Câu 1 (2,0 điểm): Bài thơ “Tự miễn” của Hồ Chí Minh là lời tự khuyên sâu sắc về thái độ sống trước khó khăn, thử thách. Mở đầu bài thơ, tác giả sử dụng hình ảnh đối lập giữa mùa đông lạnh lẽo và mùa xuân ấm áp để gợi ra quy luật của tự nhiên cũng như của cuộc đời: phải trải qua gian khổ mới có được hạnh phúc. Những từ ngữ như “đông hàn” – “xuân noãn”, “tiêu tụy” – “huy hoàng” đã làm nổi bật ý nghĩa đó. Không chỉ dừng lại ở việc nêu quy luật, bài thơ còn khẳng định vai trò của “tai ương” trong cuộc sống. Tai ương không chỉ là điều tiêu cực mà còn là cơ hội để con người rèn luyện ý chí, giúp ta trở nên mạnh mẽ và kiên cường hơn. Qua đó, bài thơ thể hiện tinh thần lạc quan, ý chí nghị lực và quan niệm sống tích cực của Bác, đồng thời gửi gắm bài học quý giá: con người cần biết vượt qua khó khăn để vươn tới thành công.

Câu 2 (4,0 điểm): Trong cuộc sống, mỗi con người đều phải đối mặt với những thử thách và khó khăn. Đây là điều không thể tránh khỏi trên hành trình trưởng thành của mỗi người. Tuy nhiên, thử thách không chỉ mang ý nghĩa tiêu cực mà còn có vai trò vô cùng quan trọng, giúp con người hoàn thiện bản thân và vươn tới thành công. Trước hết, thử thách là cơ hội để con người rèn luyện ý chí và nghị lực. Khi gặp khó khăn, ta buộc phải suy nghĩ, tìm cách giải quyết vấn đề, từ đó phát triển năng lực và bản lĩnh sống. Nếu cuộc sống luôn bằng phẳng, con người sẽ dễ trở nên yếu đuối, thiếu khả năng đối mặt với biến cố. Bên cạnh đó, thử thách còn giúp ta nhận ra giá trị của thành công. Những thành quả đạt được sau quá trình nỗ lực và vượt qua gian khổ luôn đáng trân trọng hơn. Thực tế cho thấy, nhiều người thành công đều từng trải qua vô số khó khăn, nhưng chính điều đó đã giúp họ mạnh mẽ và kiên cường hơn. Ngược lại, những người sợ hãi thử thách, dễ nản chí sẽ khó có thể tiến bộ và dễ bị tụt lại phía sau. Vì vậy, mỗi chúng ta cần có thái độ đúng đắn trước thử thách: không né tránh mà phải dũng cảm đối mặt, kiên trì vượt qua và luôn giữ tinh thần lạc quan. Đồng thời, cần biết rút ra bài học từ những khó khăn đã trải qua để hoàn thiện bản thân. Có như vậy, ta mới có thể trưởng thành, vững vàng hơn trong cuộc sống và đạt được những thành công có ý nghĩa.

Câu 1 (0,5 điểm):

Phương thức biểu đạt chính của bài thơ là: biểu cảm (kết hợp với nghị luận).

Câu 2 (0,5 điểm):

Bài thơ được viết theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt (Đường luật).

Câu 3 (1,0 điểm):

Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ:

“Một hữu đông hàn tiêu tụy cảnh,

Tường vô xuân noãn đích huy hoàng;” là phép đối lập (tương phản):

“đông hàn” đối lập với “xuân noãn”

“tiêu tụy” đối lập với “huy hoàng”

Tác dụng: Làm nổi bật quy luật của cuộc sống: phải trải qua gian khổ, khó khăn thì mới có được thành công, tốt đẹp; qua đó thể hiện tư tưởng lạc quan, tích cực.

Câu 4 (1,0 điểm):

Trong bài thơ, “tai ương” không chỉ mang nghĩa tiêu cực mà còn là những thử thách giúp con người rèn luyện ý chí. Nhờ có tai ương, con người trở nên mạnh mẽ, kiên cường và trưởng thành hơn.

Câu 5 (1,0 điểm):

Bài học rút ra là: Trong cuộc sống, mỗi người cần biết đối mặt với khó khăn, thử thách, không nản chí mà phải kiên trì vượt qua. Chính những gian khổ sẽ giúp ta hoàn thiện bản thân và đạt được thành công.

Câu 1

Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề cấp thiết nhất hiện nay, bởi môi trường chính là nền tảng cho sự sống của con người và mọi sinh vật trên Trái Đất. Khi môi trường bị ô nhiễm, không khí trở nên độc hại, nguồn nước bị suy giảm, đất đai cằn cỗi, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của chúng ta. Thực tế cho thấy, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh ngày càng gia tăng phần lớn đều bắt nguồn từ sự khai thác và tàn phá thiên nhiên của con người. Vì vậy, bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức mà còn là nghĩa vụ của mỗi cá nhân. Những hành động nhỏ như không xả rác bừa bãi, tiết kiệm điện nước, trồng cây xanh hay hạn chế sử dụng túi nilon đều góp phần tạo nên sự thay đổi lớn. Đặc biệt, đối với học sinh, việc nâng cao ý thức và lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường là vô cùng quan trọng. Chỉ khi con người sống hài hòa với thiên nhiên thì cuộc sống mới thực sự bền vững và tốt đẹp.

Câu 2

Trong văn học trung đại Việt Nam, hình tượng người ẩn sĩ thường gắn với lối sống thanh cao, thoát tục, thể hiện quan niệm sống của những trí thức trước thời cuộc. Qua hai đoạn thơ trong bài “Nhàn” của Nguyễn Bỉnh Khiêm và bài thơ của Nguyễn Khuyến**, người đọc có thể thấy được những nét tương đồng nhưng cũng có nhiều điểm khác biệt trong cách cảm nhận và thể hiện vẻ đẹp của người ẩn sĩ. Trước hết, ở bài “Nhàn”, Nguyễn Bỉnh Khiêm đã khắc họa hình ảnh người ẩn sĩ với lối sống giản dị, hòa hợp với thiên nhiên. Những hình ảnh “một mai, một cuốc, một cần câu” gợi lên cuộc sống lao động bình dị, tự cung tự cấp. Ông tìm thấy niềm vui trong sự thanh nhàn, tránh xa chốn “lao xao” của danh lợi. Quan niệm sống của ông thể hiện rõ qua câu “ta dại, ta tìm nơi vắng vẻ / người khôn, người đến chốn lao xao”. Thực chất, cái “dại” ấy lại là sự tỉnh táo, là cách lựa chọn lối sống cao đẹp, giữ gìn nhân cách. Người ẩn sĩ trong thơ Nguyễn Bỉnh Khiêm hiện lên với tâm thế ung dung, tự tại, sống thuận theo tự nhiên, coi nhẹ vật chất và danh vọng. Trong khi đó, thơ của Nguyễn Khuyến cũng vẽ nên hình ảnh người ẩn sĩ nhưng mang màu sắc trữ tình và sâu lắng hơn. Thiên nhiên trong thơ ông hiện lên thanh bình, trong trẻo với “trời thu xanh ngắt”, “cần trúc lơ phơ”, “nước biếc trông như tầng khói phủ”. Không gian ấy gợi cảm giác yên tĩnh, nhưng đồng thời cũng phảng phất nỗi cô đơn, man mác buồn. Người ẩn sĩ ở đây không chỉ tìm về thiên nhiên để lánh đời mà còn mang trong lòng những tâm sự, suy tư. Câu hỏi “một tiếng trên không ngẩn ngơ nào?” như một nỗi bâng khuâng trước cuộc đời. Đặc biệt, hai câu cuối “nhàn hứng cũng vừa toan cất bút / nghĩ ra lại thẹn với ông Đào” cho thấy tâm trạng tự vấn, khiêm nhường của tác giả, đồng thời thể hiện lý tưởng sống cao đẹp nhưng cũng đầy trăn trở. Điểm giống nhau giữa hai hình tượng là đều đề cao lối sống thanh cao, hòa mình với thiên nhiên, tránh xa danh lợi. Cả hai nhà thơ đều tìm thấy giá trị sống trong sự giản dị, yên bình. Tuy nhiên, điểm khác biệt nằm ở sắc thái cảm xúc. Nếu Nguyễn Bỉnh Khiêm thể hiện sự dứt khoát, ung dung, mang tính triết lí rõ ràng thì Nguyễn Khuyến lại thiên về cảm xúc, với nỗi buồn nhẹ nhàng, kín đáo. Người ẩn sĩ của Nguyễn Bỉnh Khiêm là biểu tượng của sự chủ động lựa chọn, còn ở Nguyễn Khuyến lại mang dáng dấp của một con người vừa ẩn dật vừa day dứt với cuộc đời. Như vậy, qua hai bài thơ, hình tượng người ẩn sĩ hiện lên vừa quen thuộc vừa đa dạng. Dù khác nhau về sắc thái biểu đạt, cả hai đều góp phần làm nổi bật vẻ đẹp nhân cách của người trí thức xưa: sống thanh cao, giữ gìn khí tiết và hướng tới sự hài hòa với thiên nhiên. Điều đó không chỉ có ý nghĩa trong bối cảnh lịch sử mà còn gợi cho con người hôm nay những suy ngẫm sâu sắc về cách sống và giá trị của bản thân.

