III. Thực hành viết
2.1. Thực hành viết theo các bước
Đề bài: Phân tích đoạn trích "Tôi muốn được là tôi toàn vẹn" của Lưu Quang Vũ.
a. Chuẩn bị
− Đọc kĩ, xác định rõ yêu cầu của đề bài:
+ Kiểu văn bản:
+ Nội dung phân tích: Xung đột không thể hoá giải trong nội tâm nhân vật Trương Ba và sự lựa chọn cái chết của nhân vật.
+ Phạm vi: Đoạn trích "Tôi muốn được là tôi toàn vẹn" từ tác phẩm kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" của tác giả Lưu Quang Vũ.
− Tìm đọc thêm các tài liệu liên quan đến tác phẩm như: Tác phẩm kịch "Hồn Trương Ba, da hàng thịt"; truyện cổ tích "Hồn Trương Ba, da hàng thịt" và một số văn bản khác phục vụ cho việc liên tưởng, so sánh để làm nổi bật giá trị độc đáo của đoạn trích.
b. Tìm ý và lập dàn ý
* Tìm ý:
− Trong cuộc đối thoại giữa "hồn" và "xác":
+ Lời thoại của Trương Ba:
++ Khẳng định "Không! Không! Tôi không muốn sống như thế này mãi!" và muốn "rời xa" khỏi thân thể hàng thịt ngay tức khắc.
++ Hạ thấp ý nghĩa của thể xác, của "cái vỏ bên ngoài", coi nó "không có ý nghĩa gì hết, không có tư tưởng, không có cảm xúc" hoặc cũng chỉ là "những thứ thấp kém", thèm khát "ăn ngon", "rượu thịt".
++ Khẳng định cái hồn của mình "vẫn có một đời sống riêng: nguyên vẹn, trong sạch, thẳng thắn".
=> Những phản ứng của Trương Ba cho thấy sự tức giận, đau khổ khi phải sống trong thân xác thô lỗ của hàng thịt.
++ Tuy nhiên, sau khi nghe những lý lẽ của xác hàng thịt, hồn Trương Ba dần dần bị thuyết phục, đuối lý và tuyệt vọng. Càng về cuối, những lời thoại của hồn Trương Ba càng ngắn lại bởi những lời thuyết phục của xác hàng thịt.
+ Lời thoại của xác hàng thịt: Khẳng định hồn Trương Ba không thể tách khỏi xác anh được bởi mọi việc làm của hồn Trương Ba đều chịu sự chi phối của hàng thịt; thái độ của xác hàng thịt cũng có sự thay đổi, từ chỗ giễu cợt sang quả quyết, mạnh mẽ và lấn át Trương Ba. Cuối cùng, Trương Ba phải thừa nhận rằng mình đuối lý.
+ Hành động kịch: "ngồi ôm đầu", "đứng vụt dậy", "lắc đầu" => Thể hiện sự bất lực, tuyệt vọng khi không biết phải làm gì để thay đổi hiện tại.
− Trong cuộc đối thoại giữa Trương Ba và Đế Thích:
+ Lời thoại:
++Trương Ba đề nghị được rời khỏi thân xác này: "Tôi không thể tiếp tục mang thân anh hàng thịt được nữa, không thể được!".
++ Thể hiện mong muốn: "Không thể bên trong một đằng, bên ngoài một nẻo được. Tôi muốn được là tôi toàn vẹn."; "Không thể sống với bất cứ giá nào được. Có những cái giá quá đắt, không thể trả được tâm hồn tôi lại trở lại thanh thản, trong sáng như xưa.".
=> Lời thoại thể hiện được sự giác ngộ của bản thân về việc con người cần có sự hài hoà giữa thể xác và tâm hồn, cần được sống là mình và phải sống có ý nghĩa.
+ Hành động:
++ Hồn Trương Ba quyết định trả lại xác cho anh hàng thịt và bản thân mình sẽ chấp nhận cái chết.
++ Từ chối lời đề nghị của Đế Thích cho Trương Ba nhập vào xác cu Tị.
=> Các quyết định của nhân vật xuất phát từ ý thức cá nhân và sự thức tỉnh trước bi kịch tha hoá.
− Lập dàn ý:
Phần | Nội dung cần triển khai |
Mở bài | − Giới thiệu tác giả, tác phẩm. − Nêu nội dung của đoạn trích: Xung đột không thể hoá giải trong nội tâm nhân vật Trương Ba và sự lựa chọn cái chết của nhân vật. |
Thân bài | + Phân tích cuộc đối thoại giữa hồn (Trương Ba) và xác (hàng thịt) để thấy rõ những xung đột kịch. + Phân tích cuộc đối thoại giữa hồn Trương Ba và Đế Thích để thấy được sự nhận thức và giác ngộ của Trương Ba. + Làm rõ nguyên nhân và ý nghĩa quyết định lựa chọn cái chết của Trương Ba. |
Kết bài | Kết luận về nội dung, ý nghĩa của đoạn trích. |
c. Viết
− Viết bài văn theo dàn ý đã lập ở trên.
− Cần diễn đạt rõ ràng, mạch lạc, logic và có cảm xúc.
− Biết chọn lọc từ ngữ phù hợp, đặc sắc.
− Viết đúng chính tả, ngữ pháp.
d. Kiểm tra và chỉnh sửa
− Đọc lại toàn bộ bài viết để kiểm tra và có hướng điều chỉnh phù hợp.
− Phát hiện và sửa lỗi theo yêu cầu:
