Câu 1

Trong đoạn trích của tiểu thuyết Sống mòn, nhân vật Thứ hiện lên như một chân dung tiêu biểu của người trí thức tiểu tư sản trong xã hội cũ: có học thức, có hoài bão nhưng bị cuộc đời bào mòn đến tuyệt vọng. Từng mang trong mình những ước mơ cao đẹp – được học hành, làm việc lớn, đem lại đổi thay cho quê hương – nhưng càng trưởng thành, Thứ càng bị hiện thực nghèo túng và bất công vùi dập. Cuộc sống bấp bênh, nghề nghiệp không ổn định khiến Thứ trở nên rụt rè, sợ hãi, chỉ dám nghĩ đến những nhu cầu nhỏ bé của đời sống thường nhật. Chính sự thiếu bản lĩnh, nhu nhược ấy khiến Thứ day dứt: “y biết thế”, “y nhu nhược quá”, nhưng lại không đủ sức thoát ra, đành để “con tàu mang đi”. Tuy vậy, Thứ không phải kẻ tầm thường. Sự tự ý thức, nỗi đau khổ trước kiếp “sống mòn” cho thấy ở Thứ vẫn còn ánh sáng lương tri, còn khát vọng sống đúng với giá trị của mình. Nhân vật Thứ vì thế vừa đáng thương lại vừa đáng trách: thương cho một ước mơ bị dập tắt; trách vì sự đầu hàng khiến đời mình lụi tàn. Qua Thứ, Nam Cao tố cáo xã hội cũ đã hủy hoại con người và bày tỏ niềm xót xa cho những kiếp trí thức bị bào mòn trong bất lực.

Câu 2

Gabriel Garcia Marquez từng viết: “Không phải người ta ngừng theo đuổi ước mơ vì họ già đi mà họ già đi vì ngừng theo đuổi ước mơ”. Lời phát biểu ấy gợi ra một chân lí sâu sắc: tuổi trẻ không đo bằng số năm tuổi mà đo bằng khả năng dám mơ ước và theo đuổi ước mơ. Con người chỉ thực sự “già” khi họ từ bỏ khát vọng sống.

Ước mơ là những điều tốt đẹp mà con người hướng tới, là mục tiêu dẫn dắt ta sống có ý nghĩa. Đối với tuổi trẻ, ước mơ càng quan trọng hơn bởi nó là ngọn lửa thắp sáng cả hành trình trưởng thành. Một người trẻ có ước mơ sẽ sống chủ động, nhiệt huyết, dám chấp nhận thử thách để hoàn thiện bản thân. Ngược lại, khi con người ngừng ước mơ, họ đánh mất động lực, buông bỏ niềm tin, trở nên mệt mỏi và lạc hướng. Đó chính là “lão hóa” trong tâm hồn – sự già đi đáng sợ hơn rất nhiều so với tuổi tác thể xác.

Thực tế cuộc sống cho thấy nhiều người trẻ đã tạo ra những thành tựu phi thường chỉ vì dám nuôi mộng lớn: những nhà khoa học trẻ tuổi, những con người bình thường vượt khó để theo đuổi đam mê, hay những bạn trẻ tự mình khởi nghiệp để trở thành phiên bản tốt nhất của bản thân. Chính ước mơ đã giúp họ vượt qua giới hạn của hoàn cảnh. Nhưng cũng có không ít người trẻ sống mòn mỏi trong sự an phận, lười biếng, sợ thất bại, sợ thay đổi. Họ không dám bắt đầu, để rồi nhìn tuổi trẻ trôi đi trong tiếc nuối. Họ “già” đi khi còn rất trẻ vì đã dập tắt ánh sáng trong chính mình.

Theo đuổi ước mơ không có nghĩa là mơ mộng viển vông. Tuổi trẻ cần gắn ước mơ với nỗ lực, kế hoạch và tinh thần kiên trì. Dám ước mơ đã khó, dám theo đuổi nó đến cùng càng khó hơn. Trên đường đi, thất bại là điều không tránh khỏi; nhưng điều đáng tiếc nhất không phải là thất bại, mà là không dám thử. Ước mơ chính là cách tuổi trẻ để lại dấu ấn của mình trên thế giới này.