​Câu 1. Theo bài viết trên, hiện tượng tiếc thương sinh thái là gì?
Tiếc thương sinh thái (ecological grief) là nỗi đau khổ, sự hụt hẫng trước những mất mát về sinh thái mà con người đã trải qua hoặc tin rằng đang cận kề trong tương lai, do biến đổi khí hậu gây ra. Nó có những phản ứng tâm lý tương tự như khi mất đi người thân.
​Câu 2. Bài viết trên trình bày thông tin theo trình tự nào?
Bài viết được trình bày theo trình tự lô-gíc (phân tích, lý giải):
​Mở đầu bằng hiện tượng thực tế: Biến đổi khí hậu tác động đến tâm thức con người.
​Giải thích khái niệm: Định nghĩa "tiếc thương sinh thái" từ các nhà khoa học.
​Dẫn chứng thực tế: Các ví dụ từ cộng đồng dân cư trực tiếp chịu ảnh hưởng (Inuit, người nông dân Úc, các bộ tộc ở Brazil).
​Mở rộng phạm vi: Sự ảnh hưởng đến cả thế hệ trẻ toàn cầu thông qua số liệu khảo sát.
​Câu 3. Tác giả đã sử dụng những bằng chứng nào để cung cấp thông tin cho người đọc?
Tác giả sử dụng các bằng chứng cụ thể và xác thực:
​Ý kiến chuyên gia: Nghiên cứu của Ashlee Cunsolo và Neville R. Ellis (2018).
​Trải nghiệm thực tế: Câu chuyện của người Inuit (Bắc Canada), người nông dân (Úc), và các bộ tộc (Brazil) về sự thay đổi của môi trường sống.
​Số liệu thống kê: Kết quả cuộc thăm dò của Caroline Hickman và cộng sự (tháng 12/2021) về cảm xúc của 1.000 trẻ em và thanh thiếu niên tại 10 quốc gia.
​Câu 4. Anh/chị hãy nhận xét về cách tiếp cận vấn đề biến đổi khí hậu của tác giả trong văn bản.
Cách tiếp cận của tác giả rất nhân văn và sâu sắc: Thay vì chỉ tập trung vào các số liệu vật lý hay kinh tế khô khan, tác giả tiếp cận biến đổi khí hậu dưới góc độ tâm lý học và nhân văn. Cách nhìn này giúp người đọc thấu hiểu rằng biến đổi khí hậu không chỉ là vấn đề của môi trường, mà là một cuộc khủng hoảng tinh thần đang làm tổn thương sâu sắc đến cảm xúc và sức khỏe tâm thần của con người trên toàn cầu.
​Câu 5. Thông điệp sâu sắc nhất mà anh/chị nhận được từ bài viết trên là gì?
Thông điệp sâu sắc nhất là: Biến đổi khí hậu là một cuộc khủng hoảng thực sự, không chỉ tàn phá cảnh quan mà còn đang "tàn phá" tâm hồn con người. Chúng ta cần nhìn nhận nỗi đau này như một tín hiệu cảnh báo quan trọng để thay đổi nhận thức, cùng nhau bảo vệ môi trường – vì sự sống của chính chúng ta và sự bình yên trong tâm hồn của các thế hệ mai sau.
​Hy vọng những gợi ý trên sẽ giúp ích cho bài làm của bạn! Nếu bạn cần mình giải thích kỹ hơn về bất kỳ câu nào hoặc hỗ trợ làm bài tập về chủ đề môi trường khác, cứ cho mình biết nhé.

câu 1

Ngôi kể thứ nhất

Câu 2 Điểm nhìn trong đoạn trích là từ góc độ của người con gái thứ ba, Chi-hon, người đang hồi tưởng và kể lại những ký ức, suy nghĩ, và sự hối tiếc của mình về mẹ.

Câu 3

Đoạn văn sử dụng biện pháp nghệ thuật đối lập

Tác dụng: Nhấn mạnh sự vô tâm, mải mê theo đuổi sự nghiệp riêng của người con mà quên mất mẹ. Làm nổi bật sự hy sinh thầm lặng và nỗi cô đơn của người mẹ. Gợi sự day dứt, ân hận sâu sắc trong lòng người đọc về những hành động vô tâm.

Câu 4

Những phẩm chất của người mẹ được thể hiện qua lời kể của người con gái bao gồm sự hy sinh thầm lặng, chịu thương chịu khó vì gia đình. Câu văn thể hiện phẩm chất của người mẹ (được suy ra từ nội dung chung của tác phẩm): "Trong quá trình đó, gia đình bà dần nhận ra những đau đớn, tổn thương, những bí mật khuất lấp của bà, và hiểu được tình yêu và sự hi sinh mà người mẹ này đã dành cho gia đình."

Câu 5

Trong cuộc sống hiện đại, không ít người, giống như Chi-hon, mải mê theo đuổi sự nghiệp, danh vọng mà quên đi những người thân yêu bên cạnh. Sự vô tâm, dù vô tình hay cố ý, có thể gây ra những tổn thương sâu sắc, dai dẳng cho người thân. Những hành động như bỏ lỡ bữa cơm gia đình, quên ngày sinh nhật, hay không lắng nghe tâm tư của cha mẹ đều là những nhát cứa vô hình vào trái tim họ. Hối tiếc thường chỉ đến khi đã quá muộn màng, khi người thân không còn ở bên nữa. Vì vậy, mỗi người cần trân trọng từng khoảnh khắc, dành thời gian quan tâm, chăm sóc cha mẹ khi còn có thể, đừng để phải thốt lên hai từ "giá như".

