câu 1

Trong cuộc sống, con người không tồn tại một cách đơn độc mà luôn gắn bó mật thiết với thiên nhiên và vạn vật xung quanh. Vì thế, việc biết yêu thương vạn vật là điều vô cùng cần thiết và có ý nghĩa sâu sắc. Yêu thương vạn vật trước hết là biết trân trọng thiên nhiên, bảo vệ môi trường sống, không tàn phá cây cối, muông thú hay khai thác tài nguyên một cách vô độ. Khi con người sống hài hòa với thiên nhiên, cuộc sống sẽ trở nên bền vững và an lành hơn. Không chỉ vậy, yêu thương vạn vật còn thể hiện ở cách con người ứng xử nhẹ nhàng, nhân ái với những điều nhỏ bé, mong manh trong cuộc sống. Một hành động vô tâm, thô bạo có thể gây ra những tổn thương không thể hàn gắn. Ngược lại, lòng yêu thương sẽ giúp con người biết sẻ chia, cảm thông và sống có trách nhiệm hơn với thế giới xung quanh. Trong bối cảnh hiện nay, khi môi trường đang bị tàn phá nghiêm trọng, bài học về tình yêu thương vạn vật càng trở nên cấp thiết. Biết yêu thương vạn vật cũng chính là yêu thương cuộc sống và tương lai của chính con người.
Câu 2
Quê hương luôn là điểm tựa tinh thần thiêng liêng, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa, những ký ức êm đềm và bình yên nhất của đời người. Trong đoạn thơ trích từ bài Bên kia sông Đuống, Hoàng Cầm đã tái hiện đầy ám ảnh sự biến đổi đau xót của quê hương Kinh Bắc trước và sau chiến tranh, qua đó thể hiện tình yêu quê hương sâu nặng cùng nỗi xót xa, căm phẫn trước tội ác của chiến tranh.

Mở đầu đoạn thơ, tác giả gợi lại hình ảnh quê hương trước chiến tranh với vẻ đẹp thanh bình, trù phú và đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc. Quê hương hiện lên qua những hình ảnh gần gũi, thân thương: “lúa nếp thơm nồng”, “tranh Đông Hồ gà lợn nét tươi trong”, “màu dân tộc sáng bừng trên giấy điệp”. Đó không chỉ là vẻ đẹp của thiên nhiên, của cuộc sống no đủ mà còn là vẻ đẹp của truyền thống văn hóa lâu đời. Tranh Đông Hồ – một biểu tượng văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc – hiện lên với gam màu tươi sáng, rộn ràng, thể hiện đời sống tinh thần phong phú, yên vui của người dân. Qua những hình ảnh ấy, quê hương trước chiến tranh được khắc họa như một bức tranh làng quê êm đềm, giàu sức sống, nơi con người sống chan hòa với thiên nhiên và gìn giữ những giá trị văn hóa dân tộc.

Thế nhưng, chiến tranh đã ập đến và phá vỡ tất cả vẻ đẹp bình yên ấy. Từ “ngày khủng khiếp”, khi “giặc kéo lên ngùn ngụt lửa hung tàn”, quê hương chìm trong cảnh hoang tàn, đổ nát. Những câu thơ ngắn, gấp, giàu sức gợi như “Ruộng ta khô / Nhà ta cháy / Chó ngộ một đàn” đã diễn tả trực tiếp sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh. Không gian làng quê vốn trù phú, ấm áp nay chỉ còn lại sự chết chóc, tiêu điều. Hình ảnh “lưỡi dài lê sắc máu” mang tính tả thực mạnh mẽ, đồng thời gợi lên sự tàn bạo, dã man của quân xâm lược, khiến người đọc không khỏi rùng mình, đau xót.

Không chỉ hủy hoại cuộc sống vật chất, chiến tranh còn tàn phá sâu sắc đời sống tinh thần và những giá trị văn hóa của quê hương. Hình ảnh “mẹ con đàn lợn âm dương / chia lìa trăm ngả” gợi lên cảnh tan tác, chia ly đầy đau đớn. Đặc biệt, những bức tranh Đông Hồ – biểu tượng của đời sống văn hóa dân gian – từng “tưng bừng rộn rã” như “đám cưới chuột” nay cũng bị cuốn vào vòng xoáy hủy diệt của chiến tranh. Câu hỏi tu từ “Bây giờ tan tác về đâu?” vang lên đầy xót xa, day dứt, thể hiện nỗi đau sâu thẳm của tác giả trước sự mất mát không thể bù đắp. Đó không chỉ là sự tan tác của tranh ảnh, của làng quê mà còn là sự tổn thương của cả hồn cốt văn hóa dân tộc.

Qua đoạn thơ, Hoàng Cầm đã làm nổi bật sự đối lập gay gắt giữa quê hương trước chiến tranh thanh bình, giàu bản sắc và quê hương sau chiến tranh hoang tàn, đổ nát. Sự biến đổi ấy không chỉ phản ánh hiện thực đau thương của đất nước trong những năm tháng chiến tranh mà còn thể hiện tình yêu quê hương tha thiết, nỗi xót xa sâu sắc và lòng căm phẫn trước tội ác của kẻ thù. Đồng thời, đoạn thơ cũng khơi dậy trong lòng người đọc ý thức trân trọng hòa bình, yêu quý quê hương và có trách nhiệm gìn giữ, bảo vệ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Câu 1:
Phương thức biểu đạt chính được sử dụng trong văn bản là biểu cảm.

Câu 2:
Văn bản thể hiện lời nhắc nhở sâu sắc về việc con người trong cuộc sống thường ngày đã vô tình làm tổn thương thiên nhiên, thế giới xung quanh và cả những giá trị mong manh của con người. Qua đó, tác giả kêu gọi con người cần sống chậm lại, biết nâng niu, trân trọng và ứng xử nhẹ nhàng, nhân ái hơn với cuộc đời.

Câu 3:
Trong đoạn (7), tác giả sử dụng biện pháp tu từ nhân hóa kết hợp với liệt kê. Các sự vật như mặt đất, đại dương, cánh rừng, con đường, đoá hoa, giấc mơ… được gán cho những phẩm chất của con người như tha thứ, độ lượng, nhẫn nhịn, bao dung. Biện pháp này làm cho thiên nhiên và thế giới xung quanh trở nên gần gũi, có tâm hồn, đồng thời nhấn mạnh sự bao dung thầm lặng của cuộc đời trước những tổn thương do con người gây ra, từ đó gợi lên sự day dứt, thức tỉnh trong người đọc.

Câu 4:
Tác giả nói “Thỉnh thoảng bàn chân nên bị gai đâm” vì đây là một hình ảnh mang ý nghĩa ẩn dụ. “Gai đâm” tượng trưng cho những va vấp, đau đớn và hậu quả mà con người phải chịu khi sống vô tâm, thô ráp. Chỉ khi cảm nhận được nỗi đau thật sự, con người mới giật mình nhận ra rằng mỗi hành động của mình đều có thể gây ra tổn thương, từ đó biết thay đổi cách sống và cách ứng xử với thế giới xung quanh.

Câu 5:
Bài học ý nghĩa nhất rút ra từ văn bản là con người cần biết sống chậm lại, sống nhân ái và có trách nhiệm hơn với thiên nhiên và với con người. Đừng lợi dụng sự bao dung của cuộc đời để sống vô tâm, bởi mỗi hành động nhỏ cũng có thể gây ra những tổn thương sâu sắc. Chỉ khi biết trân trọng và nâng niu những điều mong manh xung quanh, con người mới giữ gìn được những giá trị tốt đẹp của cuộc sống.