhờ đó, tiếng cười không chỉ mang lại niềm vui mà còn góp phần thanh lọc đời sống tinh thần, định hướng con người đến những giá trị tốt đẹp, nhân văn và tiến bộ của xã hội.

Từ “thiếu phụ” trong câu:

“Chợt một thiếu phụ bước vào với một đứa bé độ chín, mười tháng tuổi trên tay và một chú mèo con.”

có sắc thái nghĩa như sau:

• Chỉ người phụ nữ đã có chồng, thường còn trẻ, đang ở độ tuổi trung niên sớm.
• Mang sắc thái trang trọng, nhã nhặn, có phần cổ điển, khác với các từ thông dụng như người đàn bà, phụ nữ.
• Gợi lên hình ảnh người phụ nữ đã làm mẹ, có đời sống gia đình, tạo cảm giác chín chắn, đằm thắm.

Như vậy, việc dùng từ “thiếu phụ” không chỉ để xác định giới tính, độ tuổi mà còn giúp câu văn tăng tính gợi hình, gợi cảm, phù hợp với văn phong miêu tả.

BÀI 1: ĐỀN HÙNG

Sáng hôm ấy, mặt trời vừa ló dạng sau rặng núi, chiếu những tia nắng đầu tiên xuống sân trường rợp bóng cây xanh. Tiếng chim hót ríu ran trên hàng phượng vĩ như khúc nhạc mở đầu cho một ngày đầy hứng khởi. Tôi bước chân vào cổng trường, lòng rộn ràng lạ thường. Hôm nay, lớp tôi sẽ cùng nhau tham gia chuyến tham quan về nguồn tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng – Phú Thọ, nơi linh thiêng ghi dấu bao giá trị tinh thần, là biểu tượng cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Ngay từ khi nghe cô giáo thông báo kế hoạch, tôi đã háo hức đếm từng ngày. Đền Hùng – cái tên đã đi vào tâm thức người Việt từ thuở còn nằm trong nôi qua lời mẹ ru, qua những trang sách kể chuyện Vua Hùng dựng nước, qua những câu ca dao, truyền thuyết mà mỗi học sinh chúng tôi đều thuộc nằm lòng. Vậy mà hôm nay, tôi lại có cơ hội thật sự được đặt chân đến mảnh đất thiêng ấy, nơi từng được Bác Hồ căn dặn:

“Các Vua Hùng đã có công dựng nước,
Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.”

Chiếc xe bắt đầu lăn bánh rời khỏi cổng trường, mang theo tiếng nói cười rộn rã của chúng tôi. Con đường từ thành phố hướng về Phú Thọ hiện ra thật nên thơ. Qua ô cửa kính, tôi ngắm nhìn những cánh đồng lúa xanh mướt đang vào mùa trổ đòng, từng giọt sương sớm còn đọng trên lá, lấp lánh dưới nắng vàng. Xa xa, dãy núi Hùng sừng sững hiện ra trong làn sương mỏng, vừa hùng vĩ vừa linh thiêng như đang đón chào những đứa con trở về thăm cha ông. Càng đến gần, trái tim tôi càng rộn ràng, xen lẫn niềm tự hào và xúc động.

Đến nơi, chúng tôi được chào đón bằng làn gió nhẹ mang theo hương thơm dìu dịu của hoa rừng và mùi trầm hương thoang thoảng. Khu di tích Đền Hùng hiện lên giữa màu xanh ngút ngàn của núi Nghĩa Lĩnh – ngọn núi được xem là nơi hội tụ linh khí đất trời, là cội nguồn của dân tộc Việt. Từ chân núi, con đường dẫn lên đền được lát đá ong cổ kính, hai bên là hàng cây cổ thụ tỏa bóng râm mát. Dưới tán lá, những tia nắng vàng đan xen, tạo thành những vệt sáng lung linh như dát vàng lên từng bước chân.

Chúng tôi xếp hàng ngay ngắn, theo chân cô giáo và chú hướng dẫn viên. Chú kể rằng: “Khu di tích Đền Hùng có bốn ngôi đền chính và một lăng vua Hùng, được xây dựng qua nhiều thời kỳ. Mỗi viên đá, mỗi mái ngói đều là chứng nhân cho lòng tôn kính của người Việt đối với tổ tiên.” Tôi lắng nghe mà thấy lòng mình dâng lên niềm tự hào khó tả. Từng lời kể của chú như thổi bừng lên hình ảnh của những ngày xa xưa – thuở các vua Hùng dựng nước Văn Lang, những cánh đồng lúa đầu tiên được khai khẩn, những con người Việt đầu tiên chung sức xây dựng quê hương.

Bước chân lên những bậc đá quanh co, tôi vừa leo vừa ngước nhìn lên đỉnh núi. Mồ hôi lấm tấm trên trán, nhưng chẳng ai than mệt. Mỗi bậc đá như một dấu ấn của lịch sử, dẫn dắt chúng tôi đi dần về phía nguồn cội thiêng liêng. Gió từ rừng thổi về mát rượi, mang theo tiếng chim gọi nhau trên tán cây cao. Tôi thầm nghĩ: “Có lẽ bao đời nay, những hàng cây này vẫn đứng đây, lặng lẽ chứng kiến bước chân bao lớp người Việt về tri ân tổ tiên.”