Câu 1

Bài làm

Trong văn bản, hình tượng Đất Nước mang một ý nghĩa sâu sắc, vượt ra khỏi những khái niệm địa lý khô khan để trở nên gần gũi và thiêng liêng. Đất Nước không phải là một thực thể xa lạ mà được kiến tạo từ những gì bình dị nhất: là miếng trầu bà ăn, là câu chuyện cổ tích mẹ kể, là cái kèo cái cột trong nhà. Ý nghĩa lớn nhất của hình tượng này chính là sự khẳng định tư tưởng "Đất Nước của Nhân dân". Chính những con người vô danh, những người dân lao động bền bỉ đã "hóa thân" để làm nên dáng hình xứ sở, từ danh lam thắng cảnh đến những truyền thống văn hóa tốt đẹp. Hình tượng Đất Nước gợi nhắc mỗi chúng ta rằng: Đất Nước nằm ngay trong máu thịt của mỗi cá nhân. Từ đó, tác phẩm không chỉ đánh thức niềm tự hào dân tộc mà còn khơi dậy trách nhiệm của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn và tiếp nối những giá trị bền vững của cha ông, để "làm nên Đất Nước muôn đời".

Câu 2

Bài làm

Lịch sử không chỉ là những gì đã qua, mà là nền tảng cốt lõi định hình nên bản sắc của một dân tộc. Tuy nhiên, có một thực tế đáng suy ngẫm qua nhận định: "Chúng ta không xúc động trước những bài giảng lịch sử. Chúng ta xúc động trước những người làm nên lịch sử". Câu nói này đã chạm đến một vấn đề quan trọng về cách chúng ta tiếp nhận và nuôi dưỡng lòng yêu nước trong thời đại ngày nay. Trước hết, "bài giảng lịch sử" thường được hiểu là những kiến thức hàn lâm, những con số khô khan về năm tháng, những mũi tên sơ đồ về diễn biến các chiến dịch. Ngược lại, "những người làm nên lịch sử" là những con người bằng xương bằng thịt, có lý tưởng, có nỗi đau và sự hy sinh thầm lặng. Câu nói trên không nhằm phủ nhận giá trị của giáo dục lịch sử, mà muốn nhấn mạnh rằng: cảm xúc của con người chỉ thực sự rung động khi nó được kết nối với những số phận cụ thể, những hành động anh hùng đời thực chứ không phải qua những lý thuyết máy móc. Tại sao chúng ta lại dễ dàng xúc động trước con người hơn là trang sách? Bởi lẽ, lịch sử vốn dĩ được viết bằng máu và nước mắt, chứ không phải bằng mực in. Một con số "hàng vạn người ngã xuống" có thể khiến ta sững sờ, nhưng câu chuyện về một người lính trẻ trước lúc hy sinh vẫn kịp gửi lại bức thư tình dang dở mới thực sự khiến ta bật khóc. Chúng ta xúc động trước một Trần Bình Trọng thà làm quỷ nước Nam còn hơn làm vương đất Bắc, trước một Võ Thị Sáu vẫn cài hoa lên mái tóc trước giờ hành hình. Chính những gương mặt, những nhân cách ấy đã biến lịch sử thành một thực thể sống động, có nhịp đập và hơi thở, giúp hậu thế cảm nhận được chiều sâu của lòng yêu nước và sự tận hiến. Tuy nhiên, cần nhận thức rõ rằng bài giảng lịch sử và người làm nên lịch sử không phải là hai thái cực đối lập. Bài giảng chính là nhịp cầu đưa ta tìm về với quá khứ. Một bài giảng lịch sử thành công phải là bài giảng biết "thổi hồn" vào sự kiện, biết lấy con người làm tâm điểm để truyền tải cảm hứng. Khi chúng ta hiểu được rằng mỗi mét đất dưới chân đều có dấu chân của người đi trước, mỗi hòa bình ta đang hưởng đều đổi bằng tuổi thanh xuân của ai đó, chúng ta sẽ không còn thấy lịch sử xa lạ. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, việc học lịch sử không nên dừng lại ở việc học thuộc lòng để đi thi. Chúng ta cần chủ động tìm hiểu về "những người làm nên lịch sử" qua những hồi ký, những di tích, hay đơn giản là qua lời kể của những người bà, người ông trong gia đình. Chỉ khi có sự thấu cảm về con người, lòng biết ơn mới thực sự nảy nở, và lịch sử mới hoàn thành sứ mệnh thiêng liêng của nó là giáo dục nhân cách. Tóm lại, lịch sử sẽ mãi là những trang giấy lặng im nếu thiếu đi sự kết nối cảm xúc với những người tiền nhiệm. Mỗi chúng ta hôm nay cũng đang là những người viết tiếp lịch sử cho mai sau. Hãy sống sao cho xứng đáng với sự xúc động mà thế hệ sau sẽ dành cho chúng ta, như cách chúng ta đang nghiêng mình trước những anh hùng của dân tộc.

Câu 1

Thể thơ tự do.

Câu 2

Đoạn thơ thể hiện niềm tự hào về thế hệ đi trước đã hy sinh xương máu để giành độc lập, và niềm tin tưởng, lạc quan vào thế hệ hòa bình nối tiếp sẽ xây dựng và bảo vệ đất nước. Cảm xúc xuyên suốt là sự trân trọng quá khứ và hy vọng vào tương lai. 

