Trong một thí nghiệm sinh học nổi tiếng, người ta cho một con ếch vào nồi nước lạnh rồi đun nóng dần lên. Con ếch vì mải mê thích nghi với sự ấm áp dễ chịu mà không nhận ra hiểm họa, cho đến khi nước sôi, nó không còn sức lực để nhảy ra ngoài và chấp nhận cái chết. Câu chuyện này đã khai sinh ra khái niệm "Hội chứng ếch luộc" – một lời cảnh báo đanh thép cho những ai đang chìm đắm trong vùng an toàn mà quên đi việc phát triển bản thân. Đứng trước sự lựa chọn giữa một đời an nhàn, ổn định hay dấn thân thay đổi để trưởng thành, tôi tin rằng người trẻ cần có lòng can đảm để bước ra khỏi "nồi nước ấm" của chính mình.

Sự "an nhàn" và "ổn định" vốn dĩ là những khái niệm mang tính tích cực, đại diện cho một cuộc sống bình yên, ít biến động. Tuy nhiên, nếu sự ổn định ấy đồng nghĩa với việc lặp lại những thói quen cũ, hài lòng với những gì đang có và từ chối mọi thử thách mới, thì đó chính là khởi đầu của sự thoái lui. Thế giới hiện đại giống như một dòng chảy xiết, nếu chúng ta chọn đứng yên hoặc trôi dạt theo sự êm đềm giả tạo, chúng ta sẽ sớm bị bỏ lại phía sau. Sự ổn định quá sớm ở tuổi trẻ đôi khi là một "ngôi mộ" chôn vùi những tiềm năng và khát vọng lớn lao.

Ngược lại, việc sẵn sàng thay đổi môi trường sống và làm việc chính là cách để chúng ta tự làm mới bản thân. Khi bước vào một môi trường mới, chúng ta buộc phải vận dụng hết khả năng để thích nghi, học hỏi những kỹ năng mới và đối mặt với những vấn đề chưa từng gặp. Chính trong quá trình "vật lộn" ấy, bản lĩnh được rèn giũa, tư duy được mở rộng. Thay đổi không chỉ là chuyển đến một thành phố khác hay thay đổi công việc, mà còn là thay đổi trong nếp nghĩ, sẵn sàng từ bỏ những định kiến cũ kỹ để tiếp nhận cái mới.

Tại sao người trẻ nên chọn sự thay đổi thay vì sự an nhàn quá sớm? Bởi tuổi trẻ là giai đoạn vàng để tích lũy trải nghiệm và cho phép mình được sai lầm. Nếu ví cuộc đời như một cuốn sách, một người luôn chọn sự an nhàn sẽ chỉ viết đi viết lại một trang duy nhất. Ngược lại, người dám thay đổi sẽ sở hữu một cuốn hồi ký đầy màu sắc với những chương đầy kịch tính. Hơn nữa, trong thời đại 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và công nghệ thay đổi mỗi ngày, khả năng thích nghi (AQ) mới là yếu tố quyết định sự thành công bền vững, chứ không phải một vị trí ổn định tạm thời.

Tất nhiên, lựa chọn sự thay đổi không đồng nghĩa với việc sống phiêu bạt hay thay đổi một cách mù quáng, thiếu định hướng. Thay đổi cần có mục đích và sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả kiến thức lẫn tâm lý. Sự ổn định cũng có giá trị riêng của nó khi được dùng làm bệ phóng để chúng ta tích lũy nguồn lực trước khi thực hiện những bước nhảy vọt.

Tóm lại, cuộc sống không phải là một bến đỗ mà là một cuộc hành trình. Đừng để bản thân trở thành "con ếch" bị ru ngủ bởi sự ấm áp của hiện tại để rồi kiệt sức khi nghịch cảnh ập đến. Hãy giữ cho mình một "trái tim nóng" đầy khát vọng và một "đôi chân nhanh" sẵn sàng bước ra khỏi vùng an toàn. Bởi sau cùng, những gì chúng ta hối tiếc nhất thường không phải là những việc ta đã làm thất bại, mà là những cơ hội ta đã bỏ lỡ chỉ vì quá mải mê hưởng thụ sự an nhàn.

Trong kỷ nguyên số bùng nổ, cụm từ "Gen Z" không còn đơn thuần là khái niệm nhân khẩu học mà đã trở thành tâm điểm của những cuộc tranh luận đa chiều. Đáng buồn thay, đi kèm với đó là hàng loạt "nhãn dán" tiêu cực: từ "thế hệ bông tuyết" dễ vỡ, thiếu kiên nhẫn đến những kẻ ngạo mạn, sẵn sàng "bật" sếp hay coi thường giá trị truyền thống. Từ góc nhìn của một người trẻ, tôi cho rằng việc quy chụp này là một cái nhìn phiến diện, thiếu đi sự thấu cảm với những áp lực đặc thù của thời đại.

