Câu 1: Phân tích, đánh giá nhân vật Thứ trong đoạn trích (Khoảng 200 chữ)

Nhân vật Thứ trong đoạn trích "Sống mòn" là hình ảnh điển hình cho bi kịch của tầng lớp trí thức tiểu tư sản trước Cách mạng tháng Tám: những con người có khát vọng cao đẹp nhưng bị hiện thực cơm áo ghì sát đất. Qua dòng tâm tưởng của Thứ trên chuyến tàu về quê, ta thấy một sự tương phản đau đớn giữa ước mơ vĩ đại (du học Pháp, làm vĩ nhân) và thực tại thảm hại (thất nghiệp, sợ ăn bám vợ). Nam Cao đã xuất sắc khắc họa "bi kịch sống mòn" – không phải cái chết về thể xác mà là sự mục rỗng về tâm hồn. Thứ ý thức rất rõ sự hèn yếu, nhu nhược của bản thân khi không dám "dứt đứt sợi dây thừng" thói quen để thay đổi, giống như con trâu cam chịu kéo cày. Tuy nhiên, điểm sáng của nhân vật này chính là sự thức tỉnh và lương tri. Thứ biết "đỏ mặt" xấu hổ khi hi vọng vào một tương lai tốt đẹp mà bản thân chưa đóng góp gì. Qua Thứ, Nam Cao không chỉ phê phán xã hội ngột ngạt mà còn thể hiện cái nhìn nhân đạo sâu sắc đối với những tâm hồn trí thức đang quằn quại trong cảnh "chết ngay trong lúc sống".

Câu 2: Nghị luận xã hội về "Tuổi trẻ và ước mơ" (Khoảng 600 chữ)

Cuộc đời không đo bằng số năm ta đã sống, mà đo bằng những gì ta đã cống hiến và mơ ước. Gabriel Garcia Marquez từng nhận định: “Không phải người ta ngừng theo đuổi ước mơ vì họ già đi mà họ già đi vì ngừng theo đuổi ước mơ”. Câu nói là một lời cảnh tỉnh sâu sắc về mối quan hệ giữa tuổi tác và khát vọng, khẳng định rằng sự già nua thực sự bắt đầu từ khi tâm hồn ta khô cạn ước mơ.

Trước hết, ta cần hiểu đúng về khái niệm "già" và "ước mơ". Về mặt sinh học, già đi là quy luật tất yếu của thời gian. Nhưng ở góc độ nhân sinh, sự già nua thực sự là trạng thái tâm hồn mất đi khả năng rung động, mất đi ý chí vươn lên và sự tò mò với thế giới. Ước mơ chính là ngọn lửa sưởi ấm niềm tin, là kim chỉ nam dẫn lối cho hành động. Marquez muốn khẳng định rằng: Ước mơ chính là nhựa sống. Chừng nào con người còn khao khát thực hiện một điều gì đó vĩ đại hơn bản thân hiện tại, chừng đó họ vẫn đang đứng trong hào quang của tuổi trẻ.

Tại sao nói "ngừng theo đuổi ước mơ" là lúc con người ta già đi? Hãy nhìn vào nhân vật Thứ trong tiểu thuyết Sống mòn của Nam Cao. Thứ vốn là một trí thức có hoài bão, từng mơ sang Tây, mơ làm vĩ nhân. Thế nhưng, khi những gánh nặng cơm áo và sự tù túng của xã hội cũ vây hãm, Thứ bắt đầu sống "rụt rè hơn, sẻn so hơn". Khi Thứ chấp nhận buông xuôi để mặc con tàu đưa mình về "xó nhà quê" ăn bám vợ, đó là lúc Thứ bắt đầu "mốc lên", "gỉ đi", "mục ra". Đó chính là sự già nua đáng sợ nhất: Sự già nua của một tâm hồn đã chết khi cơ thể vẫn còn đang thở. Khi không có ước mơ, con người trở nên hèn yếu, nhu nhược và dễ dàng thỏa hiệp với những điều tầm thường, nhỏ nhen.

Ước mơ có vai trò như một bộ lọc giúp tuổi trẻ gạt bỏ những cám dỗ thấp hèn. Khi có mục tiêu đủ lớn, người trẻ sẽ có sức mạnh để vượt qua nghịch cảnh. Một sinh viên nghèo mơ ước trở thành nhà khoa học sẽ coi gian khó là thử thách; một người trẻ khởi nghiệp mơ thay đổi bộ mặt công nghệ sẽ coi thất bại là bài học. Ngược lại, nếu thiếu đi ước mơ, chúng ta chỉ là những "xác sống" di động, sống lặp lại những thói quen cũ kỹ như con trâu cắm cúi kéo cày mà chẳng bao giờ dám dứt đứt sợi dây thừng để tìm đến đồng cỏ xanh.

Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt rõ giữa ước mơ chân chính và ảo tưởng viển vông. Ước mơ không phải là những mộng tưởng xa rời thực tế để rồi khi đối mặt với đời thực lại nảy sinh tâm lý bi quan, bất mãn. Như nhân vật Thứ đã tự vấn: “Người ta chỉ được hưởng những cái gì mình đáng hưởng thôi”. Ước mơ chỉ mang lại tuổi xuân khi nó đi kèm với hành động quyết liệt và ý thức trách nhiệm. Một tuổi trẻ đúng nghĩa là một tuổi trẻ dám dấn thân, dám sai và dám sửa, thay vì ngồi im hy vọng vào một "tia sáng mong manh" từ ngoại cảnh.