Cuối cùng, chúng tôi cũng lên đến Đền Thượng – nơi thờ các vua Hùng. Trước mắt tôi là khung cảnh hùng vĩ mà trang nghiêm. Những cột gỗ lim nâu bóng, mái ngói rêu phong, khói hương nghi ngút tỏa bay, khiến lòng người tự nhiên trở nên thành kính lạ thường. Cô giáo dặn:
– Các em hãy giữ trật tự, thắp nén hương và cúi đầu tưởng niệm.
Tôi nhẹ nhàng cầm nén hương, đôi tay khẽ run run. Mùi hương trầm lan tỏa trong không gian tĩnh mịch, hòa quyện cùng tiếng gió xào xạc, tiếng chuông chùa vang vọng xa xăm. Giây phút ấy, tôi bỗng cảm nhận rõ rệt thế nào là “linh thiêng của cội nguồn dân tộc”.

Tôi nhắm mắt, tưởng tượng ra hình ảnh của Vua Hùng thứ nhất – người đã lập nên nước Văn Lang, cùng bao thế hệ con cháu nối tiếp xây dựng đất nước. Từ dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, từ những thửa ruộng bậc thang nơi miền sơn cước, từ những mái đình làng cổ kính, tất cả đều bắt đầu từ nền móng của các vua Hùng. Tôi hiểu rằng, mỗi chúng ta – những người con của đất Việt – đều mang trong mình dòng máu ấy, dòng máu của cội nguồn kiêu hãnh.

Sau khi dâng hương, chúng tôi được nghe chú hướng dẫn kể lại truyền thuyết “Bánh chưng, bánh giầy” và “Sơn Tinh – Thủy Tinh”. Giọng kể của chú trầm ấm, đầy cảm xúc. Mỗi câu chuyện như khắc sâu hơn niềm tin vào sự sáng tạo, lòng hiếu thảo và tinh thần đoàn kết của dân tộc. Tôi chợt nhận ra rằng, những truyền thuyết tưởng chừng giản dị ấy chính là những bài học sâu sắc về đạo làm người, về lòng biết ơn, về ý chí vượt qua thử thách – những giá trị vẫn còn nguyên vẹn đến hôm nay.

Buổi trưa, chúng tôi nghỉ dưới tán cây đại thụ bên lối lên đền. Gió thổi mát rượi, tiếng ve kêu râm ran như bản hòa tấu mùa hè. Tôi mở hộp cơm mẹ chuẩn bị, cảm nhận vị mặn của muối vừng và hương thơm của cơm trắng. Bỗng thấy lòng mình lạ quá – bình yên, giản dị mà sâu sắc. Tôi nghĩ về những người xưa, cũng từng ngồi nghỉ chân dưới những bóng cây như thế này, cũng ngước nhìn lên đỉnh Nghĩa Lĩnh và nhớ về nguồn cội. Giữa không gian linh thiêng ấy, từng hơi thở cũng trở nên thiêng liêng hơn.

Buổi chiều, chúng tôi ghé thăm Đền Giếng, nơi tương truyền hai nàng công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa thường soi gương chải tóc. Nước giếng trong vắt, long lanh như ánh mắt của thời gian. Tôi cúi xuống, soi bóng mình trên mặt nước, thấy gương mặt phản chiếu trong làn sóng gợn nhẹ. Bỗng nhiên, tôi mỉm cười – một nụ cười của niềm tự hào và biết ơn. Tôi đang đứng ở nơi mà hàng nghìn năm trước, tổ tiên tôi từng sống, từng thở, từng gửi gắm niềm tin về tương lai.

Trước khi ra về, chúng tôi tập trung dưới chân núi, lắng nghe cô giáo chia sẻ:
– Các em ạ, ai trong chúng ta cũng có một cội nguồn. Dân tộc Việt Nam ta đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử, trải qua biết bao gian nan, nhưng vẫn đứng vững bởi lòng đoàn kết và lòng biết ơn tổ tiên. Hôm nay, chúng ta về đây không chỉ để tham quan, mà để học cách trân trọng những gì mình đang có.
Lời cô nhẹ nhàng mà chạm sâu vào lòng tôi. Tôi chợt hiểu rằng, “về nguồn” không chỉ là một chuyến đi đến nơi chôn rau cắt rốn của dân tộc, mà còn là hành trình trở về với chính tâm hồn mình – để học cách yêu hơn, sống tốt hơn, và biết ơn hơn với quá khứ.

Khi xe lăn bánh rời khỏi Đền Hùng, tôi ngoái lại nhìn đỉnh Nghĩa Lĩnh đang dần xa. Mây trắng bay lững lờ trên đỉnh núi, như tấm lụa mềm quấn quanh mái đền cổ. Trong lòng tôi dâng lên một cảm xúc bồi hồi khó tả. Tiếng hát của bạn Lan vang lên khe khẽ:

“Dù ai đi ngược về xuôi,
Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba…”

Cả lớp cùng hòa theo, giọng hát vang vọng giữa không gian chiều, ngân dài trên triền núi. Tôi thấy tim mình ấm áp lạ kỳ. Tình yêu đất nước, niềm tự hào dân tộc bỗng hóa thành một ngọn lửa nhỏ, âm ỉ mà bền bỉ trong lòng. Tôi tự hứa với bản thân rằng, sẽ luôn sống xứng đáng với công lao của cha ông, sẽ học tập chăm chỉ, sẽ giữ gìn những giá trị mà thế hệ trước đã dày công vun đắp.

Đêm hôm ấy, khi trở về nhà, tôi mở cuốn sổ nhật ký và ghi dòng chữ đầu tiên:

“Hôm nay, tôi đã về với cội nguồn – nơi bắt đầu của dân tộc, nơi tôi thấy rõ hơn tình yêu đất nước trong tim mình.”

