Câu 1

Trong cuộc sống, con người không tồn tại một cách đơn lẻ mà luôn gắn bó mật thiết với thiên nhiên và vạn vật xung quanh. Vì thế, biết yêu thương vạn vật chính là một biểu hiện quan trọng của nhân cách và văn minh. Khi con người yêu thương cây cỏ, muông thú, sông núi, họ sẽ sống nhẹ nhàng hơn, biết trân trọng từng giá trị nhỏ bé của cuộc đời. Yêu thương vạn vật không phải là điều gì lớn lao, mà bắt đầu từ những hành động giản dị như không phá hoại môi trường, không đối xử tàn nhẫn với động vật, biết giữ gìn cảnh quan thiên nhiên. Ngược lại, sự vô tâm và ích kỉ của con người đã khiến thiên nhiên bị tàn phá, nhiều loài sinh vật dần biến mất, môi trường sống ngày càng ô nhiễm. Khi vạn vật bị tổn thương, chính con người cũng phải gánh chịu những hậu quả nặng nề. Bởi vậy, yêu thương vạn vật cũng chính là yêu thương cuộc sống của chính mình. Mỗi người cần học cách sống chậm lại, nâng niu thế giới xung quanh để cuộc sống trở nên hài hòa, bền vững và nhân văn hơn.

Câu 2

Hoàng Cầm là nhà thơ tiêu biểu của nền thơ ca kháng chiến chống Pháp, với hồn thơ đậm đà bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Bài thơ Bên kia sông Đuống được sáng tác trong hoàn cảnh quê hương ông bị giặc tàn phá, là tiếng khóc đau xót xen lẫn niềm yêu thương sâu nặng dành cho quê hương. Đoạn thơ đã khắc họa rõ nét sự biến đổi của quê hương trước và sau chiến tranh.

Trước hết, ở những dòng thơ đầu, quê hương hiện lên với vẻ đẹp yên bình, trù phú và đậm đà bản sắc dân tộc. “Quê hương ta lúa nếp thơm nồng” gợi lên mùi hương no đủ của ruộng đồng, của một cuộc sống ấm no, thanh bình. Không chỉ có thiên nhiên, quê hương còn đẹp bởi đời sống văn hóa truyền thống với “Tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong”, “Màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”. Những hình ảnh ấy cho thấy một vùng quê giàu bản sắc, nơi nghệ thuật dân gian gắn bó máu thịt với đời sống nhân dân. Quê hương trước chiến tranh là miền đất của sự sống, của niềm vui và sự yên ả.

Thế nhưng, chiến tranh ập đến đã làm thay đổi tất cả. Chỉ với cụm từ “từ ngày khủng khiếp”, Hoàng Cầm đã mở ra một bi kịch lớn lao. Giặc đến “ngùn ngụt lửa hung tàn”, mang theo sự hủy diệt và chết chóc. Những hình ảnh dồn dập: “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy” đã diễn tả sự tàn phá nặng nề của chiến tranh lên quê hương. Không gian sống bị xóa sổ, sự sống bị bóp nghẹt. Hình ảnh “chó ngộ một đàn / lưỡi dài lê sắc máu” gợi cảm giác rùng rợn, ám ảnh, cho thấy mức độ tàn bạo của kẻ thù.

Đặc biệt, chiến tranh không chỉ phá hủy vật chất mà còn chia lìa hạnh phúc, phá vỡ đời sống tinh thần của con người. Hình ảnh “mẹ con đàn lợn âm dương / chia lìa trăm ngả” và “Đám cưới chuột đang tưng bừng rộn rã / bây giờ tan tác về đâu?” cho thấy sự tan nát của những giá trị văn hóa dân gian từng rất quen thuộc. Những bức tranh dân gian vốn tượng trưng cho sự sum vầy, ấm no nay trở thành biểu tượng của mất mát và đau thương.

Qua sự đối lập rõ nét giữa quê hương trước và sau chiến tranh, đoạn thơ đã thể hiện nỗi đau xót, căm phẫn của nhà thơ trước tội ác của kẻ thù, đồng thời bộc lộ tình yêu quê hương sâu sắc. Bên kia sông Đuống không chỉ là khúc bi ca về một vùng quê bị tàn phá mà còn là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình và trách nhiệm bảo vệ quê hương, đất nước.

Câu 1:

Phương thức biểu đạt chính của văn bản là biểu cảm (kết hợp nghị luận).

Câu 2 :

Văn bản nói về việc con người vô tình gây tổn thương cho thiên nhiên, cuộc sống và cả con người khác, từ những điều rất nhỏ. Qua đó, tác giả nhắc nhở con người cần sống chậm lại, biết nâng niu, trân trọng thế giới mong manh xung quanh mình.

Câu 3:

• Biện pháp tu từ: Nhân hoá (kết hợp liệt kê).
• Phân tích:
  Ở đoạn (7), tác giả gán cho thiên nhiên và sự vật những phẩm chất của con người như tha thứ, độ lượng, nhẫn nhịn, bao dung. Điều này làm cho thiên nhiên hiện lên như một thực thể sống, giàu tình cảm, luôn nhẫn nại chịu đựng những tổn thương do con người gây ra. Qua đó, tác giả nhấn mạnh sự vô tâm của con người và vẻ đẹp nhân hậu của thế giới, đồng thời khơi gợi sự thức tỉnh trong lòng người đọc.

Câu 4 :

Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì đó là một ẩn dụ. “Gai đâm” tượng trưng cho những đau đớn, va vấp, tổn thương trong cuộc sống. Con người đôi khi cần trải qua nỗi đau để giật mình nhận ra hậu quả của sự vô tâm, để hiểu rằng tổn thương không phải là điều trừu tượng mà là có thật, có máu chảy, từ đó biết sống cẩn trọng và yêu thương hơn.

Câu 5 :

Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là: Con người cần sống chậm lại, biết nâng niu từng sự vật, từng mối quan hệ và cảm xúc xung quanh mình, bởi thế giới này rất mong manh. Đừng đợi đến khi gây ra tổn thương hay tự mình đau đớn rồi mới học cách yêu thương.