Bài viết tái hiện bức tranh sinh động về cách thức di chuyển và vận chuyển của các dân tộc thiểu số Việt Nam thời xưa. Ở vùng núi phía Bắc và Tây Nguyên, do địa hình dốc và hiểm trở, người dân chủ yếu sử dụng đôi vai với các loại gùi có kích thước, hình dáng khác nhau. Bên cạnh đó, việc sử dụng sức kéo của động vật như ngựa (ở vùng núi phía Bắc) hay voi (ở Tây Nguyên) đóng vai trò then chốt trong việc thồ hàng và di chuyển đường xa. Đối với những vùng có sông suối, thuyền độc mộc được đục từ một thân cây lớn là phương tiện vô cùng phổ biến và đặc sắc. Ngoài ra, bè mảng bằng tre nứa cũng được sử dụng hiệu quả để vượt sông. Văn bản nhấn mạnh rằng các phương tiện này được chế tác hoàn toàn từ vật liệu tự nhiên có sẵn tại địa phương. Qua đó, chúng ta thấy được sự gắn bó hòa hợp giữa con người với thiên nhiên, đồng thời tôn vinh giá trị văn hóa và sự sáng tạo của cộng đồng các dân tộc thiểu số trong lịch sử.

Văn bản cung cấp một cái nhìn toàn diện về hệ thống ghe xuồng tại vùng đất Nam Bộ. Mở đầu, tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của phương tiện này trong bối cảnh địa hình kênh rạch chằng chịt. Nội dung chính tập trung phân loại các phương tiện thành hai nhóm lớn: xuồng và ghe. Xuồng thường nhỏ gọn, phổ biến có xuồng ba lá, xuồng năm lá, xuồng vỏ lãi... phục vụ đi lại gần. Ghe có kích thước lớn hơn, dùng để vận chuyển đường dài hoặc buôn bán như ghe bầu, ghe chài, ghe ngo. Mỗi loại đều có cấu tạo và công năng riêng biệt, phản ánh sự sáng tạo của người dân trong việc thích nghi với tự nhiên. Không chỉ có giá trị thực dụng, ghe xuồng còn đi vào ca dao, dân ca và các lễ hội truyền thống, trở thành biểu tượng văn hóa độc đáo. Kết thúc văn bản, người đọc cảm nhận được tình cảm gắn bó sâu nặng của người dân nơi đây với những con thuyền lênh đênh trên sóng nước, góp phần bảo tồn giá trị di sản dân tộc.