Tôi khẽ đặt bút xuống, nhìn ra ngoài cửa sổ. Ánh trăng lấp lánh phủ lên vườn cây, gió đêm thổi nhẹ, như lời thì thầm từ nghìn xưa vọng lại. Tôi bỗng thấy lòng mình bình yên, ấm áp và biết ơn vô hạn.
Chuyến đi về nguồn ấy không chỉ là một kỷ niệm đẹp của tuổi học trò, mà là một bài học sâu sắc về lòng biết ơn, về truyền thống dân tộc, và về trách nhiệm của mỗi người Việt Nam .

BÀI 2: NHÀ TÙ CÔN ĐẢO

Tôi vẫn nhớ như in buổi sáng hôm ấy — một buổi sáng trong trẻo, tràn ngập ánh nắng vàng của miền biển. Sân trường ngập tiếng cười, tiếng gọi nhau í ới. Ai nấy đều háo hức, rộn ràng chuẩn bị cho chuyến đi về nguồn đặc biệt – đến thăm Khu di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo, hòn đảo thiêng liêng từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Tôi đã từng nghe về nơi ấy qua sách báo, qua lời kể của thầy cô, nhưng chưa bao giờ tôi hình dung được rằng, có một ngày mình sẽ thật sự được đặt chân lên mảnh đất chứa đựng bao đau thương mà cũng thật hào hùng ấy.

Trên chuyến tàu ra đảo, biển xanh ngắt trải dài đến tận chân trời. Gió biển thổi mát rượi, mằn mặn vị muối. Tôi đứng tựa lan can, ngắm những con sóng trắng bạc nối đuôi nhau xô vào mạn tàu. Xa xa, Côn Đảo dần hiện ra giữa mênh mông sóng nước — một hòn đảo vừa hùng vĩ vừa cô liêu, như tấm bia khổng lồ khắc ghi tội ác của kẻ thù và tinh thần kiên cường của những người chiến sĩ cách mạng.
Cô giáo khẽ nói:
– Các em à, nơi chúng ta sắp đến từng là chốn giam cầm hàng vạn người con ưu tú của dân tộc. Nhưng chính từ “địa ngục trần gian” ấy, họ đã biến đau thương thành sức mạnh, biến ngục tù thành trường học của cách mạng.
Lời cô khiến tôi bỗng thấy nghèn nghẹn nơi cổ họng.

Chiếc tàu cập bến. Mặt đất dưới chân tôi vẫn còn mùi muối biển, gió lồng lộng mang theo hơi nóng của nắng phương Nam. Con đường dẫn vào khu di tích rợp bóng hàng bàng vuông cổ thụ. Những tán lá xanh mướt vươn mình che chở, dường như vẫn thì thầm kể chuyện về một thời máu lửa đã qua. Dưới chân cây, những cánh hoa bàng rơi rụng, nhỏ bé mà thắm đỏ, như vết máu thời gian còn in lại trên mảnh đất này.

Khu nhà tù Côn Đảo nằm giữa lòng đảo, bao quanh là những bức tường đá xám xịt, cao và lạnh lẽo. Bước qua cánh cổng sắt nặng nề, tôi có cảm giác như vừa đi qua một cánh cửa thời gian — trở lại những năm tháng đen tối của lịch sử. Không gian im ắng đến lạ. Gió thổi qua song sắt rít lên như tiếng than khóc, tiếng gọi hồn của bao người đã khuất.

Chú hướng dẫn viên – người sinh ra và lớn lên trên đảo – giọng chậm rãi mà trầm sâu:
– Các em đang đứng ở khu “chuồng cọp Pháp”, nơi từng giam giữ hàng nghìn tù nhân chính trị. Mỗi buồng giam chỉ rộng chừng bảy mét vuông, nhưng chứa hàng chục người. Mùa nắng thì nóng như lò than, mùa mưa lại ẩm thấp, đầy rệp muỗi.
Nghe chú nói, tôi rùng mình. Chúng tôi bước vào trong. Căn phòng tối om, mùi ẩm mốc xộc lên. Ánh sáng yếu ớt len lỏi qua những song sắt, đổ những vệt sáng mảnh như dao cắt xuống nền xi măng lạnh. Ở góc phòng, những mô hình sáp tái hiện cảnh tù nhân bị cùm tay, bị đánh đập, nằm la liệt. Tôi lặng người. Trái tim tôi co thắt lại khi tưởng tượng những con người bằng xương bằng thịt từng chịu cảnh ấy, trong tiếng roi da, tiếng xiềng xích leng keng, trong mùi máu tanh hòa lẫn với mùi ẩm mục của ngục tối.

Chú kể tiếp, giọng trầm xuống:
– Nhiều người bị tra tấn đến chết, nhưng chưa ai chịu khuất phục. Họ hát Quốc ca, hô vang “Việt Nam muôn năm!” ngay trong lúc bị hành hình. Có người lấy chính máu mình viết lời tuyên thệ lên tường đá.
Nghe đến đây, cổ họng tôi nghẹn lại. Tôi thấy trong mắt cô giáo lấp lánh nước. Bạn Lan bên cạnh khẽ nắm tay tôi, bàn tay bạn run run. Không ai nói một lời. Chỉ có tiếng gió thổi qua những song sắt và mùi trầm hương phảng phất đâu đây.

