Đề tham khảo cuối kì II - Đề số 5 (CV 7991) SVIP

Hướng dẫn giải:

Câu 1 (0,5 điểm).

Văn bản được viết theo thể thơ tự do.

Câu 2 (0,5 điểm).

Đề tài của bài thơ: Suy ngẫm về quá khứ – lịch sử dân tộc và trách nhiệm của con người hôm nay.

Câu 3 (1,0 điểm).

Hình ảnh "quá khứ ngàn cân/ cứ đêm đêm nhắc nhở gọi ta về" gợi:

– Quá khứ lịch sử là một bề dày truyền thống văn hoá đáng tự hào nhưng cũng chất chứa biết bao mất mát, hi sinh.

– Quá khứ không ngủ yên mà luôn ám ảnh, thức tỉnh lương tri, nhắc con người hôm nay phải nhớ, phải suy ngẫm và sống có trách nhiệm.

Câu 4 (1,0 điểm).

– Phép liệt kê: "Tóc mẹ trắng thương một đời muối trắng", "bàn chân cha sủi tăm lịch sử".

– Tác dụng:

+ Gợi lên chuỗi hình ảnh cụ thể, giàu sức ám ảnh về những hi sinh âm thầm của mẹ, của cha và của cả dân tộc. Qua đó bộc lộ niềm xót xa, trân trọng và biết ơn sâu sắc của tác giả dành cho cha mẹ.

+ Giúp các dòng thơ giàu nhịp điệu.

Câu 5 (2,0 điểm).

– Học sinh trả lời theo quan điểm cá nhân và đưa ra lí giải phù hợp.

– Gợi ý trả lời:

+ Nhận thức đúng về lịch sử, trân trọng những hi sinh, mất mát của các thế hệ đi trước.

+ Không thờ ơ, vô cảm trước quá khứ; biết sống biết ơn và có trách nhiệm.

+ Người trẻ cần rèn luyện bản lĩnh, nhân cách, tri thức để góp phần xây dựng đất nước.

+ Sống có lý tưởng, dám gánh vác trách nhiệm cá nhân với cộng đồng và xã hội.

+ Biết kế thừa truyền thống để hướng tới tương lai tốt đẹp hơn cho dân tộc.

Hướng dẫn giải:

Câu 1 (2,0 điểm).

a. Xác định được yêu cầu về hình thức, dung lượng của đoạn văn (0,25 điểm):

– Xác định đúng yêu cầu về hình thức và dung lượng (khoảng 200 chữ) của đoạn văn.

– HS có thể trình bày đoạn văn theo cách diễn dịch, quy nạp, phối hợp, song song.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm):

Phân tích tình cảm của nhân vật "tôi" đối với quá khứ trong văn bản ở phần Đọc hiểu.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,5 điểm):

Xác định được các ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận, sau đây là một số gợi ý:

− Tình cảm trân trọng, nâng niu quá khứ: Quá khứ hiện lên như một giá trị thiêng liêng, nặng nghĩa qua những hình ảnh "Cái vầng sáng bồn chồn thương nhớ đó", "quá khứ ngàn cân". Cách diễn đạt giàu tính biểu tượng cho thấy nhân vật "tôi" ý thức sâu sắc về sức nặng và ý nghĩa của quá khứ đối với hiện tại.

− Nỗi ám ảnh, day dứt khi hướng về quá khứ: Quá khứ không ngừng "nhắc nhở gọi ta về", khiến nhân vật "tôi" "loay hoay" trong suy tư, trăn trở. Những kí ức lịch sử với bao mất mát, hi sinh như "máu xương sông núi cõi bờ" gợi lên cảm xúc đau xót, nghẹn ngào.

− Sự biết ơn, tri ân đối với thế hệ đi trước: Hình ảnh "Tóc mẹ trắng thương một đời muối trắng", "bàn chân cha sủi tăm lịch sử" thể hiện sự thấu hiểu, cảm phục trước những hi sinh thầm lặng mà lớn lao của cha mẹ, của dân tộc trong dòng chảy lịch sử.

− Ý thức tiếp nối và hướng tới tương lai từ quá khứ: Dù mang theo "vị đắng ngày qua", nhân vật "tôi" vẫn lựa chọn "Bưng chén cơm ăn/ tôi chỉ một/ dậy hương ngày mới/ con đường trước mặt". Điều đó cho thấy sự chủ động biến quá khứ thành động lực để bước tiếp, không chìm đắm trong hoài niệm.

➞ Tình cảm của nhân vật "tôi" đối với quá khứ là sự hoà quyện giữa trân trọng, biết ơn, day dứt và ý thức tiếp nối; qua đó thể hiện chiều sâu nhận thức và trách nhiệm với lịch sử, dân tộc.

Câu 2 (4,0 điểm).

a. Xác định được yêu cầu của kiểu bài (0,25 điểm):

Xác định đúng yêu cầu của kiểu bài: Nghị luận xã hội.

b. Xác định đúng vấn đề cần nghị luận (0,25 điểm):

Xác định đúng vấn đề cần nghị luận: Trách nhiệm tiếp nối các giá trị truyền thống của tuổi trẻ trong thời đại mới.

c. Đề xuất được hệ thống ý phù hợp để làm rõ vấn đề nghị luận (1,0 điểm):

– Xác định được các ý chính của bài viết.

– Sắp xếp được các ý hợp lí theo bố cục 3 phần của bài văn nghị luận:

* Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận và nêu rõ quan điểm của người viết.

– Truyền thống là kết tinh những giá trị tốt đẹp được hun đúc qua lịch sử dân tộc.