Mỗi chúng ta chỉ sống một lần. Nếu không sống hết mình cho ước mơ, cuộc đời sẽ chỉ là sự lặp lại nhạt nhòa. Vì vậy, mỗi người trẻ hãy dũng cảm mơ ước, dũng cảm bước đi trên con đường mình lựa chọn. Hãy giữ cho tâm hồn luôn rực sáng, để dù thời gian trôi, ta vẫn không “già” đi trong ý nghĩa mà Marquez nhắc đến: già vì đánh mất niềm tin vào ước mơ.

Câu 1. Xác định điểm nhìn của người kể chuyện trong văn bản.

Điểm nhìn được đặt từ phía người kể chuyện ngôi thứ ba, nhưng hòa nhập sâu vào dòng ý nghĩ, cảm xúc bên trong nhân vật Thứ. Người kể chuyện biết hết, nhưng lựa chọn “điểm nhìn bên trong” Thứ để miêu tả tâm trạng.

⸻

Câu 2. Ước mơ của nhân vật Thứ khi ngồi trên ghế nhà trường là gì?

Khi còn đi học, Thứ mang nhiều hoài bão lớn lao:

• Thi đỗ Thành chung, đỗ tú tài, rồi vào đại học.

• Sau đó sẽ sang Tây du học.

• Trở thành một vĩ nhân, đem lại những đổi thay lớn lao cho đất nước.

→ Tất cả thể hiện những ước mơ trong sáng, mạnh mẽ của người trí thức trẻ.

⸻

Câu 3. Phân tích tác dụng của một biện pháp tu từ được sử dụng trong đoạn trích:

“Đời y sẽ mốc lên, sẽ gỉ đi, sẽ mòn, sẽ mục ra ở một xó nhà quê….”

Biện pháp tu từ: Liệt kê + ẩn dụ (chuyển nghĩa các từ “mốc”, “gỉ”, “mòn”, “mục” – vốn dùng cho đồ vật – sang cuộc đời con người).

Tác dụng:

• Gợi lên một đời sống trì trệ, u ám, vô nghĩa, đang dần hư hỏng, mục nát.

• Nhấn mạnh sự bế tắc, tuyệt vọng, sự “sống mòn” cả về tinh thần và lý tưởng của Thứ.

• Tố cáo xã hội thực dân nửa phong kiến đã vùi dập ước mơ, phẩm chất của tầng lớp trí thức tiểu tư sản.

• Đồng thời cho thấy nỗi đau, sự tự ý thức cay đắng của nhân vật về thân phận mình.

⸻

Câu 4. Nhận xét về cuộc sống và con người của nhân vật Thứ trong đoạn trích.

Cuộc sống:

• Nghèo túng, bấp bênh, không nghề nghiệp ổn định.

• Quẩn quanh, tù túng, bị hoàn cảnh xô đẩy dẫn đến một kiếp “sống mòn”.

• Cuộc đời trượt dài khỏi ước mơ, chỉ còn những lo toan cơm áo và sự cam chịu.

Con người Thứ:

• Từng có lý tưởng và khát vọng đẹp đẽ.

• Nhưng dần trở nên nhu nhược, hèn yếu, thiếu bản lĩnh, không dám chống lại hoàn cảnh.

• Tự ý thức sâu sắc về sự mục ruỗng của đời mình → điều này cho thấy ở Thứ vẫn còn ánh sáng lương tri, nỗi đau của một trí thức không được sống là chính mình.

• Thứ là hình ảnh tiêu biểu cho tầng lớp trí thức tiểu tư sản bị tha hóa trong xã hội cũ.

⸻

Câu 5. Suy nghĩ về một triết lí nhân sinh được rút ra từ văn bản.

Một triết lí nổi bật:

“Sống tức là thay đổi.”

→ Văn bản nhắc nhở mỗi người:

• Không thể cam chịu, sợ hãi trước những đổi thay của cuộc sống, vì không điều gì đến hai lần.

• Con người phải biết dấn thân, vượt khỏi vùng an toàn, chống lại sự trì trệ, nếu không sẽ rơi vào một đời “sống mòn” – tồn tại mà không thực sự sống.

• Chỉ những ai dám hành động, dám chịu trách nhiệm với đời mình mới có thể đạt được điều đáng giá.