Câu 1: Xác định thể thơ của văn bản.

Văn bản được viết theo thể thơ lục bát (câu 6 chữ xen kẽ câu 8 chữ).

Câu 2: Xác định những phương thức biểu đạt được sử dụng trong văn bản.

Các phương thức biểu đạt chính bao gồm:

• Tự sự: Kể lại diễn biến sự việc (hồn Chăn tinh và Đại bàng trả thù, Thạch Sanh bị hàm oan, Thạch Sanh gảy đàn, nhà vua minh oan).

• Biểu cảm: Thể hiện cảm xúc, nỗi lòng đau khổ, oan ức của Thạch Sanh và sự xúc động của công chúa.

• Miêu tả: Miêu tả tiếng đàn, miêu tả cảnh tượng Lý Thông sợ hãi.

Câu 3: Tóm tắt văn bản bằng những sự kiện chính và cho biết văn bản thuộc mô hình cốt truyện nào?

Tóm tắt các sự kiện chính:

1. Hồn Chăn tinh và Đại bàng gặp nhau, cùng bàn mưu trả thù Thạch Sanh bằng cách vào cung ăn trộm báu vật rồi đem giấu ở lều của chàng.

2. Thạch Sanh bị vu oan, Lý Thông thụ lý vụ án và giam chàng vào ngục.

3. Trong ngục tối, Thạch Sanh gảy đàn để giải tỏa nỗi lòng oan khiên. Tiếng đàn thấu đến tai công chúa, giúp nàng khỏi bệnh câm.

4. Nhà vua gọi Thạch Sanh lên, chàng kể lại toàn bộ sự thực. Thạch Sanh được minh oan và kết duyên cùng công chúa.

5. Lý Thông bị trừng phạt, trên đường về quê bị sét đánh chết.

Mô hình cốt truyện: Văn bản thuộc mô hình cốt truyện người anh hùng gặp nạn sau đó được minh oan và đền đáp (Ở hiền gặp lành), phổ biến trong truyện cổ tích thần kỳ.

Câu 4: Phân tích tác dụng của một chi tiết kì ảo trong văn bản.

Bạn có thể chọn chi tiết "Tiếng đàn thần":

• Tác dụng về nội dung: Tiếng đàn là tiếng lòng của Thạch Sanh, giúp chàng giãi bày nỗi oan ức và khẳng định phẩm giá lương thiện. Nó có quyền năng kỳ diệu làm cho công chúa biết nói trở lại, từ đó giúp Thạch Sanh được minh oan.

• Tác dụng về nghệ thuật: Thể hiện quan niệm của nhân dân về công lý: cái thiện luôn chiến thắng cái ác. Đồng thời, nó làm cho câu chuyện thêm hấp dẫn, giàu tính nhân văn và sức gợi cảm.

Câu 5: So sánh văn bản với truyện cổ tích Thạch Sanh (điểm giống và khác nhau).

Điểm giống nhau: Văn bản giữ nguyên cốt truyện và các sự kiện chính của truyện cổ tích: Thạch Sanh bị hồn Chăn tinh, Đại bàng hãm hại và Lý Thông đẩy vào ngục tối; sau đó chàng dùng tiếng đàn thần để minh oan, kết duyên cùng công chúa và kẻ ác bị trừng trị.

Điểm khác nhau:

• Về hình thức: Văn bản là truyện thơ (thể lục bát), có vần điệu và giàu cảm xúc, khác với truyện cổ tích là văn xuôi tự sự.

• Về nội dung: Truyện thơ tập trung miêu tả sâu sắc hơn vào nội tâm nhân vật (nỗi oan khiên, tâm trạng của Thạch Sanh) và làm nổi bật tính chất kỳ ảo, truyền cảm của tiếng đàn qua những vần thơ trau chuốt.