– Trong thời đại mới, tuổi trẻ không chỉ là lực lượng kế thừa mà còn có trách nhiệm tiếp nối, gìn giữ và phát huy các giá trị truyền thống ấy.

* Thân bài:

– Giải thích:

+ "Giá trị truyền thống" là những giá trị văn hoá, đạo đức, tinh thần tốt đẹp được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác (lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, hiếu nghĩa, cần cù,…).

+ "Trách nhiệm tiếp nối" là ý thức và hành động của thế hệ trẻ trong việc giữ gìn, kế thừa và phát triển những giá trị ấy trong bối cảnh hiện đại.

– Bàn luận, khẳng định ý kiến của người viết về vấn đề:

+ Lí lẽ 1: Tiếp nối truyền thống là cách tuổi trẻ tri ân quá khứ, gìn giữ bản sắc dân tộc.

+ Bằng chứng:

++ Trong bài thơ "Ngược miền quá khứ", qua chi tiết "quá khứ ngàn cân/ Cứ đêm đêm nhắc nhở gọi ta về", tác giả Nguyễn Bính Hồng Cầu khẳng định tầm quan trọng của quá khứ hay những giá trị lịch sử trong quá khứ, nhắc nhở thế hệ hôm nay có ý thức ghi nhớ và trân trọng.

++ Những hi sinh của cha ông là nền tảng để thế hệ trẻ ý thức trách nhiệm gìn giữ thành quả.

➞ Tiếp nối truyền thống là sự biết ơn và trân trọng cội nguồn.

+ Lí lẽ 2: Tiếp nối truyền thống giúp tuổi trẻ có nền tảng vững chắc để phát triển trong thời đại mới.

+ Bằng chứng:

++ Những giá trị như tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó, lòng yêu nước,… vẫn luôn cần thiết trong học tập, lao động và hội nhập.

++ Người trẻ biết kế thừa truyền thống sẽ có bản lĩnh, định hướng đúng đắn trước những biến động của xã hội hiện đại.

➞ Truyền thống là "gốc rễ" giúp tuổi trẻ phát triển bền vững.

+ Lí lẽ 3: Tiếp nối truyền thống không phải là bảo thủ mà là phát huy sáng tạo trong bối cảnh mới.

+ Bằng chứng:

++ Tuổi trẻ hôm nay có thể lan toả văn hoá dân tộc qua công nghệ, nghệ thuật, truyền thông hiện đại. Ví dụ, dự án truyền thông "Neo Chèo" do các bạn trẻ trường đại học FPT Hà Nội thực hiện với mong muốn lưu giữ tinh hoa nghệ thuật Chèo, lan toả giá trị sân khấu truyền thống trong đời sống hiện đại thông qua những buổi triển lãm nghệ thuật ứng dụng công nghệ trình chiếu số và các hoạt động sáng tạo khác, đã thu hút rất đông đảo khán giả ở nhiều thế hệ quan tâm, tham gia để tìm hiểu về bộ môn nghệ thuật truyền thống đặc sắc của dân tộc.

++ Trong bài thơ "Ngược miền quá khứ" của tác giả Nguyễn Bính Hồng Cầu, hình ảnh "câu thơ cũ níu hồn thời đại" cho thấy những giá trị xưa vẫn có thể sống trong nhịp sống hôm nay nếu được tiếp nối sáng tạo.

➞ Tiếp nối truyền thống cần gắn với đổi mới, sáng tạo để phù hợp thời đại.

– Soi chiếu vấn đề từ góc nhìn ngược lại, mở rộng:

+ Phê phán một bộ phận giới trẻ thờ ơ với truyền thống, chạy theo lối sống thực dụng, sính ngoại, thiếu ý thức giữ gìn bản sắc.

+ Tuy nhiên, cũng cần tránh thái độ cực đoan, chỉ giữ gìn truyền thống một cách máy móc, không phù hợp với sự phát triển của xã hội.

+ Đặt ra yêu cầu: Tuổi trẻ cần biết chọn lọc, kế thừa những giá trị tích cực, đồng thời loại bỏ những yếu tố lạc hậu.

* Kết bài: Khẳng định lại vấn đề và rút ra bài học nhận thức, hành động.

– Trách nhiệm tiếp nối các giá trị truyền thống là sứ mệnh quan trọng của tuổi trẻ trong thời đại mới.

– Bài học nhận thức: Mỗi người trẻ cần ý thức rõ vai trò của mình đối với việc gìn giữ và phát huy truyền thống dân tộc.

– Phương hướng hành động: Chủ động học hỏi lịch sử, văn hoá; sống có lí tưởng, trách nhiệm; kết hợp hài hoà giữa kế thừa truyền thống và sáng tạo hiện đại.

d. Viết bài văn đảm bảo các yêu cầu sau (1,5 điểm):

– Lựa chọn được các thao tác lập luận phù hợp; kết hợp nhuần nhuyễn giữa giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận.

– Trình bày rõ quan điểm, hệ thống ý mạch lạc, lập luận chặt chẽ, thuyết phục.

– Dẫn chứng tiêu biểu, phù hợp; có sự liên hệ thực tế và khai thác hợp lí ngữ liệu từ phần đọc hiểu.

đ. Diễn đạt (0,5 điểm):

Đảm bảo chuẩn chính tả, dùng từ, ngữ pháp tiếng Việt; diễn đạt trong sáng, mạch lạc, có liên kết.

e. Sáng tạo (0,5 điểm):

Thể hiện tư duy sâu sắc, có cách nhìn nhận vấn đề đa chiều; diễn đạt mới mẻ, giàu cảm xúc, có liên hệ thực tế phù hợp.