Lý thuyết Bài 10. Liên Xô và Đông Âu từ năm 1945 đến năm 1991 (Phần II) SVIP

II. CÁC NƯỚC ĐÔNG ÂU TỪ NĂM 1945 ĐẾN NĂM 1991

1. Chính trị

a. Giai đoạn 1944 - 1946:

- Nhân dân các nước Đông Âu tiến hành cách mạng với sự giúp đỡ của Hồng quân Liên Xô.

- Đảng Cộng sản giữ vai trò lãnh đạo.

- Các nhà nước dân chủ nhân dân được thành lập ở Đông Âu.

- Ở Đông Đức, Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Đức được thành lập năm 1949.

- Sau khi giành chính quyền các nước Đông Âu tiến hành xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Hình 1. Lược đồ các nước dân chủ nhân dân ở Đông Âu.

b. Giai đoạn đầu những năm 80:

- Tình hình chính trị ở các nước Đông Âu trở nên phức tạp, bất ổn.

- Bộ máy nhà nước bộc lộ nhiều yếu kém, làm suy giảm vai trò lãnh đạo của các đảng cầm quyền.

- Các lực lượng đối lập liên kết, kích động nhân dân đòi đa nguyên, đa đảng và tổng tuyển cử tự do.

- Liên Xô thực hiện chính sách không can thiệp, khiến chính quyền Đông Âu thiếu chỗ dựa.

- Từ năm 1989, các nước Đông Âu buộc phải chấp nhận đa nguyên chính trị và tổ chức bầu cử tự do.

=> Các lực lượng chống chủ nghĩa xã hội thắng cử, chế độ xã hội chủ nghĩa bị xoá bỏ ở Đông Âu.

Hình 2. Một người lính biên giới Đông Đức quan sát một người đàn ông đang đập bỏ một phần Bức tường Béc-lin ngày 2-6-1990.

2. Kinh tế

a. Sau khi thành lập nhà nước dân chủ nhân dân:

- Các nước Đông Âu tiến hành cải cách ruộng đất, quốc hữu hóa xí nghiệp lớn và công nghiệp hóa để xây dựng cơ sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội.

- Hợp tác kinh tế trong Hội đồng Tương trợ Kinh tế (SEV), thúc đẩy phát triển chung.

Hình 3. Hội đồng Tương trợ Kinh tế (SEV)

- Từ các nước nông nghiệp nghèo nàn, đến đầu những năm 70, Đông Âu trở thành các nước công nghiệp hoặc công – nông nghiệp.

- Thành tựu kinh tế nổi bật: sản xuất công nghiệp và thu nhập quốc dân tăng nhanh ở nhiều nước.

b. Từ giữa những năm 70:

- Kinh tế Đông Âu suy giảm, cải cách không hiệu quả.

- Từ năm 1988, các nước Đông Âu rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng, thu nhập giảm, nợ nước ngoài tăng cao.

- Năm 1991, Hội đồng tương trợ kinh tế bị giải thể.

3. Xã hội và văn hoá

a. Xã hội:

- Sau khi nhà nước dân chủ nhân dân ra đời.

+ Giai cấp bóc lột ở Đông Âu bị xoá bỏ.

+ Công nhân, nông dân và trí thức trở thành lực lượng làm chủ đất nước.

+ Đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện, nâng cao.

- Từ cuối những năm 70.

+ Khủng hoảng kinh tế làm đời sống nhân dân Đông Âu gặp nhiều khó khăn.

+ Niềm tin vào chủ nghĩa xã hội suy giảm, tình trạng bất bình gia tăng.

+ Bãi công, biểu tình của công nhân diễn ra ở nhiều nước Đông Âu.

Hình 4. Cuộc bãi công của công nhân Ba Lan (8 - 1980)

b. Văn hoá:

- Văn hóa Đông Âu phát triển mạnh, nạn mù chữ được xoá bỏ.

- Thực hiện giáo dục bắt buộc và miễn phí.

- Từ nửa sau những năm 80 đến 1991, xuất hiện nhiều ấn phẩm chống chủ nghĩa xã hội, tuyên truyền đa nguyên.