Câu 3

Biện pháp tu từ chính là điệp ngữ và tương phản/đối lập (giữa hiện tại hòa bình và quá khứ chiến tranh).

• Nhấn mạnh sự hy sinh, mất mát to lớn của dân tộc trong chiến tranh.
• Tôn vinh, khẳng định giá trị của nền hòa bình, độc lập hôm nay, nó được đổi bằng xương máu của các thế hệ cha anh.
• Gợi sự trân trọng, biết ơn đối với quá khứ, nhắc nhở thế hệ hôm nay về trách nhiệm giữ gìn thành quả cách mạng.
• Thể hiện niềm vui, niềm tự hào và sự hồi sinh mạnh mẽ của dân tộc Việt Nam.

Câu 4

• Sự hy sinh, gian khổ, "khổ đau và vui sướng" của các thế hệ đi trước trong suốt cuộc kháng chiến.
• Thành quả của Cách mạng tháng Tám năm 1945, mở ra kỷ nguyên độc lập, tự do cho dân tộc.
• Sức sống mãnh liệt, sự kiên cường của dân tộc Việt Nam đã vượt qua bom đạn chiến tranh.

Câu 1:

Bài làm

Có lẽ ai cũng đã từng được mơ thấy bản thân, mơ thấy những điều tốt đẹp và cả những điều sợ hãi. Vậy giấc mơ là gì? Khi chúng ta ngủ, giấc mơ sẽ xuất hiện, trong mơ là nơi ẩn sâu của tâm hồn. Ta mong muốn, nghĩ về những điều tốt lành thì chúng sẽ xuất hiện trong giấc mơ của ta và ngược lại nếu con người làm điều sai trái, tội lỗi, giấc mơ đó sẽ trở thành ác mộng dằn vặt, khổ sở. Giấc mơ phản ánh tâm trạng, góc khuất của tâm hồn, đó là những điều mong muốn của con người trong thế giới thực. Đôi lúc có thể nó sẽ trở thành sự thực nhưng hầu hết đó chỉ là giấc mơ chiêm bao, khi tỉnh dậy hoàn toàn là trống rỗng. Ước mơ là mong ước ở thực tại còn giấc mơ là mong ước trong vô thức, là khát khao, mong muốn được giấu sâu trong lòng của con người. Nó còn phần nào phản ánh tâm trạng, cảm xúc của chúng ta hay nói cách khác đó mới chính là bản thân ta. Giấc mơ có thể khiến con người ta vui vẻ nhưng nó cũng có thể trở thành sự ám ảnh, sợ hãi khi tâm trạng mình không tốt. Hãy sống lạc quan, vui vẻ để có một giấc mơ thật đẹp và kì diệu nhé!

Câu 2:

Bài làm

Nguyễn Bính là nhà thơ nổi tiếng của phong trào Thơ mới trước Cách mạng tháng Tám. Giữa những giọng điệu mới lạ, thơ Nguyễn Bính vẫn giữ được âm hưởng gần gũi với ca dao dân ca, giản dị hồn nhiên mà ngọt ngào, thắm thiết. Tương tư in trong tập Lỡ bước sang ngang, xuất bản năm 1940 tại Hà Nội. Tập thơ này đã mang lại tiếng vang cho tác giả và dấy lên trong đông đảo người đọc một phong trào thuộc thơ, yêu thơ Nguyễn Bính. Bài thơ Tương tư nói lên tâm trạng khắc khoải chờ mong của một chàng trai đang yêu với tình yêu đơn phương không được đáp đền. Mối tương tư ấy được đặt vào khung cảnh nông thôn với dáng dấp một mối tình chân chất như trong ca dao và mang hương vị đồng quê mộc mạc.

     Tâm lí của những kẻ đang yêu là luôn muốn được gần gũi bên nhau. Bởi vậy, một ngày không gặp dài bằng ba thu. Những người đang yêu nhớ nhau mà không gặp được nhau thì sinh ra tương tư. Thường là một người thương nhớ một người mà không được đền đáp lại, trường hợp này trong văn chương mới gọi là tương tư. Lịch sử tình yêu xưa nay đã ghi nhận bao trái tim Trương Chi tan nát bởi mối hận tình. Chàng trai trong bài thơ này cũng tương tư nhưng có phần nhẹ nhàng hơn bởi tình yêu chưa đặt được cơ sở rạch ròi.

     Bốn câu thơ đầu bày tỏ nỗi nhớ mong khắc khoải của kẻ đang yêu. Chàng trai không giấu là mình tương tư:

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông,

Một người chín nhớ mười mong một người.

Nắng mưa là bệnh của giời

Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng

     Mối tương tư ấy được thể hiện bằng những hình thức quen thuộc trong ca dao xưa, ở đây, lối hoán dụ nghệ thuật, thủ pháp nhân hóa và thành ngữ dân gian kết hợp với nhau hài hòa, tự nhiên: Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông, rồi bệnh của giời, bệnh của tôi. Dường như đất trời cũng chia sẻ nhớ mong, dự phần tương tư với con người.