Chúng tôi tiếp tục sang khu chuồng cọp Mỹ – nơi tội ác bị đẩy đến tận cùng. Dưới ánh nắng chói chang, dãy song sắt sáng loáng, những ô cửa nhỏ bé đến đáng sợ. Tôi chạm tay lên bức tường đá thô ráp, thấy rát bỏng như có hơi người, hơi máu còn vương lại. Trên tường, vẫn còn vết khắc nguệch ngoạc bằng mảnh sành: “Sống, chiến đấu, học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại.” Dòng chữ ấy khiến tôi nghẹn ngào. Người viết nó có lẽ đã ra đi, nhưng niềm tin và lý tưởng họ gửi lại vẫn cháy sáng mãi đến hôm nay.

Sau khi tham quan, chúng tôi dừng chân tại Nghĩa trang Hàng Dương – nơi yên nghỉ của hơn hai nghìn liệt sĩ, trong đó có chị Võ Thị Sáu. Cả đoàn đi trong im lặng. Mỗi bước chân trên con đường lát đá đều vang lên như tiếng vọng của quá khứ. Không khí nơi đây vừa trang nghiêm, vừa linh thiêng. Tôi nhìn hàng hàng bia mộ xếp ngay ngắn, trắng toát trong nắng chiều mà thấy lòng mình nặng trĩu. Trước phần mộ chị Võ Thị Sáu, cô giáo và chúng tôi thắp nén hương thơm. Khói hương bay lên, quyện trong gió, nhẹ nhàng như lời tiễn biệt. Tôi khẽ cúi đầu. Trong tâm trí, hình ảnh cô gái tuổi mười bảy hiên ngang bước ra pháp trường vẫn hiện lên rực rỡ. Chị ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, nhưng trái tim chị thì bất diệt. Tôi nghe như có tiếng hát “Biết ơn chị Võ Thị Sáu” vang lên đâu đó, tha thiết mà kiêu hùng.

Ngồi dưới tán cây bàng cổ thụ, tôi mở cuốn sổ nhỏ, ghi vài dòng:

“Ở nơi địa ngục, con người vẫn thắp lên ngọn lửa của niềm tin và tự do. Có lẽ, không gì có thể giam cầm được lòng yêu nước.”

Những câu chữ run rẩy trên giấy, nhưng trái tim tôi thì rực cháy. Tôi hiểu rằng, sự hi sinh của những người năm xưa không chỉ để đổi lấy độc lập, mà còn để gửi gắm một thông điệp: “Tự do là điều thiêng liêng nhất.”

Buổi chiều, ánh nắng nhuộm vàng những bức tường đá cũ kỹ. Biển phía xa vẫn xanh đến nao lòng, sóng vỗ rì rào như ru giấc ngủ ngàn thu cho những anh hùng đã ngã xuống. Cô giáo nói khẽ:
– Các em ạ, đất nước ta được như hôm nay là nhờ máu xương của biết bao người. Mỗi chúng ta phải sống sao cho xứng đáng với họ.
Tôi khẽ gật đầu. Một cảm xúc dâng lên trong lòng, vừa tự hào, vừa biết ơn, vừa thấy mình trưởng thành hơn bao giờ hết.

Trên đường trở về, tôi lặng im ngắm hoàng hôn buông xuống mặt biển. Mặt trời đỏ rực, chìm dần vào làn nước mênh mông. Biển vẫn dạt dào sóng vỗ, như nhịp tim của đất nước đang đập bền bỉ. Tôi thầm nghĩ: “Côn Đảo không chỉ là nỗi đau, mà còn là biểu tượng của lòng kiên cường, của niềm tin và hi vọng.”

Khi về đến đất liền, tôi ngoái nhìn lại phía xa — hòn đảo nhỏ giờ chỉ còn là một chấm mờ giữa đại dương. Nhưng trong tim tôi, hình ảnh ấy vẫn rực sáng. Tôi hiểu rằng, chuyến đi hôm nay không chỉ là một cuộc hành trình địa lý, mà còn là một chuyến đi của tâm hồn, của nhận thức, của lòng biết ơn sâu sắc.

Tối hôm đó, tôi mở cuốn nhật ký và viết:

“Tôi đã đến Côn Đảo – nơi từng là địa ngục, nhưng lại dạy tôi hiểu thế nào là thiên đường của tự do.”

Tôi khép sổ lại, lòng vẫn còn nguyên cảm xúc. Ngoài khung cửa sổ, gió đêm thổi nhè nhẹ, mùi muối biển còn phảng phất đâu đây. Tôi nhắm mắt, nghe như vang lên trong tiềm thức tiếng hát của những người tù năm xưa – âm vang kiêu hãnh của một dân tộc không bao giờ khuất phục.

Chuyến đi về nguồn ấy đã dạy tôi một bài học quý giá – bài học về lòng yêu nước, về sự hi sinh, về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay. Từ đó, tôi thấy mình phải sống có ích hơn, phải cố gắng học tập, rèn luyện để góp phần nhỏ bé xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp, để những người đã ngã xuống nơi Côn Đảo linh thiêng có thể mỉm cười yên nghỉ trong lòng đất mẹ.

BÀI 1: ĐỀN HÙNG

Sáng hôm ấy, mặt trời vừa ló dạng sau rặng núi, chiếu những tia nắng đầu tiên xuống sân trường rợp bóng cây xanh. Tiếng chim hót ríu ran trên hàng phượng vĩ như khúc nhạc mở đầu cho một ngày đầy hứng khởi. Tôi bước chân vào cổng trường, lòng rộn ràng lạ thường. Hôm nay, lớp tôi sẽ cùng nhau tham gia chuyến tham quan về nguồn tại Khu di tích lịch sử Đền Hùng – Phú Thọ, nơi linh thiêng ghi dấu bao giá trị tinh thần, là biểu tượng cho truyền thống “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.

Ngay từ khi nghe cô giáo thông báo kế hoạch, tôi đã háo hức đếm từng ngày. Đền Hùng – cái tên đã đi vào tâm thức người Việt từ thuở còn nằm trong nôi qua lời mẹ ru, qua những trang sách kể chuyện Vua Hùng dựng nước, qua những câu ca dao, truyền thuyết mà mỗi học sinh chúng tôi đều thuộc nằm lòng. Vậy mà hôm nay, tôi lại có cơ hội thật sự được đặt chân đến mảnh đất thiêng ấy, nơi từng được Bác Hồ căn dặn:

“Các Vua Hùng đã có công dựng nước,
Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước.”

Chiếc xe bắt đầu lăn bánh rời khỏi cổng trường, mang theo tiếng nói cười rộn rã của chúng tôi. Con đường từ thành phố hướng về Phú Thọ hiện ra thật nên thơ. Qua ô cửa kính, tôi ngắm nhìn những cánh đồng lúa xanh mướt đang vào mùa trổ đòng, từng giọt sương sớm còn đọng trên lá, lấp lánh dưới nắng vàng. Xa xa, dãy núi Hùng sừng sững hiện ra trong làn sương mỏng, vừa hùng vĩ vừa linh thiêng như đang đón chào những đứa con trở về thăm cha ông. Càng đến gần, trái tim tôi càng rộn ràng, xen lẫn niềm tự hào và xúc động.

Đến nơi, chúng tôi được chào đón bằng làn gió nhẹ mang theo hương thơm dìu dịu của hoa rừng và mùi trầm hương thoang thoảng. Khu di tích Đền Hùng hiện lên giữa màu xanh ngút ngàn của núi Nghĩa Lĩnh – ngọn núi được xem là nơi hội tụ linh khí đất trời, là cội nguồn của dân tộc Việt. Từ chân núi, con đường dẫn lên đền được lát đá ong cổ kính, hai bên là hàng cây cổ thụ tỏa bóng râm mát. Dưới tán lá, những tia nắng vàng đan xen, tạo thành những vệt sáng lung linh như dát vàng lên từng bước chân.

Chúng tôi xếp hàng ngay ngắn, theo chân cô giáo và chú hướng dẫn viên. Chú kể rằng: “Khu di tích Đền Hùng có bốn ngôi đền chính và một lăng vua Hùng, được xây dựng qua nhiều thời kỳ. Mỗi viên đá, mỗi mái ngói đều là chứng nhân cho lòng tôn kính của người Việt đối với tổ tiên.” Tôi lắng nghe mà thấy lòng mình dâng lên niềm tự hào khó tả. Từng lời kể của chú như thổi bừng lên hình ảnh của những ngày xa xưa – thuở các vua Hùng dựng nước Văn Lang, những cánh đồng lúa đầu tiên được khai khẩn, những con người Việt đầu tiên chung sức xây dựng quê hương.

Bước chân lên những bậc đá quanh co, tôi vừa leo vừa ngước nhìn lên đỉnh núi. Mồ hôi lấm tấm trên trán, nhưng chẳng ai than mệt. Mỗi bậc đá như một dấu ấn của lịch sử, dẫn dắt chúng tôi đi dần về phía nguồn cội thiêng liêng. Gió từ rừng thổi về mát rượi, mang theo tiếng chim gọi nhau trên tán cây cao. Tôi thầm nghĩ: “Có lẽ bao đời nay, những hàng cây này vẫn đứng đây, lặng lẽ chứng kiến bước chân bao lớp người Việt về tri ân tổ tiên.”

Cuối cùng, chúng tôi cũng lên đến Đền Thượng – nơi thờ các vua Hùng. Trước mắt tôi là khung cảnh hùng vĩ mà trang nghiêm. Những cột gỗ lim nâu bóng, mái ngói rêu phong, khói hương nghi ngút tỏa bay, khiến lòng người tự nhiên trở nên thành kính lạ thường. Cô giáo dặn:
– Các em hãy giữ trật tự, thắp nén hương và cúi đầu tưởng niệm.
Tôi nhẹ nhàng cầm nén hương, đôi tay khẽ run run. Mùi hương trầm lan tỏa trong không gian tĩnh mịch, hòa quyện cùng tiếng gió xào xạc, tiếng chuông chùa vang vọng xa xăm. Giây phút ấy, tôi bỗng cảm nhận rõ rệt thế nào là “linh thiêng của cội nguồn dân tộc”.

Tôi nhắm mắt, tưởng tượng ra hình ảnh của Vua Hùng thứ nhất – người đã lập nên nước Văn Lang, cùng bao thế hệ con cháu nối tiếp xây dựng đất nước. Từ dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, từ những thửa ruộng bậc thang nơi miền sơn cước, từ những mái đình làng cổ kính, tất cả đều bắt đầu từ nền móng của các vua Hùng. Tôi hiểu rằng, mỗi chúng ta – những người con của đất Việt – đều mang trong mình dòng máu ấy, dòng máu của cội nguồn kiêu hãnh.

Sau khi dâng hương, chúng tôi được nghe chú hướng dẫn kể lại truyền thuyết “Bánh chưng, bánh giầy” và “Sơn Tinh – Thủy Tinh”. Giọng kể của chú trầm ấm, đầy cảm xúc. Mỗi câu chuyện như khắc sâu hơn niềm tin vào sự sáng tạo, lòng hiếu thảo và tinh thần đoàn kết của dân tộc. Tôi chợt nhận ra rằng, những truyền thuyết tưởng chừng giản dị ấy chính là những bài học sâu sắc về đạo làm người, về lòng biết ơn, về ý chí vượt qua thử thách – những giá trị vẫn còn nguyên vẹn đến hôm nay.