Trước hết, định kiến thường bắt nguồn từ sự đứt gãy giữa các thế hệ. Những người đi trước lớn lên trong kỷ luật và sự ổn định, nên dễ coi lối sống linh hoạt, ưu tiên sức khỏe tinh thần của Gen Z là biểu hiện của sự lười biếng. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn, cái gọi là "nhảy việc liên tục" hay "đòi hỏi quyền lợi" thực chất là sự chuyển dịch từ tư duy "làm thuê" sang tư duy "làm chủ cuộc đời". Gen Z không từ chối nỗ lực; chúng tôi chỉ từ chối những nỗ lực vô nghĩa trong một môi trường không có sự tôn trọng và giá trị tương xứng.

Thứ hai, việc gắn mác "thế hệ bông tuyết" – ám chỉ sự yếu đuối về tâm lý – thực chất là một sự hiểu lầm về lòng dũng cảm. Gen Z là thế hệ đầu tiên dám công khai đối diện với những vấn đề sức khỏe tâm thần, dám nói "không" với văn hóa làm việc kiệt sức (burnout). Thay vì che giấu sự tổn thương để tạo ra vẻ ngoài mạnh mẽ giả tạo, người trẻ chọn cách chữa lành để phát triển bền vững hơn. Đó không phải là yếu đuối, mà là sự tự nhận thức (self-awareness) ở mức độ cao.

Hơn nữa, định kiến về sự "nổi loạn" hay "ngông cuồng" thường che lấp đi những nỗ lực phi thường của Gen Z trong việc thích nghi với thế giới biến động. Chúng tôi sinh ra giữa lúc công nghệ thay đổi từng giờ, đối mặt với khủng hoảng khí hậu và sự cạnh tranh gay gắt mang tính toàn cầu. Để tồn tại, người trẻ buộc phải trở nên đa năng, sáng tạo và nhạy bén. Những dự án khởi nghiệp từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, những chiến dịch vì cộng đồng trên mạng xã hội là minh chứng đanh thép cho một thế hệ đầy trách nhiệm và khát khao khẳng định mình.

Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn thừa nhận rằng một bộ phận người trẻ đang tự mình "củng cố" thêm định kiến bằng lối sống ảo tưởng, tự tôn quá mức. Đó là những bài học đắt giá mà chúng tôi cần lắng nghe để tự điều chỉnh, hài hòa giữa cá tính cá nhân và các quy chuẩn xã hội.

Tóm lại, thay vì dùng những cái mác tiêu cực để đóng khung một thế hệ, xã hội cần có cái nhìn bao dung và cởi mở hơn. Gen Z không cần được "dán nhãn", chúng tôi cần được "đối thoại". Hãy nhìn vào những giá trị tích cực mà người trẻ đang đóng góp, bởi suy cho cùng, mỗi thế hệ đều có những sứ mệnh riêng và Gen Z đang nỗ lực viết nên chương mới cho thế giới bằng chính bản sắc khác biệt nhưng đầy nhiệt huyết của mình.

Trong cuộc sống, giao tiếp không chỉ là công cụ để truyền đạt thông tin mà còn là nghệ thuật thể hiện sự tinh tế và tôn trọng lẫn nhau. Một trong những tình huống thử thách nhất chính là cách chúng ta đưa ra lời nhận xét cho người khác. Đặc biệt, việc góp ý, nhận xét người khác trước đám đông là một vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi chúng ta phải suy xét kỹ lưỡng giữa mục đích xây dựng và cách thức thực hiện.

Việc góp ý trước đám đông có thể hiểu là đưa ra những nhận xét, đánh giá (thường là về mặt hạn chế, thiếu sót) của một cá nhân ngay trước sự chứng kiến của nhiều người khác. Thực tế, hành động này giống như một "con dao hai lưỡi". Nếu được thực hiện với thái độ khách quan, khen ngợi những ưu điểm để làm gương thì đó là sự khích lệ lớn lao. Tuy nhiên, nếu đó là những lời phê bình gay gắt về khuyết điểm, nó có thể gây ra những hệ lụy tiêu cực khó lường.

Về mặt tích cực, trong một số môi trường như giáo dục hay làm việc nhóm, việc nhận xét công khai đôi khi giúp các thành viên khác rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân, tránh lặp lại sai lầm tương tự. Nó tạo ra một môi trường minh bạch, nơi mọi tiêu chuẩn đều được làm rõ. Thế nhưng, ranh giới giữa việc "góp ý xây dựng" và "làm nhục công khai" là rất mong manh.

Ở chiều ngược lại, việc bị phê bình trước đám đông thường gây ra tâm lý tự ti, hổ thẹn và tổn thương lòng tự trọng cho người nhận. Theo phản xạ tự nhiên, khi bị tấn công về mặt tinh thần trước mặt người khác, con người có xu hướng dựng lên "hàng rào phòng vệ" thay vì thực sự tiếp thu. Thay vì tập trung vào sửa đổi lỗi sai, họ có thể nảy sinh tâm lý oán hận người góp ý hoặc rơi vào trạng thái mặc cảm, ngại thể hiện bản thân trong tương lai. Có câu nói: "Khen ngợi công khai, góp ý riêng tư". Đó chính là nguyên tắc vàng để duy trì những mối quan hệ bền vững. Một lời nhắc nhở nhẹ nhàng khi chỉ có hai người thường có sức nặng và hiệu quả hơn ngàn lời chỉ trích giữa đám đông.

Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận rằng không phải mọi lời góp ý công khai đều xấu. Điều quan trọng nằm ở "cách nói" và "tâm thế" của người nói. Một người có văn hóa sẽ biết chọn lọc ngôn từ, tập trung vào sự việc thay vì công kích cá nhân, và luôn đi kèm với những lời gợi mở, giải pháp thay vì chỉ trích suông. Ngược lại, người tiếp nhận cũng cần rèn luyện bản lĩnh để lắng nghe những ý kiến trái chiều, gạn đục khơi trong để hoàn thiện mình.

Tóm lại, lời nói một khi thốt ra sẽ không thể thu lại được. Trước khi định nhận xét ai đó trước mặt mọi người, chúng ta hãy tự hỏi: "Lời nói này có thực sự giúp họ tốt hơn không, hay chỉ để thỏa mãn cái tôi của mình?". Hãy dùng sự chân thành để thấu hiểu và dùng sự tinh tế để góp ý. Chỉ khi sự tử tế đi cùng với kỹ năng giao tiếp, lời góp ý mới thực sự trở thành món quà giúp người khác tiến bộ.

Câu 1

a) Những bài học cơ bản ....

Từ thực tiễn các cuộc kháng chiến (chống Pháp, chống Mĩ và chiến tranh bảo vệ biên giới), có thể rút ra những bài học lớn:

* Giữ vững sự lãnh đạo của Đảng

-Sự lãnh đạo đúng đắn, sáng suốt của Đảng là nhân tố quyết định thắng lợi.

-Đề ra đường lối kháng chiến phù hợp với từng giai đoạn.

*Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

-Toàn dân tham gia kháng chiến, kết hợp sức mạnh của các tầng lớp nhân dân.

-Xây dựng khối đoàn kết dân tộc vững chắc.

*Kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại

-Tranh thủ sự ủng hộ của các nước xã hội chủ nghĩa và nhân dân tiến bộ trên thế giới.

-Kết hợp nội lực với ngoại lực.

* Xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân vững mạnh

-Ba thứ quân (bộ đội chủ lực, địa phương, dân quân du kích).

-Kết hợp đấu tranh quân sự với chính trị, ngoại giao.

*Tiến hành chiến tranh nhân dân, toàn dân, toàn diện, lâu dài

-Đánh địch trên mọi mặt trận: quân sự, chính trị, kinh tế, ngoại giao.

-Lấy nhỏ thắng lớn, lấy yếu thắng mạnh bằng thế trận chiến tranh nhân dân.

*Kết hợp bảo vệ và xây dựng đất nước

-Vừa kháng chiến, vừa kiến quốc.

-Sau chiến tranh, tiếp tục củng cố quốc phòng, bảo vệ vững chắc Tổ quốc.

b) Là học sinh, em cần

1. Học tập tốt, hiểu đúng về biển đảo Việt Nam

• Nắm vững kiến thức lịch sử, địa lí về chủ quyền Hoàng Sa – Trường Sa.
• Không tin và không lan truyền thông tin sai lệch.

2. Bồi dưỡng lòng yêu nước, ý thức chủ quyền dân tộc

• Tự hào và có trách nhiệm với Tổ quốc.
• Tham gia các hoạt động hướng về biển đảo.

3. Chấp hành tốt pháp luật

• Không tham gia các hoạt động vi phạm chủ quyền, an ninh quốc gia.
• Ứng xử văn minh trên mạng xã hội.

4. Rèn luyện sức khỏe, kỹ năng

• Sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự khi đến tuổi.
• Tham gia các hoạt động Đoàn, phong trào thanh niên.

5. Tuyên truyền, lan tỏa thông tin đúng đắn

• Giới thiệu cho bạn bè hiểu đúng về chủ quyền biển đảo Việt Nam.
• Thể hiện tinh thần yêu nước bằng hành động thiết thực.

Câu 2.

1. Thoát khỏi khủng hoảng kinh tế – xã hội

• Từ cuối những năm 1980, Việt Nam từng bước ổn định và phát triển.
• Lạm phát được kiềm chế, đời sống nhân dân cải thiện.

2. Tăng trưởng kinh tế khá cao và liên tục

• GDP tăng trưởng ổn định qua nhiều năm.
• Việt Nam từ nước nghèo trở thành nước có thu nhập trung bình.

3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa

• Tỉ trọng nông nghiệp giảm dần.
• Công nghiệp và dịch vụ tăng nhanh.

4. Phát triển kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường định hướng XHCN

• Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
• Kinh tế tư nhân, vốn đầu tư nước ngoài phát triển mạnh.

5. Mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại

• Thu hút nhiều vốn đầu tư nước ngoài (FDI).
• Đẩy mạnh xuất khẩu, hội nhập kinh tế quốc tế (ASEAN, WTO,…).

6. Cải thiện rõ rệt đời sống nhân dân

• Tỉ lệ hộ nghèo giảm mạnh.
• Cơ sở hạ tầng, đô thị, giao thông phát triển.