Con người chỉ có thể hạnh phúc khi biết trân trọng hiện tại và sống hài hòa với thực tại, chứ không thể chạy theo ảo vọng hay những điều viển vông ngoài tầm với.

Gợi ý trả lời Câu 9 (1,0 điểm):

Sự lựa chọn của Từ Thức ở cuối đoạn trích — “Chàng bèn mặc áo cừu nhẹ, đội nón lá ngắn, vào núi Hoành Sơn, rồi sau không biết đi đâu mất” — mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

⸻

1. Về mặt nội dung:

• Sau khi từ tiên giới trở về, Từ Thức nhận ra mọi thứ ở trần gian đã đổi thay, người thân, bạn bè không còn, thời gian đã trôi hơn 80 năm.

• Chốn tiên không thể quay lại, còn cõi trần thì xa lạ, vô nghĩa. Chàng rơi vào bi kịch lạc lõng giữa hai thế giới — không thuộc về nơi nào.

• Vì vậy, Từ Thức chọn vào núi Hoành Sơn, tức rời bỏ cõi đời, tìm đến nơi ẩn dật hoặc hóa thân vào cõi hư vô. Đó là cách giải thoát cuối cùng cho một tâm hồn cô đơn, thất vọng.

⸻

**2. Về ý

Dưới đây là bài văn mẫu phân tích đoạn trích trong Chinh phụ ngâm — có thể dùng để viết bài trên lớp hoặc ôn luyện thi.

Phân tích đoạn trích “Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước…” – Chinh phụ ngâm

Mở bài:

Chinh phụ ngâm là một kiệt tác của văn học trung đại Việt Nam, nguyên tác chữ Hán của Đặng Trần Côn và bản dịch Nôm được cho là của Đoàn Thị Điểm. Tác phẩm thể hiện nỗi đau thương, cô đơn và khát vọng hạnh phúc của người vợ có chồng ra trận. Đoạn trích “Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước…” là một trong những đoạn thơ tiêu biểu, thể hiện sâu sắc nỗi nhớ thương, sầu muộn và cô đơn đến tột cùng của người chinh phụ trong cảnh lẻ loi nơi phòng khuê.

Thân bài:

1. Nỗi cô đơn, khắc khoải trong cảnh chờ chồng:

Mở đầu đoạn trích, hình ảnh người chinh phụ hiện lên thật nhỏ bé và lặng lẽ:

“Dạo hiên vắng thầm gieo từng bước,

Ngồi rèm thưa rủ thác đòi phen.”

Hai câu thơ cho thấy những hành động lặp lại vô thức: “gieo từng bước”, “rủ thác đòi phen” – bước chân nặng trĩu, tâm hồn mỏi mòn trong không gian “hiên vắng”, “rèm thưa”. Tất cả đều gợi một không gian trống vắng, lạnh lẽo, đồng thời phản ánh sự cô đơn khắc khoải của người phụ nữ nhớ chồng trong đêm dài.

2. Nỗi mong chờ tuyệt vọng và tâm trạng cô tịch:

“Ngoài rèm thước chẳng mách tin,

Trong rèm, dường đã có đèn biết chăng?”

Điển tích “chim thước mách tin” vốn tượng trưng cho tin vui đoàn tụ. Nhưng “thước chẳng mách tin” khiến niềm hy vọng càng trở nên mong manh. Hình ảnh “đèn biết chăng” là phép nhân hóa đầy biểu cảm, cho thấy người chinh phụ quá cô đơn nên phải gửi gắm tâm tình vào vật vô tri. Song “đèn có biết dường bằng chẳng biết” – niềm hy vọng nhỏ nhoi ấy cũng tan vỡ.

“Lòng thiếp riêng bi thiết mà thôi.

Buồn rầu nói chẳng nên lời,

Hoa đèn kia với bóng người khá thương.”

Tâm trạng đau đớn, buồn thương không thể thổ lộ cùng ai, chỉ còn bóng mình – hoa đèn làm bạn. Sự cô độc đến tột cùng khiến người và vật như hòa làm một, tạo nên nét buồn man mác, sâu lắng.

3. Thời gian chờ đợi kéo dài vô tận:

“Gà eo óc gáy sương năm trống,

Hoè phất phơ rủ bóng bốn bên.”

Âm thanh “eo óc” của tiếng gà trong đêm khuya và hình ảnh “hoè phất phơ” càng tô đậm không gian tĩnh mịch và thời gian lê thê.

“Khắc giờ đằng đẵng như niên,

Mối sầu dằng dặc tựa miền biển xa.”

Phép so sánh phóng đại (“khắc giờ như niên”, “mối sầu như miền biển xa”) thể hiện nỗi nhớ thương và cô đơn của người chinh phụ kéo dài vô tận, thời gian tâm lý như dừng lại trong nỗi sầu muộn khôn nguôi.

4. Nỗi buồn bế tắc, tuyệt vọng:

“Hương gượng đốt hồn đà mê mải,

Gương gượng soi lệ lại châu chan.

Sắt cầm gượng gảy ngón đàn,

Dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng.”

Ba lần lặp từ “gượng” diễn tả sự cố gắng trong vô vọng – mọi thú vui, mọi hành động đều chỉ là gượng ép, giả tạo. Người chinh phụ không thể tìm được niềm an ủi thực sự trong hương trầm, ánh gương hay tiếng đàn.

Hình ảnh “dây uyên kinh đứt, phím loan ngại chùng” là một ẩn dụ tinh tế, tượng trưng cho mối duyên vợ chồng bị chia lìa, cho sợi tình đã đứt đoạn trong hiện thực chiến tranh.

5. Nghệ thuật đặc sắc:

• Ngôn ngữ Nôm tinh tế, trong sáng, nhạc tính cao.
• Sử dụng hình ảnh ước lệ, ẩn dụ, nhân hóa để thể hiện nội tâm.
• Điệp từ, liệt kê, so sánh, phóng đại diễn tả sự kéo dài của thời gian và độ sâu của nỗi sầu.
• Kết hợp nhuần nhuyễn yếu tố tả cảnh ngụ tình, khiến cảnh vật cũng mang