Buổi trưa, chúng tôi nghỉ dưới tán cây đại thụ bên lối lên đền. Gió thổi mát rượi, tiếng ve kêu râm ran như bản hòa tấu mùa hè. Tôi mở hộp cơm mẹ chuẩn bị, cảm nhận vị mặn của muối vừng và hương thơm của cơm trắng. Bỗng thấy lòng mình lạ quá – bình yên, giản dị mà sâu sắc. Tôi nghĩ về những người xưa, cũng từng ngồi nghỉ chân dưới những bóng cây như thế này, cũng ngước nhìn lên đỉnh Nghĩa Lĩnh và nhớ về nguồn cội. Giữa không gian linh thiêng ấy, từng hơi thở cũng trở nên thiêng liêng hơn.

Buổi chiều, chúng tôi ghé thăm Đền Giếng, nơi tương truyền hai nàng công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa thường soi gương chải tóc. Nước giếng trong vắt, long lanh như ánh mắt của thời gian. Tôi cúi xuống, soi bóng mình trên mặt nước, thấy gương mặt phản chiếu trong làn sóng gợn nhẹ. Bỗng nhiên, tôi mỉm cười – một nụ cười của niềm tự hào và biết ơn. Tôi đang đứng ở nơi mà hàng nghìn năm trước, tổ tiên tôi từng sống, từng thở, từng gửi gắm niềm tin về tương lai.

Trước khi ra về, chúng tôi tập trung dưới chân núi, lắng nghe cô giáo chia sẻ:
– Các em ạ, ai trong chúng ta cũng có một cội nguồn. Dân tộc Việt Nam ta đã đi qua hàng nghìn năm lịch sử, trải qua biết bao gian nan, nhưng vẫn đứng vững bởi lòng đoàn kết và lòng biết ơn tổ tiên. Hôm nay, chúng ta về đây không chỉ để tham quan, mà để học cách trân trọng những gì mình đang có.
Lời cô nhẹ nhàng mà chạm sâu vào lòng tôi. Tôi chợt hiểu rằng, “về nguồn” không chỉ là một chuyến đi đến nơi chôn rau cắt rốn của dân tộc, mà còn là hành trình trở về với chính tâm hồn mình – để học cách yêu hơn, sống tốt hơn, và biết ơn hơn với quá khứ.

Khi xe lăn bánh rời khỏi Đền Hùng, tôi ngoái lại nhìn đỉnh Nghĩa Lĩnh đang dần xa. Mây trắng bay lững lờ trên đỉnh núi, như tấm lụa mềm quấn quanh mái đền cổ. Trong lòng tôi dâng lên một cảm xúc bồi hồi khó tả. Tiếng hát của bạn Lan vang lên khe khẽ:

“Dù ai đi ngược về xuôi,
Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng mười tháng ba…”

Cả lớp cùng hòa theo, giọng hát vang vọng giữa không gian chiều, ngân dài trên triền núi. Tôi thấy tim mình ấm áp lạ kỳ. Tình yêu đất nước, niềm tự hào dân tộc bỗng hóa thành một ngọn lửa nhỏ, âm ỉ mà bền bỉ trong lòng. Tôi tự hứa với bản thân rằng, sẽ luôn sống xứng đáng với công lao của cha ông, sẽ học tập chăm chỉ, sẽ giữ gìn những giá trị mà thế hệ trước đã dày công vun đắp.

Đêm hôm ấy, khi trở về nhà, tôi mở cuốn sổ nhật ký và ghi dòng chữ đầu tiên:

“Hôm nay, tôi đã về với cội nguồn – nơi bắt đầu của dân tộc, nơi tôi thấy rõ hơn tình yêu đất nước trong tim mình.”

Tôi khẽ đặt bút xuống, nhìn ra ngoài cửa sổ. Ánh trăng lấp lánh phủ lên vườn cây, gió đêm thổi nhẹ, như lời thì thầm từ nghìn xưa vọng lại. Tôi bỗng thấy lòng mình bình yên, ấm áp và biết ơn vô hạn.
Chuyến đi về nguồn ấy không chỉ là một kỷ niệm đẹp của tuổi học trò, mà là một bài học sâu sắc về lòng biết ơn, về truyền thống dân tộc, và về trách nhiệm của mỗi người Việt Nam .

BÀI 2: NHÀ TÙ CÔN ĐẢO

Tôi vẫn nhớ như in buổi sáng hôm ấy — một buổi sáng trong trẻo, tràn ngập ánh nắng vàng của miền biển. Sân trường ngập tiếng cười, tiếng gọi nhau í ới. Ai nấy đều háo hức, rộn ràng chuẩn bị cho chuyến đi về nguồn đặc biệt – đến thăm Khu di tích lịch sử Nhà tù Côn Đảo, hòn đảo thiêng liêng từng được mệnh danh là “địa ngục trần gian”. Tôi đã từng nghe về nơi ấy qua sách báo, qua lời kể của thầy cô, nhưng chưa bao giờ tôi hình dung được rằng, có một ngày mình sẽ thật sự được đặt chân lên mảnh đất chứa đựng bao đau thương mà cũng thật hào hùng ấy.