Câu 1

Đoạn trích từ "Chèo đi rán thứ sáu" đến lời khẩn cầu cuối cùng đã tái hiện một bức tranh thiên nhiên cõi âm đầy hãi hùng và tâm trạng tuyệt vọng của linh hồn người em. Tác giả dân gian đã sử dụng một loạt các từ ngữ gợi hình, gợi thanh mạnh mẽ như "nước cuộn thác", "kéo ầm ầm", "nước sôi gầm réo" để đặc tả sự hung dữ của biển khơi nơi âm phủ. Hình ảnh "nước dựng đứng chấm trời" không chỉ gợi lên sự hùng vĩ mà còn tạo ra một áp lực khủng khiếp, vây hãm con người nhỏ bé. Giữa không gian đầy rẫy hiểm nguy với "quỷ dữ chặn đường" và những cạm bẫy của "ngọ lồm", linh hồn người em hiện lên thật đơn độc và đáng thương. Tiếng kêu xé lòng: "Biển ơi, đừng giết tôi/ Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền" là đỉnh điểm của nỗi sợ hãi tột cùng, đồng thời cũng là khát vọng sống mãnh liệt của một con người chết oan ức. Qua đó, đoạn trích không chỉ phản ánh nỗi khổ cực của người lao động bị đọa đày mà còn thể hiện sự đồng cảm sâu sắc của tác giả đối với những số phận bất hạnh trong xã hội cũ.

Câu 2:

Trong cuộc đời mỗi con người, có những giá trị hữu hình dễ dàng mua được bằng tiền bạc, nhưng cũng có những giá trị vô hình mà khi mất đi, ta chẳng thể nào tìm lại được. Một trong số đó chính là tình thân. Câu chuyện đau lòng trong tác phẩm "Vượt biển" về người anh vì ích kỷ, ghen tuông mà đẩy em mình vào cái chết oan ức chính là một lời cảnh tỉnh đắt giá về việc trân trọng tình cảm gia đình.

Tình thân trước hết là sợi dây gắn kết máu mủ, ruột thịt giữa những người cùng chung huyết thống. Đó là sự hy sinh vô điều kiện của cha mẹ, là sự nhường nhịn của anh chị và là sự gắn bó của em út. Trong văn bản "Vượt biển", ta thấy một điểm sáng của tình thân hiện lên qua hình ảnh người chị dâu thương tình, âm thầm vá áo cho em chồng. Dù chỉ là một cử chỉ nhỏ, nhưng nó đại diện cho sự thấu hiểu và sưởi ấm tâm hồn con người giữa những ghẻ lạnh của cuộc đời.

Giá trị của tình thân thể hiện rõ nhất khi chúng ta đối mặt với sóng gió. Cuộc đời giống như mười hai "rán nước" đầy rẫy quỷ dữ và vực sâu, nếu không có điểm tựa gia đình, con người sẽ dễ dàng gục ngã và bị nuốt chửng. Tình thân là bến đỗ bình yên, là nơi duy nhất đón nhận ta mà không kèm theo bất cứ điều kiện hay sự tính toán nào. Nó cung cấp sức mạnh tinh thần để mỗi cá nhân vượt qua nghịch cảnh và hoàn thiện nhân cách.

Ngược lại, khi tình thân bị rạn nứt hoặc bị coi thường, hậu quả để lại vô cùng thảm khốc. Người anh trong truyện thơ vì sự lạnh nhạt và ghen tuông mù quáng đã khiến linh hồn người em phải chịu cảnh "sa dạ sa đồng", làm phu chèo thuyền nơi cõi âm đầy đau đớn. Điều này cho thấy, một khi lòng ích kỷ lấn át tình cốt nhục, con người không chỉ gây đau khổ cho người thân mà còn tự tha hóa bản thân mình. Trong xã hội hiện đại, khi áp lực đồng tiền và danh vọng đôi khi làm mờ mắt con người, việc giữ gìn hơi ấm gia đình lại càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Tuy nhiên, tình thân không tự nhiên mà bền vững; nó cần được vun đắp từ hai phía. Chúng ta không thể chỉ đòi hỏi sự yêu thương từ người thân mà bản thân lại sống thờ ơ, vô trách nhiệm. Trân trọng tình thân là biết lắng nghe, sẻ chia và sẵn sàng tha thứ cho những lỗi lầm của nhau.