Trong thời đại số ngày nay, giới trẻ đang đứng trước quá nhiều cơ hội nhưng cũng không ít áp lực. Nhiều người sớm rơi vào trạng thái "già trước tuổi" khi chọn lối sống an phận, ngại va chạm, hoặc mải mê đuổi theo những giá trị ảo mà quên mất việc bồi đắp lý tưởng sống. Câu nói của Marquez như một hồi chuông cảnh tỉnh: Đừng để bản thân già đi ở tuổi đôi mươi chỉ vì lười biếng ước mơ.

Tuổi trẻ là một danh từ chỉ trạng thái tâm hồn chứ không phải con số trên giấy khai sinh. Hãy giữ cho ngọn lửa khát vọng luôn rực cháy, bởi đó là cách duy nhất để chúng ta không bị "sống mòn", không bị thời gian đánh bại. Hãy nhớ rằng, ngày nào bạn còn dám mơ và dám thực hiện, ngày đó bạn vẫn đang ở đỉnh cao của thanh xuân. Đừng chỉ tồn tại như một cỗ máy, hãy sống như một con người có khát vọng, để dù năm tháng có qua đi, tâm hồn ta vẫn mãi xanh tươi.

Câu 1. 

Điểm nhìn của người kể chuyện: Điểm nhìn hạn tri, điểm nhìn bên trong. (Do người kể chuyện lựa chọn ngôi kể thứ ba, dựa vào cảm nhận, suy nghĩ của nhân vật Thứ để kể lại câu chuyện). 

Câu 2.

Ước mơ của nhân vật Thứ khi ngồi trên ghế nhà trường là: đỗ thành chung, đỗ tú tài, vào đại học đường, sang Tây và trở thành một vĩ nhân đem những sự thay đổi lớn lao đến cho xứ sở mình.   

Câu 3. 

Các biện pháp tu từ:

+ Điệp cấu trúc: Y sẽ…, Đời y sẽ…, … sẽ khinh y, … chết mà chưa…: Có tác dụng nhấn mạnh những nhận thức, hình dung về cuộc sống mòn mỏi, vô nghĩa của nhân vật Thứ về tương lai phía trước của mình; đồng thời tạo nên nhịp điệu gợi cảm cho câu văn; giúp người đọc có được hình dung cụ thể, rõ nét về cuộc sống của những người trí thức trong xã hội Việt Nam trước cách mạng tháng Tám.

+ Ẩn dụ: đời − mốc lên, gỉ đi, mòn, mục ra: Có tác dụng gợi lên một cách sinh động về cuộc sống vô nghĩa, lụi tàn từng ngày mà nhân vật sẽ phải nếm trải trong hình dung của mình; thể hiện giá trị hiện thực của tác phẩm.

+ Liệt kê tăng cấp: Liệt kê một chuỗi những điều Thứ hình dung về cuộc sống tương lai của mình (chẳng có việc gì làm, ăn bám vợ/ mốc lên, gỉ đi, mòn, mục ra ở một xó nhà quê); trong đó nhân vật cảm nhận được sự khinh thường của mọi người và chính bản thân mình (Người ta sẽ khinh y, vợ y sẽ khinh y, chính y sẽ khinh y.); qua đó nhấn mạnh cuộc sống vô nghĩa, lụi tàn cứ rõ nét từng ngày của Thứ, đồng thời thể hiện chân thực những mặc cảm mà nhân vật sẽ phải nếm trải trong hình dung của mình; từ đó góp phần thể hiện giá trị hiện thực của tác phẩm. 

+ Nghịch ngữ: chết mà chưa sống: Có tác dụng khắc họa và nhấn mạnh bi kịch mà nhân vật phải nếm trải: chết ở đây là chết về mặt tinh thần; sống ở đây là sống thực sự, sống có ý nghĩa. Từ đó, góp phần thể hiện giá trị hiện thực sâu sắc của tác phẩm…

Câu 4. 

– Cuộc sống của nhân vật Thứ: Cuộc sống đầy bi kịch, khó khăn, mòn mỏi trong việc kiếm kế sinh nhai để lo cho bản thân và gia đình, không thực hiện được hoài bão của cuộc đời mình.

– Con người nhân vật Thứ: Là con người đầy hoài bão, khát vọng; con người có đời sống nội tâm phong phú, có khả năng nhận thức sâu sắc về cuộc sống và bản thân mình. 

Câu 5.

Sống là làm chủ bản thân, làm chủ cuộc đời mình. Đây là một triết lí sâu sắc bởi lẽ: Mỗi người là một bản thể duy nhất và mỗi người chỉ được sống một lần trong đời. Do đó, nếu mỗi chúng ta không làm chủ bản thân, làm chủ cuộc đời mình thì chúng ta sẽ mất đi cơ hội sống đúng nghĩa. Chỉ có khi làm chủ bản thân, làm chủ cuộc đời mình chúng ta mới phát huy được hết tiềm năng của bản thân và trở thành người có ích cho xã hội.