Trên chuyến tàu ra đảo, biển xanh ngắt trải dài đến tận chân trời. Gió biển thổi mát rượi, mằn mặn vị muối. Tôi đứng tựa lan can, ngắm những con sóng trắng bạc nối đuôi nhau xô vào mạn tàu. Xa xa, Côn Đảo dần hiện ra giữa mênh mông sóng nước — một hòn đảo vừa hùng vĩ vừa cô liêu, như tấm bia khổng lồ khắc ghi tội ác của kẻ thù và tinh thần kiên cường của những người chiến sĩ cách mạng.
Cô giáo khẽ nói:
– Các em à, nơi chúng ta sắp đến từng là chốn giam cầm hàng vạn người con ưu tú của dân tộc. Nhưng chính từ “địa ngục trần gian” ấy, họ đã biến đau thương thành sức mạnh, biến ngục tù thành trường học của cách mạng.
Lời cô khiến tôi bỗng thấy nghèn nghẹn nơi cổ họng.

Chiếc tàu cập bến. Mặt đất dưới chân tôi vẫn còn mùi muối biển, gió lồng lộng mang theo hơi nóng của nắng phương Nam. Con đường dẫn vào khu di tích rợp bóng hàng bàng vuông cổ thụ. Những tán lá xanh mướt vươn mình che chở, dường như vẫn thì thầm kể chuyện về một thời máu lửa đã qua. Dưới chân cây, những cánh hoa bàng rơi rụng, nhỏ bé mà thắm đỏ, như vết máu thời gian còn in lại trên mảnh đất này.

Khu nhà tù Côn Đảo nằm giữa lòng đảo, bao quanh là những bức tường đá xám xịt, cao và lạnh lẽo. Bước qua cánh cổng sắt nặng nề, tôi có cảm giác như vừa đi qua một cánh cửa thời gian — trở lại những năm tháng đen tối của lịch sử. Không gian im ắng đến lạ. Gió thổi qua song sắt rít lên như tiếng than khóc, tiếng gọi hồn của bao người đã khuất.

Chú hướng dẫn viên – người sinh ra và lớn lên trên đảo – giọng chậm rãi mà trầm sâu:
– Các em đang đứng ở khu “chuồng cọp Pháp”, nơi từng giam giữ hàng nghìn tù nhân chính trị. Mỗi buồng giam chỉ rộng chừng bảy mét vuông, nhưng chứa hàng chục người. Mùa nắng thì nóng như lò than, mùa mưa lại ẩm thấp, đầy rệp muỗi.
Nghe chú nói, tôi rùng mình. Chúng tôi bước vào trong. Căn phòng tối om, mùi ẩm mốc xộc lên. Ánh sáng yếu ớt len lỏi qua những song sắt, đổ những vệt sáng mảnh như dao cắt xuống nền xi măng lạnh. Ở góc phòng, những mô hình sáp tái hiện cảnh tù nhân bị cùm tay, bị đánh đập, nằm la liệt. Tôi lặng người. Trái tim tôi co thắt lại khi tưởng tượng những con người bằng xương bằng thịt từng chịu cảnh ấy, trong tiếng roi da, tiếng xiềng xích leng keng, trong mùi máu tanh hòa lẫn với mùi ẩm mục của ngục tối.

Chú kể tiếp, giọng trầm xuống:
– Nhiều người bị tra tấn đến chết, nhưng chưa ai chịu khuất phục. Họ hát Quốc ca, hô vang “Việt Nam muôn năm!” ngay trong lúc bị hành hình. Có người lấy chính máu mình viết lời tuyên thệ lên tường đá.
Nghe đến đây, cổ họng tôi nghẹn lại. Tôi thấy trong mắt cô giáo lấp lánh nước. Bạn Lan bên cạnh khẽ nắm tay tôi, bàn tay bạn run run. Không ai nói một lời. Chỉ có tiếng gió thổi qua những song sắt và mùi trầm hương phảng phất đâu đây.

Chúng tôi tiếp tục sang khu chuồng cọp Mỹ – nơi tội ác bị đẩy đến tận cùng. Dưới ánh nắng chói chang, dãy song sắt sáng loáng, những ô cửa nhỏ bé đến đáng sợ. Tôi chạm tay lên bức tường đá thô ráp, thấy rát bỏng như có hơi người, hơi máu còn vương lại. Trên tường, vẫn còn vết khắc nguệch ngoạc bằng mảnh sành: “Sống, chiến đấu, học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại.” Dòng chữ ấy khiến tôi nghẹn ngào. Người viết nó có lẽ đã ra đi, nhưng niềm tin và lý tưởng họ gửi lại vẫn cháy sáng mãi đến hôm nay.

Sau khi tham quan, chúng tôi dừng chân tại Nghĩa trang Hàng Dương – nơi yên nghỉ của hơn hai nghìn liệt sĩ, trong đó có chị Võ Thị Sáu. Cả đoàn đi trong im lặng. Mỗi bước chân trên con đường lát đá đều vang lên như tiếng vọng của quá khứ. Không khí nơi đây vừa trang nghiêm, vừa linh thiêng. Tôi nhìn hàng hàng bia mộ xếp ngay ngắn, trắng toát trong nắng chiều mà thấy lòng mình nặng trĩu. Trước phần mộ chị Võ Thị Sáu, cô giáo và chúng tôi thắp nén hương thơm. Khói hương bay lên, quyện trong gió, nhẹ nhàng như lời tiễn biệt. Tôi khẽ cúi đầu. Trong tâm trí, hình ảnh cô gái tuổi mười bảy hiên ngang bước ra pháp trường vẫn hiện lên rực rỡ. Chị ra đi khi tuổi đời còn quá trẻ, nhưng trái tim chị thì bất diệt. Tôi nghe như có tiếng hát “Biết ơn chị Võ Thị Sáu” vang lên đâu đó, tha thiết mà kiêu hùng.