Tóm lại, tình thân chính là báu vật thiêng liêng nhất mà mỗi người có được. Đừng để đến khi "biển dữ" cuộc đời cuốn trôi đi tất cả, hay khi phải thốt lên lời hối hận muộn màng như những linh hồn nơi cõi âm, ta mới nhận ra giá trị của gia đình. Hãy yêu thương và trân trọng những người thân yêu ngay từ hôm nay, bởi đó là cội nguồn của mọi hạnh phúc đích thực.

Câu 1:

Người kể trong văn bản là linh hồn của người em (người đã chết oan ức, bị bắt làm phu chèo thuyền vượt biển ở cõi âm).

• Dấu hiệu: Phần tóm tắt cho biết linh hồn em bị các quan slay bắt làm sa dạ sa đồng (phu chèo thuyền). Trong bài thơ, nhân vật xưng "tôi" ("Bây giờ mới biết tôi sống sót", "Sau lưng trở lại tôi").

Câu 2. Hình ảnh “biển” hiện ra trong văn bản có đặc điểm gì?

Hình ảnh biển trong văn bản không yên bình mà mang vẻ hung dữ, hiểm nguy và đầy đe dọa:

• Sự dữ dội của thiên nhiên: Nước "mông mốc", "cuộn thác", "kéo ầm ầm", "đổ xuống ầm ầm", "xoáy dữ ào ào", "dựng đứng chấm trời", "sôi gầm réo".

• Sự nguy hiểm chết người: Là nơi có "quỷ dữ chặn đường", "ngọ lồm bủa giăng", trực nuốt chửng con người và tàu thuyền ("Chực ăn người đi biển/ Chực nuốt tảng nuốt thuyền").

• Không gian tâm linh: Đây là vùng biển ở "cõi ma" (âm phủ), nơi ngăn cách giữa các tầng địa ngục hoặc giữa cõi sống và cõi chết.

Câu 3. Chủ đề của văn bản là gì?

Chủ đề của văn bản là: Phản ánh nỗi khổ cực, gian truân của những linh hồn bị đọa đày nơi cõi âm và khát vọng vượt qua nghịch cảnh để tìm về sự bình an. Qua đó, tác phẩm cũng gián tiếp tố cáo sự tàn bạo của các thế lực cai trị (tượng trưng qua hình ảnh quan slay) đối với những người dân lương thiện.

Câu 4. Các rán nước trong văn bản là biểu tượng cho điều gì?

Dựa vào chú thích và nội dung, các "rán nước" (ghềnh nước, vực sâu) là biểu tượng cho:

• Những thử thách, kiếp nạn: Trong hành trình vượt biển có 12 rán nước, mỗi rán là một cửa ải khó khăn mà linh hồn phải vượt qua.

• Sự ngăn trở và bóc lột: Tại các rán nước, linh hồn không chỉ đối mặt với thiên nhiên mà còn phải "lễ chuộc thân", có bạc mới được qua, tượng trưng cho sự hà khắc, tham lam của bọn quan lại ở cõi âm.

Câu 5. Những âm thanh nào được thể hiện trong đoạn thơ? Những âm thanh đó gợi cho em cảm xúc gì?

• Các âm thanh được thể hiện:

• Tiếng nước chảy mạnh: "sôi gầm réo".

• Tiếng gọi, tiếng kêu cứu thảm thiết: "Biển ơi, đừng giết tôi", "Nước hỡi, đừng lôi lấy thuyền".

• Tiếng thét, tiếng gào: "thét gào kéo xuống".

• Cảm xúc gợi ra:

• Sợ hãi và căng thẳng: Trước sự mênh mông và hung bạo của thiên nhiên.

• Đau xót và thương cảm: Cho số phận nhỏ bé, cô độc của con người khi phải van nài cả thiên nhiên vô tri để được sống sót.

• Ngạt thở: Cảm giác kịch tính, hồi hộp theo từng nhịp chèo của nhân vật để thoát khỏi cái chết đang cận kề.