     Tôi yêu nàng, tôi tương tư, nào có khác chi trời lúc gió lúc mưa. Tâm trạng tương tư của chàng trai cũng tự nhiên như quy luật của trời đất vậy.

     “Cái tôi” trong thơ Nguyễn Bính xuất hiện cùng với những “cái tôi” khác trong Thơ mới lúc bấy giờ; có điều nó mang màu sắc độc đáo bởi nó thiết tha, chân thành, gần gũi với cuộc đời bình dị của người dân quê. Nó có thôn Đông, thôn Đoài, có chín nhớ mười mong, có trầu, có cau. Tưởng như một đôi trai gái đồng quê mới bén duyên nhau bên hàng rào dâm bụt, bên giậu mồng tơi, vừa rõ ràng mà vừa mơ hồ. Nhân vật tôi thì đã rõ, còn nhân vật nàng thì vẫn thấp thoáng, vu vơ.

     Nếu ở khổ thơ đầu, nhà thơ nói thật là mình đang tương tư thì đến ba khổ thơ sau, nhà thơ trách người mình yêu sao quá hững hờ:

Hai thôn chung lại một làng,

Cớ sao bên ấy chẳng sang bên này?

Ngày qua ngày lại qua ngày,

Lá xanh nhuộm đã thành cây lá vàng.

Bảo rằng cách trở đò giang,

Không sang là chẳng đường sang đã đành.

Nhưng đây cách một đầu đình,

Có xa xôi mấy mà tình xa xôi?

Tương tư thức mấy đêm rồi,

Biết cho ai, hỏi ai người biết cho?

Bao giờ bến mới gặp đò?

Hoa khuê các, bướm giang hồ gặp nhau?

     Vậy là chàng trai đang nhớ thật, đang tương tự thật, nhưng khổ tâm ở chỗ nhớ thương có đi mà không có lại. m điệu thơ lục bát uyển chuyển, mượt mà rất hợp với cách thể hiện dung dị: nào là hai bên chung lại một làng, bên ấy, bên này; nào là Cách nhau có một đầu đình; Có xa xôi mấy mà tình xa xôi. Trách móc rồi tự bộc bạch là mình Tương tư thức mấy đêm rồi và ước mong: Bao giờ bến mới gặp đò, Hoa khuê các, bướm giang hồ gặp nhau? Trách, hỏi liên tiếp, dồn dập mà người ta vẫn hững hờ, xa xôi. Ở đời có những tình yêu như thế bởi đối tượng mình yêu đến tương tư kia lại mơ hồ, vô định. Trách và hỏi đều rơi vào khoảng trống khiến cho nỗi tương tư càng trở nên xót xa, vô vọng.

     Vẫn là bên ấy, bên này cách biệt. Ngày qua ngày lại qua ngày, Lá xanh nay đã thành cây lá vàng. Thời gian cứ lạnh lùng trôi mà bên ấy vẫn bằn bặt bóng chim tăm cá. Hỏi làm sao bên này chẳng chờ đợi đến hao mòn, tàn úa? Mơ làm chi đến chuyện bao nhiêu ngói bấy nhiêu tình hay chuyện tam tứ núi, ngũ lục sông?

     Thế là đã rõ: Tất cả đều vu vơ, chỉ có một điều rất thật là nỗi buồn da diết của chàng trai đang tương tư. Yêu người mà chẳng được người yêu, nhớ mong mà chẳng gặp. Một mối tình như thế sẽ kết thúc ra sao? Chàng trai trở lại với ước mơ thầm kín về một cuộc hôn nhân tốt đẹp cùng nỗi băn khoăn, khắc khoải của lòng mình:

Nhà em có một giàn giầu,

Nhà anh có một hàng cau liên phòng.

Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông,

Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào?

     Đến lúc này thì không cần vòng vo, ẩn giấu chi nữa, chàng trai không còn xưng tôi mà mạnh dạn xưng là anh và gọi nàng bằng em. Cũng chẳng cẩn bóng gió xa xôi: Bao giờ bến mới gặp đò hay Tương tư thức mấy đêm rồi mà nói thẳng đến chuyện hôn nhân:

Nhà em có một giàn giầu,

Nhà anh có một hàng cau liên phòng.

