Chinh phụ ngâm là một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học trung đại Việt Nam, thể hiện sâu sắc nỗi lòng người phụ nữ trong cảnh chồng ra trận. Đoạn trích dưới đây là khúc ngâm buồn thương, diễn tả tâm trạng cô đơn, sầu nhớ và khát vọng đoàn tụ của người chinh phụ. Mở đầu đoạn thơ là khung cảnh tĩnh mịch, vắng lặng: “Dạo hiên vắng thảm gieo từng bước, Ngoài rèm thưa rủ thác đòi phen.” Chỉ hai câu thơ đã gợi ra một không gian buồn bã, tĩnh lặng. “Hiên vắng”, “rèm thưa” là những hình ảnh quen thuộc nhưng được đặt vào hoàn cảnh chia ly lại mang vẻ cô quạnh, lạnh lẽo. Từng bước đi “gieo thảm” của người chinh phụ như rơi xuống lòng mình, nặng nề, thấm đẫm nỗi buồn thương. Cảnh vật dường như cũng mang tâm trạng, cùng chia sẻ nỗi cô đơn ấy. Nỗi cô đơn càng trở nên sâu sắc hơn qua những câu hỏi tu từ đầy xót xa: “Ngoài rèm thước chẳng mách tin, Trong rèm, đường đã có đèn biết chăng?” Chim thước vốn là loài chim báo tin lành, nhưng giờ đây “chẳng mách tin”, khiến người chinh phụ càng thêm tuyệt vọng. Ánh “đèn” – vật vô tri – trở thành người bạn duy nhất để nàng gửi gắm tâm tình. Câu hỏi “đèn biết chăng?” như một tiếng nức nở, bộc lộ nỗi nhớ nhung, khắc khoải khôn nguôi. Trong nỗi cô quạnh ấy, thời gian trôi đi chậm chạp, lê thê: “Gà eo óc gáy sương năm trống, Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên. Khắc giờ đằng đẵng như niên, Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.” Âm thanh “gà gáy”, “sương năm trống” vang lên trong đêm khuya càng làm nổi bật sự trống trải. Cây hoè “phất phơ rủ bóng” như cúi mình buồn bã. Thời gian được so sánh “đằng đẵng như niên”, nỗi sầu “dằng dặc tựa miền biển xa” – hai phép so sánh gợi ra một nỗi đau kéo dài vô tận, một sự chờ đợi triền miên không có điểm dừng. Ở phần cuối, tác giả miêu tả tinh tế cảnh người chinh phụ cố gắng tìm niềm vui nhưng bất lực: “Hương gượng đốt hồn đà mê mải, Gương gượng soi lệ lại châu chan. Sắt cầm gượng gảy ngón đàn, Dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng.” Ba lần từ “gượng” được lặp lại, diễn tả sự cố gắng yếu ớt của người chinh phụ khi muốn khuây khỏa nỗi buồn. Nàng “gượng đốt hương”, “gượng soi gương”, “gượng gảy đàn” – mọi hành động đều vô nghĩa vì tâm hồn đã ngập tràn nỗi nhớ thương. Hình ảnh “dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng” là biểu tượng cho hạnh phúc lứa đôi tan vỡ, cho sự chia lìa không chỉ về không gian mà còn trong tâm hồn. Về nghệ thuật, đoạn trích sử dụng thể thơ song thất lục bát mềm mại, nhịp nhàng, phù hợp với tâm trạng u buồn, da diết của người chinh phụ. Tác giả vận dụng thành công các biện pháp nghệ thuật như ẩn dụ (đèn, chim thước, dây uyên...), nhân hóa và câu hỏi tu từ để diễn tả tinh tế nỗi lòng nhân vật. Nghệ thuật tả cảnh ngụ tình đạt đến mức điêu luyện khi cảnh vật trở thành tấm gương phản chiếu tâm trạng con người. Đoạn thơ không chỉ là tiếng lòng của một người phụ nữ cô đơn mà còn là tiếng nói nhân đạo sâu sắc của tác giả, thể hiện niềm cảm thông với những thân phận phụ nữ bị chiến tranh chia cắt hạnh phúc.

Đoạn trích trong “Chinh phụ ngâm” đã khắc họa cảm động nỗi cô đơn, sầu nhớ và khát vọng hạnh phúc của người phụ nữ trong cảnh chồng ra trận. Với ngôn từ tinh tế và nghệ thuật đặc sắc, tác phẩm không chỉ là bản nhạc buồn về tình yêu và chiến tranh mà còn là tiếng nói nhân văn sâu sắc, thể hiện giá trị vĩnh hằng của tình yêu và nỗi khát khao sum vầy trong trái tim con người.

Thông điệp ý nghĩa nhất là sự trân trọng và giữ gìn những giá trị đẹp đẽ , quý giá trong cuộc sống , dù chúng ta có vẻ mong manh hay khó nắm bắt

Sự lựa chọn của Từ Thức thể hiện khát vọng tự do và đoạn tuyệt với cuộc sống trần tục.