1. Các bậc chuyển hoá là gì?
Bậc chuyển hoá là những bậc âm cơ bản trong gam nhưng được thay đổi cao độ bằng cách nâng lên hoặc hạ xuống nửa cung nhờ dấu hoá (♯, ♭, ♮).
Nói cách khác, đó là những âm không còn giữ nguyên cao độ ban đầu mà đã bị biến đổi.
Ví dụ:
- Trong gam Đô trưởng: Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La – Si
- Nếu nâng Fa lên nửa cung thành Fa♯ thì Fa♯ là một bậc chuyển hoá.
- Nếu hạ Si xuống nửa cung thành Si♭ thì Si♭ cũng là bậc chuyển hoá.
2. Dấu hoá là gì?
Dấu hoá là ký hiệu đặt trước nốt nhạc để thay đổi cao độ của nốt đó.
Có 3 loại dấu hoá cơ bản:
- Dấu thăng (♯): nâng nốt nhạc lên nửa cung.
- Dấu giáng (♭): hạ nốt nhạc xuống nửa cung.
- Dấu bình (♮): huỷ bỏ dấu thăng hoặc dấu giáng trước đó.
3. Các hình thức sử dụng dấu hoá (kèm ví dụ)
a) Dấu hoá cố định
Là dấu hoá được đặt ở đầu khuông nhạc (sau khoá nhạc) và có tác dụng với toàn bộ bản nhạc.
Ví dụ:
Gam Sol trưởng có 1 dấu thăng (Fa♯) đặt ở đầu khuông → mọi nốt Fa trong bản nhạc đều là Fa♯.
b) Dấu hoá bất thường
Là dấu hoá xuất hiện trong bản nhạc (không đặt ở đầu khuông) và chỉ có tác dụng trong phạm vi một ô nhịp.
Ví dụ:
Trong một ô nhịp có nốt Đô♯ thì các nốt Đô phía sau trong cùng ô nhịp cũng là Đô♯, sang ô nhịp mới sẽ trở lại Đô bình thường (nếu không có dấu khác).
c) Dấu hoá phòng ngừa
Là dấu hoá được đặt trong ngoặc đơn để nhắc người chơi tránh nhầm lẫn, dù về lý thuyết không bắt buộc.
Ví dụ:
Sau một ô nhịp có nhiều Fa♯, sang ô nhịp sau quay về Fa thường, người ta có thể ghi (♮) trước nốt Fa để người chơi không nhầm.
4. Bảy bậc âm cơ bản là những bậc nào?
Bảy bậc âm cơ bản trong hệ thống âm nhạc phương Tây gồm:
Đô – Rê – Mi – Fa – Sol – La – Si
(Trong ký hiệu chữ cái: C – D – E – F – G – A – B)
Đây là 7 bậc tạo thành một gam trưởng tự nhiên (ví dụ: gam Đô trưởng).