Ngồi dưới tán cây bàng cổ thụ, tôi mở cuốn sổ nhỏ, ghi vài dòng:

“Ở nơi địa ngục, con người vẫn thắp lên ngọn lửa của niềm tin và tự do. Có lẽ, không gì có thể giam cầm được lòng yêu nước.”

Những câu chữ run rẩy trên giấy, nhưng trái tim tôi thì rực cháy. Tôi hiểu rằng, sự hi sinh của những người năm xưa không chỉ để đổi lấy độc lập, mà còn để gửi gắm một thông điệp: “Tự do là điều thiêng liêng nhất.”

Buổi chiều, ánh nắng nhuộm vàng những bức tường đá cũ kỹ. Biển phía xa vẫn xanh đến nao lòng, sóng vỗ rì rào như ru giấc ngủ ngàn thu cho những anh hùng đã ngã xuống. Cô giáo nói khẽ:
– Các em ạ, đất nước ta được như hôm nay là nhờ máu xương của biết bao người. Mỗi chúng ta phải sống sao cho xứng đáng với họ.
Tôi khẽ gật đầu. Một cảm xúc dâng lên trong lòng, vừa tự hào, vừa biết ơn, vừa thấy mình trưởng thành hơn bao giờ hết.

Trên đường trở về, tôi lặng im ngắm hoàng hôn buông xuống mặt biển. Mặt trời đỏ rực, chìm dần vào làn nước mênh mông. Biển vẫn dạt dào sóng vỗ, như nhịp tim của đất nước đang đập bền bỉ. Tôi thầm nghĩ: “Côn Đảo không chỉ là nỗi đau, mà còn là biểu tượng của lòng kiên cường, của niềm tin và hi vọng.”

Khi về đến đất liền, tôi ngoái nhìn lại phía xa — hòn đảo nhỏ giờ chỉ còn là một chấm mờ giữa đại dương. Nhưng trong tim tôi, hình ảnh ấy vẫn rực sáng. Tôi hiểu rằng, chuyến đi hôm nay không chỉ là một cuộc hành trình địa lý, mà còn là một chuyến đi của tâm hồn, của nhận thức, của lòng biết ơn sâu sắc.

Tối hôm đó, tôi mở cuốn nhật ký và viết:

“Tôi đã đến Côn Đảo – nơi từng là địa ngục, nhưng lại dạy tôi hiểu thế nào là thiên đường của tự do.”

Tôi khép sổ lại, lòng vẫn còn nguyên cảm xúc. Ngoài khung cửa sổ, gió đêm thổi nhè nhẹ, mùi muối biển còn phảng phất đâu đây. Tôi nhắm mắt, nghe như vang lên trong tiềm thức tiếng hát của những người tù năm xưa – âm vang kiêu hãnh của một dân tộc không bao giờ khuất phục.

Chuyến đi về nguồn ấy đã dạy tôi một bài học quý giá – bài học về lòng yêu nước, về sự hi sinh, về trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay. Từ đó, tôi thấy mình phải sống có ích hơn, phải cố gắng học tập, rèn luyện để góp phần nhỏ bé xây dựng quê hương ngày một giàu đẹp, để những người đã ngã xuống nơi Côn Đảo linh thiêng có thể mỉm cười yên nghỉ trong lòng đất mẹ.

Câu 1.
Bài thơ “Cảnh ngày hè” được viết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật (7 chữ, 8 câu).

Câu 2.
Những hình ảnh thiên nhiên được nhắc đến trong bốn dòng thơ đầu là:
Cây hoè xanh rợp bóng, hoa lựu đỏ rực, sen hồng ngát hương, không khí ngày hè trong lành, tươi sáng.

Câu 3.
Biện pháp đảo ngữ trong hai câu thơ trên là :

→ Cụm từ “Lao xao” và “Dắng dỏi” được đảo lên đầu câu nhằm nhấn mạnh âm thanh sống động của cuộc sống ngày hè.
Biện pháp này giúp tạo nhịp điệu linh hoạt, khiến bức tranh mùa hè không chỉ có sắc màu mà còn tràn đầy âm thanh và sức sống của con người, thiên nhiên.

Câu 4.
Trong hai dòng thơ cuối, tác giả bộc lộ ước nguyện chân thành vì dân, vì nước, mong cho “dân giàu đủ khắp mọi nơi”, thể hiện tấm lòng yêu nước thương dân sâu sắc của Nguyễn Trãi.

Câu 5.
Chủ đề:
Bài thơ thể hiện niềm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống và tấm lòng nhân nghĩa, lo cho dân của Nguyễn Trãi.
→ Căn cứ xác định: Hệ thống hình ảnh tươi sáng, rộn rã trong thiên nhiên (hoè, lựu, sen, chợ cá, tiếng ve) và hai câu cuối thể hiện rõ ước nguyện “dân giàu đủ khắp đòi phương”.

Câu 6.

Từ niềm vui giản dị mà Nguyễn Trãi tìm thấy trong thiên nhiên ngày hè, em học được bài học về tinh thần lạc quan và biết trân trọng những điều bình dị quanh mình. Giữa cuộc sống hiện đại bận rộn, đôi khi chỉ cần dừng lại ngắm hoàng hôn, nghe tiếng chim hót hay mùi hoa thoảng qua cũng khiến tâm hồn thêm bình yên. Biết tận hưởng cái đẹp từ những điều nhỏ bé giúp ta yêu đời hơn, sống chan hòa và cảm nhận ý nghĩa của từng khoảnh khắc trong cuộc sống.