♦ Quá trình xâm lược và cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á hải đảo

- Từ sau các cuộc phát kiến địa lí, các nước tư bản phương Tây tăng cường tìm kiếm thị trường và thuộc địa; trong khi đó, các quốc gia phong kiến ở Đông Nam Á đang suy yếu, khủng hoảng. Nhân cơ hội này, các nước tư bản phương Tây tiến hành xâm lược và cai trị các nước ở Đông Nam Á.

+ Ở Inđônêxia, từ thế kỉ XV - XVI, các thế lực thực dân Bồ Đào Nha và Hà Lan cạnh tranh ảnh hưởng. Đến thế kỉ XIX, Hà Lan hoàn thành việc xâm chiếm và thiết lập ách thống trị thực dân trên đất nước này.

+ Ở Philíppin: Từ thế kỉ XVI, Philíppin bị thực dân Tây Ban Nha thống trị. Sau khi thất bại trong cuộc chiến tranh với Mỹ (1898), Tây Ban Nha đã nhượng quyền quản lí thuộc địa Philíppin cho Mỹ. Từ năm 1899, Philíppin trở thành thuộc địa của Mỹ.

+ Ở Mã Lai, năm 1826, thực dân Anh đẩy mạnh xâm chiếm các tiểu quốc như Kêđa, Pênang,... và thành lập Mã Lai thuộc Anh vào năm 1895.

- Các nước thực dân phương Tây đã thực thi chính sách chính trị hà khắc, đàn áp phong trào đấu tranh của các tầng lớp nhân dân, vơ vét bóc lột cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên. Hầu hết các nước Đông Nam Á hải đảo đều rơi vào tình trạng lạc hậu, phụ thuộc nặng nề vào nền kinh tế của các nước phương Tây.

♦ Quá trình xâm lược và cai trị của thực dân phương Tây ở Đông Nam Á lục địa

- Sau quá trình lâu dài xâm nhập và chuẩn bị, đến thế kỉ XIX, các nước thực dân phương Tây bắt đầu quá trình xâm lược vào các nước Đông Nam Á lục địa.

+ Ở Miến Điện, sau ba cuộc chiến tranh xâm lược (1824 - 1826, 1852, 1885) thực dân Anh thôn tính Miến Điện rồi sáp nhập nước này thành một tỉnh của Ấn Độ thuộc Anh.

+ Ba nước Việt Nam, Lào, Campuchia là đối tượng xâm lược của thực dân Pháp. Đến cuối thế kỉ XIX, thực dân Pháp đã hoàn thành quá trình xâm lược những nước này và bắt đầu thi hành chính sách bóc lột, khai thác thuộc địa.

+ Vương quốc Xiêm, trong nửa cuối thế kỉ XIX, trở thành vùng tranh chấp của thực dân Anh và Pháp. Với chính sách ngoại giao mềm dẻo, khôn khéo của vua Ra-ma V, Xiêm là nước duy nhất ở Đông Nam Á giữ được nền độc lập tương đối về chính trị.

- Thực dân Anh và thực dân Pháp tiến hành chính sách “chia để trị” nhằm xóa bỏ nền độc lập đối với Miến Điện và ba nước Đông Dương. Về kinh tế, thực thi chính sách khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên thiên nhiên, chính sách thuế khóa nặng nề. Về văn hoá, thực hiện chính sách nô dịch và đồng hoá

1. Ảnh hưởng của chế độ thực dân đến Đông Nam Á

Sự xâm lược và cai trị của các nước thực dân phương Tây (Anh, Pháp, Hà Lan, Tây Ban Nha...) đã tạo ra những biến đổi sâu sắc trên nhiều mặt:

Về Chính trị

• Mất độc quyền tự chủ: Các quốc gia bị biến thành thuộc địa hoặc nửa thuộc địa, quyền quyết định vận mệnh dân tộc nằm trong tay chính phủ bảo hộ.
• Chia để trị: Thực dân thường chia nhỏ các quốc gia hoặc kích động mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo để dễ bề cai trị, để lại những xung đột kéo dài đến tận ngày nay.

Về Kinh tế

• Khai thác tài nguyên: Tập trung vơ vét tài nguyên thiên nhiên (khoáng sản, nông sản) để phục vụ chính quốc.
• Kinh tế què quặt: Chèn ép công nghiệp bản địa, biến Đông Nam Á thành thị trường tiêu thụ hàng hóa và nơi cung cấp nguyên liệu rẻ mạt.
• Cơ sở hạ tầng: Hệ thống đường xá, cảng biển được xây dựng nhưng chủ yếu nhằm mục đích phục vụ việc vận chuyển tài nguyên và quân sự.

Về Văn hóa - Xã hội

• Sự du nhập văn hóa phương Tây: Đưa Thiên chúa giáo, lối sống, ngôn ngữ và hệ thống giáo dục phương Tây vào khu vực.
• Thay đổi cấu trúc xã hội: Xuất hiện các tầng lớp mới như công nhân, tiểu tư sản tri thức, đồng thời giai cấp nông dân bị bần cùng hóa.

2. Liên hệ thực tế tại Việt Nam

Dưới thời thực dân Pháp (1858 - 1945), Việt Nam là minh chứng điển hình cho những ảnh hưởng trên:

• Chính trị: Pháp chia Việt Nam thành ba kỳ (Bắc, Trung, Nam) với ba chế độ cai trị khác nhau nhằm phá vỡ khối đoàn kết dân tộc.
• Kinh tế: Pháp đẩy mạnh khai thác mỏ (than đá ở Quảng Ninh) và lập các đồn điền cao su, cà phê. Chính sách thuế khóa nặng nề (thuế thân, thuế muối, thuế rượu) khiến đời sống nhân dân cực khổ.
• Văn hóa - Giáo dục: * Chữ Quốc ngữ phát triển và dần thay thế chữ Hán, chữ Nôm.
• • Kiến trúc Pháp để lại dấu ấn đậm nét tại Hà Nội, Sài Gòn, Đà Lạt (ví dụ: Nhà hát Lớn, Bưu điện TP.HCM).
  • Tuy nhiên, tỷ lệ mù chữ rất cao do chính sách "ngu dân" để dễ cai trị.
• Tâm lý dân tộc: Sự áp bức đã thổi bùng ngọn lửa yêu nước, dẫn đến sự ra đời của các phong trào cách mạng và đỉnh cao là Cách mạng tháng Tám năm 1945.