     Thử hình dung cau ấy, trầu này mà kết thành một mâm xinh đẹp thì thật tà đúng nghi lễ cưới xin. Nhưng trớ trêu làm sao: trầu thì ở nhà em, cau lại ở nhà anh. Em ở thôn Đông, anh ở thôn Đoài: Thôn Đoài thì nhớ thôn Đông. Vậy: Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào ? Như vậy là tương tư chưa đi quá nỗi nhớ và nỗi nhớ vẫn chỉ là một bên, một chiều. Tuy có nhích lên một chút cho thân mật hơn trong cách xưng hô anh và em, nhưng rồi lại quay về nơi ẩn náu cũ: Thôn Đoài ngồi nhớ thôn Đông, nghĩa là chẳng tiến lên được một bước nào. Mon men tới chuyện trầu cau nhưng vẫn không thoát khỏi nỗi buồn bởi nhớ nhung người ta mà chẳng được người ta đền đáp lại. Cho nên đành chấm dứt nỗi sầu bằng một câu hỏi tu từ: Cau thôn Đoài nhớ giầu không thôn nào ? “Cái tôi” hiện đại bộc lộ một cách tự nhiên dưới hình thức quen thuộc của ca dao xưa: thôn Đoài, thôn Đông… và nhờ đó mà nỗi đau dường như vợi bớt. Cho nên nỗi tương tư cũng mới chỉ đến mức chín nhớ mười mong hoặc thức mấy đêm rồi, kể cả sự vô vọng dường như kéo dài dằng dặc trong không gian và thời gian kia cũng chỉ là chuyện bến chưa gặp đò, hoa chưa gặp bướm mà thôi.

     Bài thơ là một mảnh hồn của nhà thơ, là “cái tôi”mang đậm phong cách Nguyễn Bính: giản dị, hồn nhiên, dân dã mà không kém phần thơ mộng, lãng mạn. Nhà thơ nói chuyện tương tư, kì thực là nói tới khao khát tình yêu và hạnh phúc. Qua đó khẳng định “cái tôi cá nhân” với quyền được sống đúng nghĩa của nó. Tương tư là một trong nhiều dẫn chứng chứng minh cho nhận xét tinh tế của Tô Hoài: Nguyễn Bính là nhà thơ của tình quê, chân quê, hồn quê.

Câu 1: Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận

Câu 2: Thao tác lập luận Bác bỏ

Tác dụng

• Nhấn mạnh vấn đề: Làm rõ sự nguy hại của "cơn đau ốm tâm hồn" do lối sống thực dụng, khiến con người trở nên vô cảm, nghèo nàn về tinh thần.
• Thuyết phục người đọc: Bằng cách chỉ ra cái sai và đưa ra giải pháp, tác giả tạo sự đồng cảm và thôi thúc người đọc nhận ra giá trị của việc gieo mầm "giấc mơ", sống có lý tưởng.
• Định hướng lối sống: Giúp người đọc hiểu cần phải làm gì để tránh sự nghèo đói tinh thần, nuôi dưỡng tâm hồn và nhân cách.
• Tạo giọng điệu: Kết hợp sự cảnh báo và lời khuyên, tạo nên giọng điệu vừa thiết tha, vừa trăn trở, thúc đẩy hành động tích cực. 

Câu 3: Để nhấn mạnh sự thiếu thốn về tâm hồn, tinh thần, tri thức và sự kết nối thực sự trong xã hội hiện đại, dù con người có thể giàu có về vật chất, chứ không phải nghèo đói về tiền bạc. 

Câu 4:  Những cách khả thi để chữa chạy "đau ốm tâm hồn" (dựa trên thông điệp đoạn văn):

1. Tự nhận thức về sự nghèo nàn tinh thần: Nhận ra rằng chúng ta thực sự nghèo nàn về mặt tâm hồn, thiếu vắng những giá trị đẹp đẽ, để từ đó bắt đầu tìm kiếm và chữa lành.
2. Khơi dậy lại những giấc mơ của chính mình: Tìm lại, nuôi dưỡng và trân trọng những ước mơ, lý tưởng, những điều tốt đẹp trong tâm hồn người lớn, như một hạt mầm được chăm sóc.
3. Dạy trẻ về giá trị tinh thần, không chỉ vật chất: Chú trọng dạy trẻ về những điều cao đẹp, về ước mơ, lòng trắc ẩn, sự trung thực, thay vì chỉ nhồi nhét kiến thức về tiền bạc hay sở hữu.
4. Bồi đắp "hạt giống" tâm hồn cho trẻ: Khi người lớn có lại những hạt giống giấc mơ, họ mới có thể trao lại cho thế hệ trẻ, giúp chúng không bị "đau ốm tâm hồn".
5. Sống và hành động theo giá trị tinh thần: Trân trọng những giá trị vô hình như tình yêu thương, sự sẻ chia, vẻ đẹp của thiên nhiên, và truyền lại điều đó cho con trẻ. 

Câu 1:

Bài làm

Hình tượng mưa trong bài thơ “Anh chỉ sợ rồi trời sẽ mưa” của Lưu Quang Vũ không chỉ đơn thuần là một hiện tượng tự nhiên mà còn mang nhiều tầng ý nghĩa sâu sắc, phản ánh tâm trạng và nỗi niềm của nhân vật trữ tình. Mưa trong bài thơ được miêu tả với vẻ đẹp lãng mạn, trữ tình, gợi lên sự sống tươi mới, sự thanh lọc và tinh khiết. Tuy nhiên, mưa trong thơ Lưu Quang Vũ lại mang một sắc thái khác biệt. Nó không chỉ là sự dịu mát mà còn là nỗi lo sợ, sự bất an của người lính khi phải xa cách người yêu, xa cách quê hương. Mưa trở thành biểu tượng của sự chia ly, của nỗi nhớ da diết, của sự cô đơn giữa chiến trường khốc liệt. Hình ảnh “trời sẽ mưa” không chỉ ám chỉ mưa thực mà còn là ẩn dụ cho những khó khăn, thử thách, những mất mát mà người lính phải đối mặt. Mưa cũng là sự giằng xé nội tâm, sự đấu tranh giữa tình yêu và nhiệm vụ, giữa khát vọng sống và hiện thực chiến tranh. Qua đó, nhà thơ đã thể hiện được sự đồng cảm sâu sắc với người lính, với những hy sinh thầm lặng của họ vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Mưa, vì thế, trở thành một hình tượng nghệ thuật giàu sức gợi, góp phần làm nên giá trị tư tưởng và nghệ thuật của bài thơ. Nó khẳng định sức mạnh của tình yêu và lòng dũng cảm của con người trước những khó khăn, thử thách của cuộc đời.

Câu 2:

Bài làm

​"Tỉnh thức" không chỉ là hành động mở mắt sau một giấc ngủ, mà là một trạng thái tinh thần sâu sắc, nơi con người nhận ra ý nghĩa thực sự của bản thân và cuộc sống xung quanh. Đó là quá trình rũ bỏ lớp màn vô thức, đối diện với sự thật và sống một cách có ý thức, trách nhiệm. Có nhiều yếu tố đóng vai trò như những "cú hích" mạnh mẽ, dẫn dắt con người đến trạng thái tỉnh thức này.
​Một trong những điều cơ bản nhất khiến con người tỉnh thức chính là va chạm với nỗi đau và mất mát. Thường thì, khi cuộc sống diễn ra suôn sẻ, con người dễ rơi vào trạng thái tự mãn và chấp nhận mọi thứ như một lẽ đương nhiên. Chỉ khi đối diện với cái chết, sự chia ly, thất bại lớn, hay một căn bệnh hiểm nghèo, chúng ta mới thực sự dừng lại. Nỗi đau buộc ta phải đặt câu hỏi về sự tồn tại, về giá trị của thời gian và tình yêu thương. Mất mát dạy ta bài học về sự vô thường, về việc phải trân trọng từng khoảnh khắc và những người thân yêu trước khi quá muộn. Chính sự khắc nghiệt của cuộc đời đã làm tan vỡ ảo tưởng về sự vĩnh cửu, giúp ta tỉnh ra rằng cuộc sống là hữu hạn và cần được sống một cách trọn vẹn.
​Bên cạnh đó, sự cô đơn và chiêm nghiệm nội tâm cũng là một con đường quan trọng dẫn đến tỉnh thức. Trong xã hội hiện đại ồn ào, con người dễ bị cuốn theo những nhu cầu vật chất và sự công nhận từ bên ngoài. Tuy nhiên, khi tự tách mình ra khỏi đám đông, đối diện với sự tĩnh lặng, chúng ta mới có cơ hội nghe thấy tiếng nói bên trong. Sự cô đơn không phải là điều tiêu cực, mà là không gian cần thiết để thực hành tự vấn: Tôi là ai? Điều gì thực sự quan trọng với tôi? Mục đích sống của tôi là gì? Quá trình đào sâu vào tâm hồn giúp con người nhận ra những niềm tin sai lầm, những thói quen độc hại và những giá trị cốt lõi đã bị bỏ quên. Sự tỉnh thức này là sự nhận ra bản ngã đích thực, không bị che lấp bởi những vai diễn xã hội.
​Cuối cùng, tiếp xúc với tri thức và sự đa dạng của thế giới cũng là yếu tố thúc đẩy sự tỉnh thức. Việc đọc sách, học hỏi, du lịch, hay tiếp xúc với những nền văn hóa, quan điểm sống khác nhau sẽ làm mở rộng chân trời nhận thức của con người. Khi ta nhận ra thế giới rộng lớn hơn rất nhiều so với "cái giếng" mà ta đang sống, những định kiến và sự tự mãn sẽ bị phá vỡ. Tri thức giúp con người hiểu được các quy luật vận hành của tự nhiên, của vũ trụ, từ đó thấy được sự nhỏ bé của bản thân, nhưng đồng thời cũng thấy được vai trò và trách nhiệm của mình trong một tổng thể vĩ đại. Sự tỉnh thức này dẫn đến lòng khiêm nhường, sự thấu cảm và khát khao đóng góp cho cộng đồng.
​Tóm lại, những điều làm con người tỉnh thức có thể là một cú sốc từ bên ngoài (nỗi đau, mất mát) hay một quá trình chuyển hóa từ bên trong (tự vấn, chiêm nghiệm). Tất cả đều hướng đến một mục tiêu chung: thoát khỏi trạng thái sống hời hợt, vô tâm. Tỉnh thức không phải là điểm đến, mà là hành trình không ngừng nghỉ để sống chân thật hơn, ý nghĩa hơn và yêu thương hơn mỗi ngày. Con người tỉnh thức là con người sống hết mình cho hiện tại, bởi họ hiểu rõ giá trị của từng hơi thở