Văn bản thuyết minh về các phương tiện vận chuyển truyền thống từ thế kỷ X đến thế kỷ XVIII của đồng bào thiểu số ở miền núi phía Bắc và Tây Nguyên. Ở miền núi phía Bắc, các dân tộc sống ven sông lớn chủ yếu dùng bè mảng và thuyền độc mộc đuôi én; người Sán Dìu dùng xe quệt trâu kéo, còn người Mông, Hà Nhì, Dao lại sử dụng ngựa thồ qua địa hình hiểm trở. Trong khi đó, người Tây Nguyên chủ yếu dùng sức voi, sức ngựa để thồ hàng, kéo gỗ và chế tạo các loại thuyền độc mộc thân lớn bằng cách đẽo kết hợp đốt lửa. Những phương tiện này vừa đáp ứng nhu cầu cuộc sống, vừa thể hiện sự thích ứng và không gian độc đáo mỗi tộc người.

Văn bản làm nổi bật vai trò cốt lõi của ghe xuồng đối với đời sống sinh hoạt và kinh tế của cư dân vùng sông nước Nam Bộ. Bằng phương pháp phân loại khoa học, tác giả giới thiệu chi tiết từ các loại xuồng nhỏ gọn, cơ động như xuồng ba lá, tam bản đến hệ thống ghe bề thế, chuyên dụng như ghe bầu, ghe hàng xén. Mỗi phương tiện đều được thiết kế tinh tế để thích ứng hoàn hảo với từng vùng kênh rạch và nhu cầu mưu sinh riêng biệt. Qua đó, bài viết tôn vinh ghe xuồng như một mảnh ghép văn hóa đặc sắc, lưu giữ giá trị lịch sử và tâm hồn con người phương Nam .